o;/L eof]
cf]vn9'+ufsf] nfDhLdf zfxL ;]gfåf/f hg;]gfsf] xTof
:ynut l/kf]6{÷k|eft rnfpg]
ut df3 !% ut] g]skf -dfcf]jfbL_ /
;QfkIfaLr cfkm\gf ;]gf cf–cfkm\gf] If]qdf /xg] k|lta4tf;lxt o'4lj/fd eO{ kmfu'g
@( ut] cfrf/;+lxtf ;d]t hf/L eO jftf{ k|lqmof cufl8 al9/x]s} qmddf ;/sf/L
kIfaf6 cfrf/;+lxtfsf] uDeL/ pNn+3gsf sfo{ e}/x]sf 5g\ . ljleGg 7fpFx?df
zfxL ;]gfn] hg;]gfåf/f lgdf{0f u/]sf ljsf; lgdf{0fsf sfo{x? eTsfpg] dfq xf]Og
hgd'lQm ;]gfsf] 6's8L dfly cfqmd0f u/L sfo/tfk"j{s xTof ;d]t u/]sf]
5 . ;/sf/n] jftf{s} qmddf ;}Go etL{x? lnO/x]sf] 5, ljb]zL ;xof]u
leq\ofO/x]sf] 5, ufpFufpFdf zfxL ;]gfsf] ;z:q u:tL al9/x]sf] 5 . ;]gfsf]
o:tf] ultljlw / ;/sf/L lqmofsnfkn] g]kfnL hgtfdf knfPsf] zflGtsf] cfzfdf sfnf]
afbn d8fl/g] sfd ePsf] 5 . ;+s6sfnsf] leif0f bdgaf6 sTn]cfd ul/Psf hgtfx?
k'gM o'4 x'g] 8/n] ;z+lst ePsf 5g\ . ;/sf/L if8\oGqd'ns lqmofsnfksf] clGtd
cleJolQm cf]vn9'+uf lhNnfsf] nfDhL 8fF8f 36gfaf6 pbfËLPsf] 5 . g]skf
-dfcf]jfbL_ / ;/sf/ aLr ;xdlt eO{ hf/L ePsf] @@ a'Fb] cfrf/;+lxtfnfO{ ldRb}
;b/d'sfdaf6 &) sf]if 6f9f kg]{ h+un glhssf] ufpFdf zfxL ;]gf / k|x/Lsf]
;+o'Qm u:tL 6f]nLn] To; If]qdf ljsf; lgdf{0f sfo{df h'6]sf hg;]gfdfly 3]/f xfnL
sfo/tfk"0f{ cfqmd0f u/]sf] lyof] . nfDhL 36gfsf] lj:t[t ljj/0f a'em\g
of] k|+lQmsf/n] u/]sf] :ynut e|d0fsf] l/kf]6{ ooxfF k|:t't ul/Psf] 5 .
o'4lj/fdsf] cGt/f{li6«o dfGotf hf] hxfF
5, ToxL /xg] s'/fnfO{ ldRb} zfxL ;]gf / k|x/Lsf] ;+o'Qm u:tL ( ut] cf]vn9'+uf
;b/d'sfdaf6 ufpFufpFdf dfcf]jfbL vf]Hb} lx8]sf] s'/f ToxfFsf hgtf
atfp5g\ . To;eGbf cufl8 klg ;]gfn] jl/k/Lsf ufpFdf u:tL u/]/ ;b/d'sfd
kms{g] u/]sf] lyof] . j}zfv ( ut] cf]vn9'+uf j?0f]Zj/ uflj; /fdk'/df g]skf
-dfcf]jfbL_sf] Ps ljzfn hg;efdf of] k+lQmsf/ k'Ubf sl/a Ps ;osf] ;+Vofdf /x]sf]
;]gf / k|x/Lsf] ;+o'Qm u:tLn] sfo{qmd :ynsf] d~rnfO{ rf/}lt/af6 3]/f xfn]sf]
lyof] . dfcf]jfbLsf s]/xL sfo{stf{x? d~r lgdf{0f ub}{ lyP . ;]gfn]
ToxL qmddf d~rsf] $ kf]h kmf]6f] lvr]sf] lyof] . *÷( j6f s's'/ x?;lxtsf]
;]gf k|x/Lsf] ;+o'Qm u:tL s]xL ;dokl5 sfo{qmd :ynb]lv s]xL tnlt/ lx8]sf]
lyof] . ;f qmddf g]skf -dfcf]jfbL_ cf]vn9'+uf lhNnf ;+u7g ;ldltn] s=
cfsfzsf] g]t[Tjdf s= ljjz, s= z/b / kqsf/ ;lxtsf] jftf{ 6f]nLnfO{ ;]gf;+u jftf{
ug{ k7fPsf] lyof] . sfo{qmd :ynb]lv %)÷^)
ld6/ \k/ /x]sf] :jf:Yo rf}sL glhs hDdf ePsf ;]gf k|x/Lsf] 6f]nL;+u jftf{
6f]nL k'u]/ jftf{ u/]sf] lyof] . jftf{sf] qmddf ;]gf sdf08/ n]km\6Lg]G6
x/Ln] o; k+lqmsf/nfO{ eg]sf lyP –æxfdL xfd|f] lgoldt ?6 cGtu{t u:tLdf cfPsf
xf}+ . oxfF dfcf]jfbLsf] sfo{qmd 5 eGg] yfxf lyPg . xfdL @ 306f hlt
vfgf vfg a;]sf 5f}+ . xfd|f] tkm{af6 s]xL klg x'g] 5}g . tkfO{+n] of]
s'/f dfly gk'¥ofOlbg' xf]nf .Æ To; s'/fsf] k|ltlqmof lb+b} jftf{ 6f]nLn]
zfxL ;]gfnfO{ cfrf/;+lxtfsf] uDeL/ pNn+3g u/]sf] atfpFb} ;z:q ?kdf 7"nf] ;+Vofdf ;]gfsf]
pkl:yltn] hgtf cft+lst ePsf]n] tTsfn kms{g cg'/f]w u/]sf] lyof] . cGtdf
ToxfF vfgf vfPkl5 tTsfn kms{g] / cfrf/;+lxtfsf] b'j}n] kfngf ug]{ ;xdlt ;lxt
jftf{ 6f]nL kms]{sf] lyof] .
t/, !@ ut] /]l8of]af6 nfDhLdf le8Gtsf]
va/ ;'g]kl5 To;af/] lj:t[t a'em\g hfFbf ;]gf ToxfFaf6 ;b'/d'sfd gkmsL{ h++unsf]
af6f] x'Fb} ;f lbg k|fKrf uflj;df uP/ a;]sf] yfxf eof] . ef]lnkN6 ToxfFaf6
ædfcf]jfbL stf 5g\ <Æ eGb} lx+8]sf] k|fKrfsf :yfgLo Ps Jofkf/L
atfpF5g\ . pgsf cg';f/ ;fxL lbg ;]gfn] af6fdf lxl8/x]sf # hgf ljBfyL{nfO{
dfcf]jfbL gePsf] atfPkl5 s'6lk6 u/]sf] lyof] . ;f lbg cyf{t !) ut] ;]gf
k|x/Lsf] u:tL 6f]nL psfnf] x'Fb} lvhLkmsf6] ahf/df uP/ a;]sf] lyof] .
;]gfn] lvhLkmnf6] ahf/df /x]sf k|lbk ;'g'jf/ / csf]{ Ps 3/df nufOPsf] tfNrf,
tf]8L 9f]sfx? kmf]l/Psf] lyof] . ;]gfn] tL 3/x?df ;]N6/ u/]/ /flvPsf
dfcf]jfbLsf 8s'd]G6x?sf k':tsx? 8]«;x? nufot 3/df /x]sf ;Dk"0f{ n'ufx? / #
SjLG6n hlt rfdn, %) s]hL bfn ;a} hnfPsf] :yfgLo k|ToIfbzL{ atfpF5g\ .
k|ToIfbzL{ ;'g'jf/sf cg';f/ ;]gfn] ToxfFsf dfG5]n] ToxfF ePsf sk8fx? cfkm\gf]
ePsf] atfpFbf klg ;a} hnfPsf] lyof] . ef]ln kN6 !@ ut] ;]gf k|x/L 6f]nL
ToxfFaf6 /ugL uflj;lt/ lx8]sf] gd|tf ;'g'jf/ atfpFl5g\ . ;f u:tL 6f]nL
h+unsf] af6f] x'Fb} /ugL uflj; k'u]/ sf;Lsf 6f]nlt/ nfu]kl5 dfcf]jfbLx? nfDhL
8fF8fdf ePsf] yfxf kfPsf] a'lemPsf] 5 . nfDhL 8fF8f /ulg uflj;sf] j8f g+=
* df kb{5 . 36gf:yn jl/kl/ *÷!) j6f 3/ /x]sf] z]kf{ j:tL 5 . ;]gfn]
dfcf]jfbL 5fkfdf/x?dfly 8fF8fdf /x]sf] yfxf kfPkl5 sf;Lsf 6f]naf6} rf/}lt/af6
3]/fxfnL dflylt/ a9]sf] ToxL 6f]nsf Ps z]kf{ y/sf JolQmn] atfP/ pgn] ;]gfn]
cfkm"nfO{ dfcf]jfbL stf 5g\ eGb} wDSofPsf] klg atfP . ;]gf nfDhL
8fF8f k'Ubf lbpF;f sl/a $ ah]sf] / dfcf]jfbL 5fkfdf/x? a'4 k|f= glhs zxLb u]6
lgdf{0f u/]/ a;]sf] s'/f glhs} /x]sf] u'Dafdf a:g] nfdf jf atfpF5g\ . pgL
eG5g\ ædfcf]jfbLx? l;lend} lyof] u]6 agfof], lrof vfP/ dflylt/ hfFb} lyof],
Tolta]nf dfq ;]gf tnaf6 cfof] . ;]gfn] dfcf]jfbL 5fkfdf/ ePlt/ /fOkmn
;fem\ofpFb} bf}8\of] . dfcf]jfbLx? k5fl8 x6\b} lyP–pgL eG5g\ –æTo;kl5 Tof]
8fF8fdf k'u]/ ;]gfn] uf]nL rnfO{ xfNof] . d 8/n] u'Dafleq k;] .Æ
;fxL 8fF8f glhs k;n u/]/ a:g] Ps z]kf{
lbbL cfkm\gf] k;n glhsaf6 klg ;]gfn] uf]nL rnfPsf] atfOg . ;]gfn] ToxLa]nf
v}/f] /+usf] ;6/ k}G6 nufPsL dlxnf 5fkfdf/ s=cl:dtfnfO{ ToxL 8fF8f glhs
uf}af/Ldf 9fn]sf] lyof] . ;]gfn] uf]nL rnfPkl5 dfcf]jfbL 5fkfdf/x? rf/}lt/
5/k:6 eP/ h+unlt/ nfu]sf ToxfFsf :yfgLo hgtf atfpF5g\ . ;fxL 36gfdf k/]sf
Pl/of ;]qm]6/L s= sNofgsf cg';f/ Ps sDkgL Knf6'g sdf08/ s= lgd{nn] dfOlsª u/]/
;]gfnfO{ cfqmd0f /f]Sg eg]sf lyP . pgL eG5g\ Knf6'g sdf08/ s= lgd{nn] kf/L
8fF8faf6 dfOlsª ug'{ePsf] lyof] . pxfFn] æzfxL g]kfnL ;]gf bfh'efOx?
tkfO{+x? xfd|f lgz:q 5fkfdf/ dfly lsg cGwfw'Gwf uf]nL rnfO /xg'ePsf] 5 .
tkfO{+x? jftf{k|lt OdfGbf/ aGg'ePsf] 5}g . o'4lj/fdnfO{ Vofn
g7fGg'xf];\ . cfrf/;+lxtfnfO{ kfngf ug'{xf];\ . xfd|f tkm{af6 s'g}
klg xfntdf kmfo/ x'g] 5}g .Æ eGg'eof] s= sNof0fsf cg';f/ dfOlsª u/]sf]
a]nf ;]gfn] kmfo/ /f]s] klg dfOlsª aGb x'g] ljlQs} vf]nfaf6 cfPsf] ;]gfn] k'gM
uf]nL rnfP/ psfnf] r9\b} u/]sL s= ;fgf /fO{ nfO{ 3fOt] agfof] .
;]f qmddf ;]gfn] Pn PdhL÷P;Pncf/ /
P;PdhL h:tf xltof/ k8\sfPsf] 36gfdf /x]sf dfcf]jfbL 5fkf5f/x? atfpF5g\ .
;]gfn] sl/a b'O{ ;o /fp08 eGbf a9L uf]nL rnfPsf] :yfgLo hgtfx? atfpF5g+ .
k;n ls z]kf{ lbbLsf cg';f/ 3]/fleq cfkm\gf 5f]/f 5f]/L;lxt ufpFn]x? ljB't
lgsfNg] 7fpFdf sfd ul//x]sf lyP . ;]gfn] Tot}lt/ uf]nL rnfpg yfn]kl5
5f]/f5f]/L dg]{ eon] uf]nL grnfpg cg'/f]w u/]sf] atfpFl5g pgL elG5g\– ;]gfn]
7"nf] jd tof/ u/]/ xfGg yfNof] . dnfO{ t Tof] vf];' h:tf]
nfUof] . d]/f] 5f]/f 5f]/L ;a} dg]{ eof] eg]/ d}n] Tof] jd k8\sfpg
lbOg . d}n] d]/f] 5f]/f5f]/Lx? vf]nfdf sfd u5{ gxfg eGof] .Æ dfcf]jfbL
5fkfdf/x? Tof] xltof/ 6'OGr df]6f{/ ePsf] atfpF5g\ . 5fkfdf/x?n] 3fOt]
;fgf /fO{nfO{ ToxfFaf6 af]s]/ /fte/ lx8]/ /fd]5fksf] jfDtL eG8f/ uflj;df !@ ut]
k'¥ofPsf lyP . pgLx? ToxfFaf6 jftf{ 6f]nLnfO{ va/ u/]/ 3fOt]nfO{ sf7df8f}+
k7fPsf] atfpF5g\ . sf7df8f}+sf] lzIf0f c:ktfndf pkrf/ ubf{ub}{ ;fgf
/fO{sf] ut j}zfv @@ ut] ;xfbt ePsf] 5 .
:yfgLo ufpFn]x? vf]nfdf ljB'tsf] sfd
ug]{ sfdbf/x?, k;nsL z]kf{ lbbL / u'Dafsf nfdf af ;a} dfcf]jfbL 5fkfdf/n] Pp6f
klg uf]nL grnfPsf] / ;]gfn] dfq rnfPsf] atfpF5g\ . ;]gfn] To;kl5 ToxfF
/x]sf ;a} 3/df 5fkf df/]/ vfgtnf;L u/]sf] lyof] . u'Dafsf nfdf jf cfkm\gf]
u'Dafleq klg ;a} kN6fP/ ;]gfn] vfgtnf;L u/]sf] b'Mv JoQm u5{g\ . Tof] /ft
;]gf k|x/Lsf] 6f]nL ToxL 8fF8fdf a;]sf] lyof] . ToxfFsf ufpFn]x? ;]gfn] ljB'tsf]
sfd ug]{ s;}nfO{ klg /ftL;Dd 34/ kmls{g glbPsf] atfpF5g\ . sfdaf6 3/
kms{bf sf]bfnL a]Nrfx? xftd} NofPsf] b]v]/ ;]gfn] ltdLx? d/]sf ;fyLnfO{ uf8]/
cfPsf xf}+ eg]/ wDsfPsf] atfpF5g\ .
ef]lnkN6 !@ ut] ;]gfsf] xf]lnsf]K6/
b'O{k6s a;]/ sl/a ^) sf] ;+Vofdf yk kmf];{ v;fn]sf] lyof] . ToxL
x]lnsf]K6/n] s= cl:dtfsf] nf; nu]sf] :yfgLo ufpFn] atfpF5g\ .
x]lnsK6/ uPkl5 ;]gf ToxfFaf6 bf]Nn'x'Fb}
kf]snL uflj;sf] l;/fgdf/x]sf] kf]v/L 8fF8fdf k'u]/ ToxfF /x]sf ;Dk"0f{ 3/
vfg tnf;L u/]sf] lyof] . ;]gfn] ;f qmddf Pshgf cfª sfhL z]kf{ gfdsf
a[4nfO{ dfcf]jfbLnfO{ a:g lbPsf] eg]/ s'6lk6 u/]sf lyP . kLl8t cfªsfhLsf
cg';f/ ;]gfn] 3/df /x]sf ;a} n'ufsk8fx? ToxL hnfPsf] 5 . ToxfF dfcf]jfbL
5fkfdf/x?n] s]xL cfkm\gf cf]9\g] cf]R5\ofpg] n'uf sk8f klg /fv]sf] a'lemPsf]
5 . ;]gfn] j/k/ c? 3/af6 klg d]G6f]n / 8f]/Lx? nufot sk8fx? NofP/ hnfPsf]
ufpFn]x? atfpF5g\ .
;]gfn] 36gf :yn / To; j/kl/af6 !@ j6f
emf]nf, emf]nfdf /x]sf sDAof6 8«];x?, lstfjx? / # j6f lu|g]6 cfkm"x?af6
nu]sf] ;f 36gfdf k/]sf 5fkfdf/x? atfpF5g\ .
;f]
36gffkl5 Ps k|]; lj1lKt k|sflzt u/L ljz]if If]qLo sDkgL /fhg}lts sld;f/ s=
lbk];n] ;/sf/L ;]gfsf] ;f lgotsf] 3f]/ eT;gf{ ub}{ cfrf/;+lxtfsf] uDeL/ pNn+3g
u/]/ Ps 9+un] ;/sf/n] jftf{ e+u ul/;s]sf] atfPsf 5g\ . lj1lKtdf elgPsf] 5
–æhgd'lQm ;]gf g]kfn, ljz]if If]qLo sDkgLsf ;fbf kf]zfsdf /x]sf 5fkfdf/x?
kf6L{n] cufl8 ;f/]sf] uf]nd]r ;Dd]ng, cGtl/d ;/sf/ / ;+ljwfg ;efsf] r'gfjsf]
af/]df hgtfnfO{ ;\';'rLt u/fpFb} ;f+:s[lts sfo{qmd ;lxt cufl8 al9/x]sf lgz:q
5fkfdf/x?dfly n'ls5LkL cfPsf k'/fgf] ;Qfsf ;]gfn] lgof]lht 9+un] k5fl8af6 uf]nL
k|xf/ u/L Pshgfsf] xTof, PsnfO{ 3fOt] agfPsf] 5 . xfd|f] tkm{af6 Ps kmfo/
klg ePsf] 5}g .Æ lj1lKtdf jftf{k|lt OdfGbf/ /x]sf] hgd'lQm ;]gf pQm
36gfsf] lgikIf 5fgljg ug{ dfu ub}{ bf]ifLdfly s8f sf/jfxL ug{ dfu ub{5 Æ
elgPsf] 5 .
To;}u/L g]=s=kf= -dfcf]jfbL cf]vn9'+uf
lhNnf ;]qm]6/L s= lszf]/n] lj1lKt k|sflzt u/L hgtfnfO{ wDSofpFb} s'6\g] lk6\g]
ub}{ hgd'lQm ;]gf dfly ul/Psf] cfqmd0fsf] uDeL/ cfklQ k|s6 ub}{ lgGbf ;d]t
ug'{ePsf] 5 . lj1lKtdf cfrf/;+lxtf hf/L eP klg zflGtk"0f{ hg;efnfO{
ljyf]Ng] k|of; u/]sf], hgtfnfO{ cft+lst kfb}{ ;+s6sfndf klg k'Ug g;s]sf 7fpFdf
uP/ hgtfnfO{ cft+lst kfl//x]sf] ;/sf/L ;]gfsf] lqmofsnfknfO{ t'?Gt aGb ug{ dfu
ul/Psf] 5 . lj1lKtdf hgd'lQm;]gfsf] nfvf}+ ?k}ofFsf] vfBfGg tyf ;/;dfg
;]gfn] n'6]sf] pNn]v ub}{ pQm :yfgaf6 n'l6Psf ;fdfu|L / gi6 ul/Psf ;fdfg /
;+/rgfdf ePsf] Ifltk"lt{ lbg ;d]t ;/sf/L kIfsf] Wofgcfsif{0f u/fOPsf]
5 . To;}u/L cf]vn9'+uf lhNnf hg;/sf/ k|d'v s]zj /fO{n] k|]; lj1lKt k|sfl;t
u/L ;/sf/n] jftf{ efF8\\g] if8\oGqx? u/L /x]sf] hgfpFb} pQm 36gfsf] lgGbf
ug'{ePsf] 5 . pxfFn] lj1lKtdf ;/sf/ jftf{af6 efUg vf]h]sf] pNn]v ub}{
;Dk"0f{ gful/s ;dfh, a'l4hLjL, dfgj clwsf/jfbL ;a}nfO{ 36gfsf] lgikIf
5fglag u/L ;/sf/L lqmofsnfknfO{ bjfj lbg cg'/f]w ug'{ePsf] 5 .
xTof ul/Psf elgPsf s= ljsf; /fO{ ;s'zn
nfDhL 36gf kl5 ;a} ;~rf/ dfWodx?n] w]/}
kl5 ;Dd ljsf; /fO{ dfl/Psf] atfO/x] klg 36gfdf k/]sf ljsf; /fO{ ;s'zn /x]sf
5g\ . af6f]df lx+8\bf n8\]/ v'§f dls{Psf ljsf; /fO{ ;lxt ;f lbg cGo
lj/fdLx? ToxfF /x]sf lyP . ;]gfn] 3]/f xfnL cfqmd0f u/]kl5 cGo 5fkfdf/x?n]
;a} ;fyLnfO{ af]s]/ nu]sf lyP . t/ Ps xKtf;Dd klg ;Dks{df gcfPkl5 s]xL
dfcf]jfbL sfo{stf{x? klg ljsf; /fO{nfO{ ;]gfn] xTof u/]sf] cg'dfg z'?df u/]sf]
atfp5g\ . If]qLo sDkgL ;b:o s= ljsf; /fO{ cfkm"nfO{ cfkm\gf ;xsdL{ s=
lj1fg / s= k|lbkn] af]s]/ dflylt/ n}hfb} ubf{ ;]gfn] cfkm\gf] glhs glhs k'Ug
nflu/x]sL sDkgL ;]S;g sdf08/ s= c:dLtfnfO{ uf]nLn] 9fn]sf] atfpF5g\ . pgL
;]gfn] cfkm"x?nfO{ klg uf]nL rnfPsf] t/ 8fF8f sfl6;s]sf]n] cfkm" pDsg
;kmn ePsf] ;'gfpF5g\ . pgnfO{ b'O{hgf ;fyLn] dfly h+un;Dd nu]sf] a]nf
;]gfn] rf/}lt/ 3]/f xfn]sf] yfxf kfPkl5 s= ljsf; cfkm"n] b'O{hgf
;xsdL{nfO{ cfkm\gf] sf/0fn] gdg{ eGb} 3]/f tf]8]/ efUg cg'/f]w u/]sf]
atfpF5g\ . To;kl5 pgL ToxL h+unsf] Ps cf]8f/df n's]sf] b'O{ lbg;Dd ToxL
h+undf kfgL vfP/ a;]sf] atfpF5g\ . pgsf cg';f/ ef]lnkN6 !@ ut] ;f+em ToxfF
a:g g;s]kl5 vf]nf x'Fb} tn ufpFlt/ em/]sf lyP . ;f /ft kf]snL uflj;sf]
l;/fgdf /x]sf] Ps 3/df k'u]/ cfkm\gf] ;a} s'/f atfPkl5 Ps lbbLn] 3/leq n'sfP/
/fv]sL lyOg . To;kl5 v'§f cln l7s ePkl5 Pl/of kf6L{ ;Dks{df uPkl5 dfq
pgsf] l:yltaf/] yfxf ePsf] lyof] .
/f]Nkfdf dfcf]jfbL / zfxL ;]gfsf] jftf{
/f]Nkf÷ ut
a}zfv @$ ut] lhNnfsf] efjfª ufh;df lhNnf ;+o'Qm hg;ldlt, /f]Nkfsf] tkm{af6
gGbaxfb'/ 3tL{n] zfxL ;]gf / k|x/Lsf] ;+o'Qm 6f]nL;“u jftf{nfk ug'{ePsf] ;dfrf/
5 . o'4lj/fdkl5 ;/sf/ tyf dfcf]jfbL b'a} kIfsf] ;xdltdf ;“j{hlgs ePsf]
lnlvt cfrf/;+lxtfsf] 7f8f] pNn+3g ub}{ lhNnf ;b/d'sfd lnjfªaf6 efjfª k'u]sf]
;/sf/L kmf}hsf] 6f]nL;“u 3tL{n] ! 306f nfdf] s'/fsfgL ug'{ePsf] lyof] .
o'4lj/fdkl5 lgld{t cfrf/;+lxtfnfO{ kfngf ub}{ bf];|f] r/0fsf] jftf{ x'g} nfu]sf]
avt xfd|f] If]qleq tkfO{+x?sf] ;z:q pkl:ylt lsg < egL pxf“n] k|Zg ubf{ zfxL
;]gfsf d]h/ Zofd vqLsf] hjfkm lyof]– …cfrf/;+lxtf xfdLaf6} pNn+3g ePsf] 5 eGg]
xfdLx?n] dx;'; u/]sf 5f}+ / :jLsf/ u5f}{+ klg t/ s]Gb|sf] 7f8f] cfb]z cfPsf] 5,
xfdL kl/rflnt x'g afWo 5f}+ .Ú
lzi6tfk"j{s ePsf] s'/fsfgLsf] qmddf
dfcf]jfbLåf/f cl3;“l/Psf # Ph]08fx?– uf]nd]r ;Dd]ng, cGtl/d ;/sf/ / ;+ljwfg
;efdf dflysf] h];'s} ;fr eP klg tNnf txsf ;}lgs tyf k|x/L clkm;/x? / hjfgx?
;xdt eO{ dfgl;s ?kdf tof/ /x]sf] d]h/ Zofd vqL / OG:k]S6/ kbd yklnofsf] :ki6
cleJolQm /x]sf] jftf{sf ko{j]Ifsn] hgfb]znfO{ atfP . cfkm"x?sf]
dfcf]jfbL;“u n8\g] rfxgf g/x]sf] atfp“b} clkm;/ vqL tyf yklnofsf] ;+o'Qm
cleJolQm lyof]– …vf]O{ /fhLgfdf lb+bf :jLs[t x'“b}g, pN6} b08 lbOG5 /
dfcf]jfbL;“u ldn]sf] cf/f]k nufOG5 .Ú s'/fsfgL rln/x“bf 3tL{n] …tkfO{+x?
y|L–g6–y|L, P;=Pn=cf/=, P;=Pd=hL=, Pn=Pd=hL=, /s]6n~r/, @ O~r df]6f{/ / Pd *!
-a]; Kn]6;lxt_ lnP/ cfpg'ePsf] 5 . of] t c3f]lift ?kdf jftf{ e¨ ePsf]
;+s]t xf]Ú eGg' x'“bf clkm;/x?sf] egfO lyof]– …xfdLx?nfO{ :jf:Yo lzlj/df
k7fOPsf] xf], of] dfcf]jfbL lj?4 n8\g] z}Go lzlj/ xf]Og . xfdL n8\g
rfxGgf}+ .Ú
…x]Ny kf]i6 / c:ktfndf l;6fdf]n / 8fOlhgsf]
6\ofan]6 klg 5}g . tkfO{+x? s] :jf:Yo lzlj/ rnfpg'x'G5 <Ú egL 3tL{n]
k|Zg ubf{ clkm;/x?sf] egfO lyof]– …Tof] rGb ;/sf/sf] c;kmntf / gfnfosLkg
xf] .Ú s'/fsfgL rln/x“bf ;}lgs tyf k|x/L hjfgx? / :yfgLo jfl;Gbfx? jl/kl/
lgs} em'lDdPsf lyP .
zfxL ;]gfsf] :jf:Yo lzlj/df l;6fdf]n,
8fOlhg / le6fldgsf 6\ofAn]6x? dfq ljt/0f ul/Psfn] ufp“n] hgtfn] x]Nykf]:6sf
l;6fdf]n / 8fOlhg sxf“ uP eg]sf] t ;]gfn] NofP/ kf] af“8\g nfu]sf] /x]5Ú eGb}
s'/f ul//x]sf] b]lvGYof] .
yfdLsf] bf];|f] lhNnf e]nf ;DkGg
rl/sf]6÷yfdL
/fli6«o d'lQm df]rf{, g]kfn bf]nvfsf] ut a}zfv @& ut] nfdL8f“8f ufh;sf]
j~r/] k|f=lj=df z'sjL/ yfdLsf] cWoIftfdf !% ;b:oLo gjf}+ sfo{;ldlt rog ub}{
bf];|f] lhNnf e]nf ;DkGg ePsf] ;dfrf/ 5 .
yfdL /fli6«o d'lQm df]rf{ g]kfn s]Gb|Lo
cWoIf r'gaxfb'/ yfdLn] pb\3f6g ug'{ePsf] pQm e]nfnfO{ g]=s=kf=-dfcf]jfbL_
k"jL{ s]Gb|Lo sdf08, k"jf{~rn If]qLo Ao"/f] ;b:o Pjd\ ! g+=
lhNnf O~rfh{ s= b]zjGw'n] ;Daf]wg ug'{ePsf] lyof] .
;Daf]wgsf]qmddf s= b]zaGw'n] eGg'eof],
…;a}n] :jLsf/]sf] k|hftflqs ljlw ;+ljwfg ;efsf] dfWodaf6 hgtfnfO{ clwsf/ ;DkGg
agfpg'k5{ . gof“ ;+/rgfsf] lglDt ;a} /fhg}lts zlQm tof/ x'g'k5{ .Ú
bf];|f] jftf{ eO;s]sf] ;Gbe{ pNn]v ub}{ pxf“n] eGg'eof]– …hgtfnfO{ ;“j{ef}d
clwsf/ ;DkGg agfpg k'/fgf] ;Qfn] lxlRsrfx6 / if8\oGq ug]{ sf]lzif u/]df if8\oGq
u/]s} ljGb'af6 ljb|f]xsf] p7fg x'g]5 .Ú
sfo{qmdsf jQmfx? bf]nvf lhNnf hg;/sf/ k|d'v
z+s/ nfdf, yf=/f=d'=df]==, g]kfnsf s]Gb|Lo dxf;lrj 8Da/ yfdL, clvn g]kfn ls;“g
;+3 -qmflGtsf/L_ bf]nvf cWoIf s'naxfb'/ a'9fyf]sL, g]kfn blnt d'lQm df]rf{,
bf]nvfsf cWoIf ah'/fd 3tfgL, g]=s=kf=-dfn]_ sf hutdfg yfdLn] klg cfkm\gf wf/0ff
/fVg'ePsf] lyof] .
s0f{axfb'/ yfdLsf] ;efkltTjdf ;DkGg ;f
sfo{qmd ;'zLnf yfdLn] ;~rfng ug'{ePsf] lyof] eg] yf=/f=d'=df]=sf nIdL yfdLn]
pkl:yt cltly tyf hg;d'bfonfO{ :jfut ug'{ePsf] lyof] . pQm e]nfdf uf}/Lz+s/
hg;““:s[lts kl/jf/sf snfsf/x?n] ljljw ;““:s[lts sfo{qmd k|:t't u/]sf lyP .
:d/0f /xf];\, hgo'4sf] qmddf l;Gw'kfNrf]s, bf]nvf / /fd]5fkdf u/L s/La !* hgf
yfdL hfltsf 5f]/f5f]/Lx?sf] /ut alu;s]sf] 5 .
l;Gw'nLdf rf/ ;+u7gx?sf] lhNnf ;Dd]ng
l;Gw'nLu9L÷c=g]=/f=:j=lj=o'=-qmflGtsf/L_, c=g]=d=;+3 -qmflGtsf/L_,
c=g]=ls=;+3 -qmflGtsf/L_ / blnt d'lQm df]rf{, g]kfn u/L rf/ hgjuL{o ;+u7gx?sf]
lhNnf ;Dd]ng ut a}zfv @( / #) ut] l;Gw'nL lhNnfsf] a]n3f/L uf=h;= rGb|fjtL
df=lj=df eJotfsf ;“y ;DkGg ePsf] 5 . c=g]=d=;+3 -qmflGtsf/L_ sL s]Gb|Lo
pkfWoIf sNkgf ;]j]bLn] ;+o'Qm ?kn] cfof]lht pQm ;Dd]ngsf] pb\3f6g ug'{ePsf]
lyof] . ;fxL pb\3f6g ;df/f]xdf l;gw'nL sf/fuf/af6 s]xL lbg cl3 l/xf x'g]
aGbLx?nfO{ c=g]=d=;+3 -qmflGtsf/L_ sL s]Gb|Lo pkfWoIf sNkgf ;'j]bL / s]Gb|Lo
;b:o u+uf clwsf/L, c=g]=ls=;+3 -qmflGtsf/L_ sf s]Gb|Lo sf]iffWoIf k'0ok|;“b
k/fh'nL, s]Gb|Lo ;b:o b]jLbQ b]jsf]6f, blnt d'lQm df]rf{ g]kfnsf s]Gb|Lo ;b:o
afa'/fd kl/of/, c=g]=/f=:j=lj=o'=-qmflGtsf/L_ sL s]Gb|Lo ;b:o jGbgf ;'j]bL /
cfdlGqt cltly g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ l;Gw'nL lhNnf ;]qm]6/L s= ljhon] ;+o'Qm?kdf
clegGbg ug'{ePsf] lyof] .
Ps} ;dodf t/
5'§f5'§} ?kn] ;DkGg k|To]s h=j=;=x?sf] cnu–cnu aGb zqn] lgjf{lrt u/]sf] gof“
lhNnf ;ldlt ;+o'Qm ?kdf cfof]lht 3f]if0ff ;efdf ;“j{hlgs ul/Psf] lyof] .
;Dd]ngn] lgjf{lrt u/]sf lhNnf sfo{ ;ldltsf kbflwsf/Lx?df clvn -qmflGtsf/L_ sf]
cWoIf 8L=jL= tfdfª, pkfWoIf 8'j/fh e§/fO{, ;lrj gf/fo0f e§/fO{, ;x;lrj
x:tfs'df/L du/, sf]iffWoIf dL/f km'“ofn nufot @! hgf ;b:ox?, c=g]=d=;+3
-qmflGtsf/L_ sf] cWoIf hfg'sf ltdlN;gf, pkfWoIf k"0f{s'df/L b]jsf]6f, ;lrj
dg' nfdf, ;x;lrj dLgf /fO{, sf]iffWoIf e]ifs'df/L l;+hfnL nufot @# hgf ;b:ox?,
c=g]=ls=;+3 -qmflGtsf/L_ sf] cWoIf ynk|;“b b]jsf]6f, pkfWoIf 6+sk|;“b uf}td,
;lrj b]jLk|;“b km'“ofn, ;x;lrj /Tgaxfb'/ sfsL{ / sf]iffWoIf ;“gL b]jsf]6fnufot
!* hgf ;b:ox? tyf blnt d'lQm df]rf{ g]kfnsf] cWoIf– xs{axfb'/ lj=s=, pkfWoIf
9'08L/fh du/ftL, ;lrj lji0f' lj;'+v], ;x;lrj s'df/L kl/of/, sf]iffWoIf gf/fo0f
t]nf¨L / cGo !# hgf ;b:ox? /xg'ePsf] 5 .
e|i6 k|=c= sfjf{xLdf
g'jfsf]6÷ lhNnfsf] ;“o/L uflj;l:yt ljGb's]z/ df=lj=
6S;“/df hfnem]n u/L To; df=lj=sf e|i6 k|=c= lbg]Zj/ ofbjn] a}zfv @^ ut] agfPsf]
ljBfno Joj:yfkg ;ldltnfO{ Toxf“sf hgtfn] c:jLs[t u/L csf]{ gof“ Joj:yfkg
;ldltsf] lgdf{0f u/]sf 5g\ .
;j{;“wf/0f hgtfsf]
cf“vfdf 5f/f] xfNb} a}zfv @% ut] b'O{–rf/ hgf a;]/ k|=c=n] ef]lnkN6 pQm
Joj:yfkg ;ldlt ag]sf] 3f]if0ff u/]sf lyP . :yfgLo hg;/sf/sf] ;lqmotfdf
;of}+ cleefjs / ljBfyL{sf] pkl:yltdf gof“ ljBfno Joj:yfkg ;ldlt ag]kl5 Toxf“sf
hgtf v'zL ePsf 5g\ .
o;}u/L ;f :s"nsf k|=c= lbg]Zj/ ofbjn] :s"nsf] ;DklQ / cfly{s /sd lxgfldgf u/]kl5 ofbjnfO{ x6fP/ sfG5f >]i7nfO{ k|=c=df lgo'Qm u/]sf] va/ 5 . ;f sfo{qmddf sfo{qmd ;~rfng ;“d/L ufh; k|d'v ab|L ;“ksf]6fn] ug'{ePsf] lyof] eg] ljBfnonfO{ s;/L cufl8 a9fpg] eGg] ljifodf lgjt{dfg Joj:yfkg ;ldlt cWoIf /fdk|;“b, To;} ljBfnosf lgldQ k|=c= d'/nL, ljBfyL{ k|ltlglw s[i0f / bLks clwsf/L ;“y} s6'~h] ufh; k|d'v k'ifs clwsf/Ln] af]Ng'ePsf] lyof] . ;f sfo{qmdsf] clGtd r/0fdf kf6L{ k|ltlglw s= ljsf;n] ljBfnodf hg;Qfsf] bfloTj, hg;Qfn] lsg ljBfnodf ljljw lsl;dsf ljBfnosf lxtfy{df sfdx? cufl8 a9fp“b} hfG5g\ / cfhsf] b]zsf] ;d;“dlos kl/l:yltsf] qmddf b]znfO{ cu|ufdL /fhg}lts lgsf; lbgsf] nflu uf]nd]r ;Dd]ng, cGtl/d ;/sf/ / ;+ljwfg ;efsf] r'gfj g} Go"gtd\ pkfo xf] eGg'ePsf] lyof] .
;f sfo{qmdkZrft\ lgh
k|=c= cfkm\gf] cl:tTj hf]ufpgsf] nflu lhNnf ;b/d'sfddf Pdfn] g]tf dx]Gb|axfb'/
kf08] nufot cGo g]tfx?sf] 3/b}nf]df z/0f dfUg yfn]sf] s'/f a'lemPsf] 5 .
?s'ddf clvn -qmflGtsf/L_ sf] ;Dd]ng
rf}/hxf/L÷ …cu|ufdL /fhg}lts lgsf; / j}1flgs lzIffsf]
kIfdf xfd|f] cfGbf]ngÚ eGg] d"n gf/fsf ;“y clvn g]kfn /fli6«o :jtGq
ljBfyL{ o'lgog -qmflGtsf/L_ ?s'dsf] !& cf}+ lhNnf ;Dd]ng xfn} eJo ?kdf
;DkGg ePsf] 5 . pRr df=lj= rf}/hxf/Lsf] k|f¨0fdf s]Gb|Lo ;b:o uf]kfn
af]x/fsf] pb\3f6g / dbg jnLsf] ;~rfng tyf clgn zdf{sf] ;efkltTjdf tLg r/0fdf
;DkGg ;Dd]ngsf] ;'?d} jL/ zxLbx?k|lt @ ldg]6 df}gwf/0f u/L pRr ;Ddfgsf ;“y
>4f~hnL ck{0f ul/Psf] lyof] .
cfof]hs ;ldltsf] tkm{af6 :jfut dGtJo ul/df k'gn] /fVg'ePsf] lyof] . pQm sfo{qmdsf k|d'v cltlyx?df ljz]if If]qLo ;ldlt ;+of]hs /]zd k'g, s]Gb|Lo ;b:ox? uf]kfn af]x/f, n'lDagL uf}td, k"0f{axfb'/ l;+x, gjlgjf{lrt lhNnf hg;/sf/ k|d'v z?0f af“7f;lxt cGo cltlyx?sf] klg pkl:ylt lyof] . pQm sfo{qmddf jfnk|ltlglw b]j u'?ªn] ;}lgs bdgsf sf/0f sof}+ /ftx? cf]9f/df ljtfpg'k/]sf] bb{gfs kL8fsf] tLtf] oyfy{ /fVb} sljtf jfrg u/]sf lyP .
clgn zdf{åf/f /fhg}lts
k|ltj]bg / s[i0f lji6åf/f cfly{s k|ltj]bg k|:t't ul/PkZrft\ cfjZos yk36 u/L
kfl/t ul/Psf] lyof] . clgn zdf{sf] cWoIftfdf # ;b:o kl5 yKg] u/L @# ;b:oLo
lhNnf ;ldlt rog ul/Psf] 5 . h;df cWoIf clgn zdf{, pkfWoIf ul/df k'g, ;lrj
dbg jnL, ;x;lrj OGb|axfb'/ jnL, sf]iffWoIf s[i0f lji6, ;b:ox?df /fdaxfb'/
s]=;L=, v'd/fh s]=;L=, nfnaxfb'/ af“7f, cf]k]Gb| lj=;L=, ;'Gb/ jnL, g/axfb'/
k'g, nfnaxfb'/ s';“/L, j;Gtf dNn, ljdnf dxt/f, lzj uf}td, /d]z lj=;L=, uug
v8\sf, u0f]z k'g, sdnf s]=;L=, xL/fdl0f /fjn x'g'x'G5 .
cGtdf gjlgjf{lrt cWoIf
clgn zdf{n] ;Dk"0f{ k|ltlglw–ko{j]Ifsx?nfO{ gof“ gLlt / of]hgfx? sfof{Gjog
ug]{ lgb]{zfTds dGtJo /fVb} k|To]s Pl/ofnfO{ Ps–Ps j6f em08f pkxf/ / aflnPsf]
dzfn k|bfg u/L hf]lznf] d'¶L p7fO{ xft ldnfP/ ljbfO ug'{ePsf] lyof] .
– ?s'daf6 nfnl;+x s]=;L=
h]nleq dO{ lbj;
s~rgk'/÷ lhNnf sf/fuf/ zfvf s~rgk'/df aGbL hLjg
latfO/x]sf dfcf]jfbL cf:yfsf aGbLx?åf/f !!$ cf}+ d] lbj;sf] pknIodf cfof]hgf
ul/Psf] elnan k|ltof]lutf oxL a}zfv !* df eJotfsf ;“y sf/fuf/leq} ;DkGg ePsf]
5 .
a}zfv !^ ut]b]lv ;'?
ePsf] pQm v]ndf sf/fuf/ leqsf aGbLx?sf] ^ 6Ld / sf/fuf/sf k|x/Lx?sf] ! 6Ld u/L
hDdf & 6Ldsf] ;xeflutf lyof] . k|ltof]lutfdf k|x/L o'jf 6Ld, hnhnf
elnan 6Ld, l;:g] elnan 6Ld /d]z ad v]nsf] ;jf]{Ts[i6 v]nf8L 5gf}6 ePsf
lyP . k|ltof]lutfsf] clGtd r/0fdf cfof]hs sld6Ln] k'/:sf/ ljt/0f
;df/f]xsf] cfof]hgf u/]sf] lyof] .
k'/:sf/ ljt/0f ;df/f]xdf af]Nb}
sf/fuf/ k|d'v nfnl;+x s7fotn] cfof]hs sld6L tyf ;Dk"0f{ ljh]tf
v]nf8Lx?nfO{ wGojfb lb+b} sf/fuf/ ;'/IffsdL{, sf/fuf/ k|zf;g / aGbLx?aLr
lqsf]0ffTds ;'dw'/ ;DaGw /fVg'kg]{ atfp“b} sfo{qmdn] sf/fuf/df gof“ ;+:sf/sf]
hu a;]sf] ;d]t pNn]v ug'{eof] .
zfxL cf}ifwL lnld68]df s/f}8f}+ ei6frf/
sf7df08f}
pwf]u jfl0fHo tyf cfk"lt{ dGqfno cGgut{ /x]df cf}ifwL pTkfbg ug]{ ;/sf/L
:jfldTjdf ;+rflnt b]zs} Ps dfq ;+:yf zfxL cf}ifwL lnld6]8 xfn cfP/ e|i6frf/df
8'a]sf] 5 . zfxL cf}ifwL lnld6]8 sd{rf/L ;+3sf dxf;lrj ljho/fh Gof}kfg]n]
oxL h]7 ! ut] Ps jQmJo k|sflzt u/L zfxL cf}ifwL lnld6]8 leq ePsf e|i6frf/sf]
phfu/ ug'{ePsf] 5 .
hf/L jQmJodf s]xL jif{ cufl8;Dd
gfkmfdf ;~rfng eO{ sd{rf/Lx?nfO{ af]g; ljt/0f ug{ / ;/sf/nfO{ s/f}8f+} ?k}of“
s/ ltg{ ;Ifd ;+:yf xfn cfP/ lnld6]8s} k'/fgf sd{rf/LnfO{ dxf–k|jGws agfOPkl5
PsfPs 3f6fdf k'¥ofOsf] atfOPsf] 5 . sDkgLnfO{ 3f6fdf k'¥ofO{ hDdf lwtf]
/flvPsf] / a}saf6 s/f}8f}+ ?k}of“ C0f lnOPsf], sd{rf/Lx?sf] ;+rosf]ifaf6 ;d]t
nfvf}+ ?k}of“ e|i6rf/ ul/Psf] ;d]t jQmAodf hgfOPsf] 5 .
cf]vn9'+ufdf ;Dd]ngsf] nx/
zfxL k|ltudgsf lj?4 k|lt/f]w cfGbf]ng ;+u7g ;'b[9 / lj:tf/ ;lxt rf}yf]
cf]vn9'+uf lhNnf ;Dd]ngÆ eGg] d"n gf/f;lxt clvn -qmflGtsf/L_ cf]vn9'+ufsf]
lhNnf ;Dd]ng eJo ?kdf ;DkGg ePsf] 5 . oxL j}zfv !* / !( ut] k|a'4 df=lj=
Rofgddf pb\3f6g ul/Psf] ;Dd]ngsf] 3f]if0ff ;ef @# ut] cf]vn9'+uf ;b/d'sfddf
;DkGg ul/Psf] ;dfrf/ k|fKt ePsf] 5 .
clvn -qmflGtsf/L_ sf s]Gb|Lo ;b:o z/brGb| /;“OnLsf] k|d'v cfltYodf ;DkGg
;Dd]ngdf lhNnf kf6L{ ;]qm]6fl/o6 ;b:o s= cfsfz, lhNnf hg;/sf/ k|d'v s]zj /fO{, cg]d;+3
-qmflGtsf/L_sL lhNnf cWoIf rDkfb]jL sfsL{, blnt /fli6«o d'lQm df]rf{sf lhNnf
;+of]hs j]g a= g]kfnL, a'l4hLjL ;+u7gsf lhNnf ;b:o afa'/fd vltj8f,
e"=k"= sf7df8f}+ ljBfyL{ lhNnf sld6L ;b:o j;Gt nfdf, k|a'4 df=lj=,
Rofgdsf k|=c= ho/fd e'h]n cflbn] ;Daf]wg ug'{ePsf] lyof] . ;f ;Dd]ng
ljBfyL{ lhNnf cWoIf zDe' jf:tf]nfsf] cWoIftfdf ;DkGg ePsf] lyof] eg] ;~rfng
/d]z sfsL{n] ug'{ePsf] lyof] .
To;}u/L @# ut] ;b/d'sfd cf]vn9'+ufdf 3f]if0ff ;efnfO{ ;Daf]wg ub}{ k|d'v
cltly z/brGb| /;“onLn] hgjfbL lzIffsf] cfjZostfaf/] rrf{ ug'{ePsf] lyof] .
ljBfyL{ cWoIf zDe' jf:tf]nfsf] cWoIftfdf ;DkGg 3f]if0ff ;efdf ;b/d'sfdsf
7"nf] hg;d'bfosf] pkl:ylt lyof] . ;Dd]ngn] !( ;b:oLo gof“ lhNnf ;+u7g
;ldltsf] u7g u/]sf] ;efdf 3f]if0ff ul/Psf] lyof] . h;df cWoIf zDe'
jf:tf]nf, pkfWoIf gf/fo0f lu/L / dbg sfnLsf]6], sf]iffWoIf /d]z >]i7, ;lrj
/d]z sfsL{, ;x;lrj clvn l3ld/], ;b:ox?df pld{nf a:g]t, Ps]Gb| s6'jfn, 6f]kx/L
e§/fO{, clgtf tfdfª, s]z/ sfnLsf]6], ls/0f v8\sf /xg'ePsf] 5 .
To;}u/L clvn g]kfn dlxnf ;+3 -qmflGtsf/L_ cf]vn9'+ufsf] bf];|f] lhNnf
;Dd]ng clvn g]kfn ls;“g ;+3 -qmflGtsf/L_ sf] k|yd lhNnf ;Dd]ng ;+o'Qm ?kdf xfn}
;DkGg ePsf] ;dfrf/ k|fKt ePsf] 5 .
/fjf9f]nL ufh;sf] j8f g+= ^ bfvf{df ;f ;+o'Qm e]nf hgtfsf] 7"nf]
pkl:yltdf eJo ?kdf ;DkGg ePsf] 5 . cg]d;+3 -qmflGtsf/L_ sL s]lGb|o ;b:o
clgtf l3ld/] / cg] ls=;+3 -qmflGtsf/L_ sf s]Gb|Lo ;b:o v8\u of]uLsf] ljz]if
pkl:yltdf ;DkGg e]nfdf cf]vn9'+uf lhNnf hg;/sf/ k|d'v s]zj /fO{, lhNnf kf6L{
;]qm]6l/o6 ;b:o s= ;'ldtf, clvn -qmflGtsf/L_ sf lhNnf cWoIf zDe' jf:tf]nf,
g]kfn a'l4hLjL ;+u7gsf lhNnf ;+of]hs df]xg v8\sfn] z'esfdgf dGtJo lbg'ePsf]
lyof] . c=g]=ls=;+3 -qmflGtsf/L_ lhNnf ;Dd]ng cfof]hs ;ldlt ;+of]hs ltns
sfsL{sf] cWoIftfdf ;DkGg ;Dd]ngsf] ;~rfng cg]d;+3 -qmflGtsf/L_ lhNnf cWoIf
rDkfb]jL sfsL{n] ug'{ePsf] lyof] . ;Dd]ngdf zxLb kl/jf/x?nfO{ bf];Nnf
cf]9fP/ clegGbg ul/Psf] lyof] . pQm ;Dd]ngn] rDkfb]jL sfsL{sf] cWoIftfdf
!% ;b:oLo gof“ lhNnf ;ldlt rog ul/Psf] 5 . h;df pkfWoIf ljGbf du/ / ljGbf
a:g]t, sf]iffWoIf O{Zj/L yfkf, ;lrj hGds'df/L yfdL, ;x;lrj ;Demgf g]kfn, ;b:ox?df
6f]ks'df/L a:g]t, zld{nf tfdfª, k|ult /fO{, ;l/tf /;“OnL, pld{nf /fO{, pdf
kf}8]n, pld{nf km'“ofn, nIdL u'?ª, ;ld{nf bfxfn cflb /xg' ePsf] 5 .
To;}u/L cg]ls;+3 -qmflGtsf/L_ sf] !% ;b:oLo lhNnf ;ldlt u7g ul/Psf]
5 . gjlgjf{lrt kbflwsf/Lx?df cWoIf ltns sfsL{, pkfWoIf czf]s kf}8]n,
sf]iffWoIf lbks cfn] du/, ;lrj k|]d a:g]t, ;x;lrj l8NnL axfb'/ a:g]t, ;b:ox?df
eQmaxfb'/ sfsL{, nfK;“ z]kf{, eLdaxfb'/ /fO{, s'naxfb'/ ;'g'jf/, bL3{ /fO{,
/fdaxfb'/ a:g]t, s]bf/ tfdfª, nId0f yfkf, >j0f s'df/ sfsL{ /xg'ePsf] 5 .
To;}u/L ut r}q !# / !$ ut] ls/f“t /fli6«o d'lQm df]rf{ cf]vn9'+uf /
g]kfn blnt d'lQm df]rf{ cf]vn9'+ufsf] k|yd lhNnf e]nf eJo ?kdf ;DkGg ePsf]
5 . ;f e]nfn] lhNnf ;Dd]ng cfof]hs sld6Lsf] u7g u/]sf] 5 . e]nfn] n]s
/fO{sf] ;+of]hsTjdf ls/fd'df] lhNnf ;Dd]ng cfof]hs ;ldlt u7g u/]sf] 5 .
h;df u'0f s'df/ /fO{, ljgf]b ;'g'jf/, z'e/fª ;'g'jf/, lxDst ;'g'jf/, dx]Gb|
/fO{, k|ult /fO{, hLjg /fO{, 6Lsf/fd /fO{, dfgaxfb'/ ;'g'jf/, s'df/ /fO{, db]n
/fO{, lbnaxfb'/ ;'g'jf/ /xg'ePsf] 5 . To;}u/L e]nfaf6 j]g axfb'/ g]kfnLsf]
;+of]hsTjdf blnt d'lQm df]rf{ lhNnf ;Dd]ng cfof]hs ;ldlt u7g ul/Psf] 5 .
h;df ;x;+of]hs df]tLnfn 3tfg], ;b:ox? l8=aL= kl/of/, gf/fo0f lj=s=, k'is/
kl/of/, enaxfb'/ kl/jf/, rGb|axfb'/ sfnLsf]6], sdnf kl/of/, /x/dfg kl/of/,
lbnaxfb'/ kl/of/, k"0f{axfb'/ lj=s= /xg'ePsf] 5 .
;]fn'df gof“ ;Qfsf ultljlwx? tLa|
;f]n'af6 p4j sfkm\n]
;f]n'v'Da' lhNnfdf clxn] dfcf]jfbLåf/f :yflkt gof“ ;Qfsf] ultljlw tLa|
ePsf 5g\ . ljsf;–lgdf{0fdf Jofks ?kdf hgkl/rfng ul/Psf] 5 eg] ljleGg
ufh;x?df lgjf{rg k|lqmof klg cufl8 a9fOPsf] 5 . xfn} ;fn'sf] u'b]n ufh;sf]
lgjf{rg ;DkGg ePsf] 5 .
lgjf{rgdf ;j{xf/f ju{sf] g]t[Tj / hgjfbL clwgfosTjnfO{ :jLsfg]{
pDd]bjf/sf] of]Uotf k'u]sf cGo /fhgLlts bnx?nfO{ klg b/vf:t cfx\jfg ul/Psf]
lyof] . j}zfv !# ut] ;DkGg lgjf{rgdf g]skf -dfcf]jfbL_sf] Kofgnsf ljkIfdf
ufh; k|d'v / pkk|d'v kbdf g]skf -Pdfn]_sf] tkm{af6 v/Lh+u /fO{ / ;Gt s'df/
/fO{n] pDd]bjf/L btf{ ug'{ePsf] lyof] . lgjf{rgsf] lglDt # ;b:oLo lgjf{rg
cfof]un] lgjf{rg cfrf/;+lxtf hf/L u/]sf] lyof] . …lgjf{rgdf ;xefuL eO{
hgk|ltlglw 5gf}6 u/f}+ . hgjfbL Joj:yfnfO{ x'sf{p“b} cfkm\gf] efUosf]
km};nf cfkm}+ u/f}+Ú eGg] gf/f ;lxt ;f ufFh;sf] u'b]n dflj u'b]n / gfUn'ª
k|f=lj= u/L @ 7fp“df lgjf{rg :yfg tf]lsPsf] lyof] . lgjf{rgdf ljkIfL kIfn]
dtbfg gu/fP/ ;xdltaf6 k|ltlglw dgf]lgt ug]{ cfPkl5 !& ;b:oLo ufp“ hg
;ldltsf] u7g ul/Psf] 5 . h;df ufh; k|d'v ljs]Gb| /fO{, pkk|d'v clj/wg
/fO{, j8f k|d'vx? elj s'df/ /fO{, lji0f' s'df/ /fO{, xs{wg /fO{, df]lt rGb|
/fO{, x:ts'df/L /fO{, /fds'df/L /fO{, ;“glj/ /fO{ x'g'x'G5 eg] ls;“g k|ltlglw
t'ªgf axfb'/ /f0ff, ljBfyL{ k|ltlglw /l~ht /fO{, dlxnf k|ltlglw /]jtL /fO{,
blnt k|ltlglw ;“s]{ lj=s=, z]kf{ k|ltlglw ps]{g z]kf{, ;]gf k|ltlglw s= bfjf
cflb x'g'x'G5 .
To;}u/L g]skf -dfcf]jfbL_ ;fn'v'Da' lhNnf ;+u7g ;ldltn] ;jf]{Rr lzv/
;u/dfyfsf] cfwf/ lzlj/;Dd hgr]tgf cleofgsf] cfof]hgf u/L ;DkGg u/]sf] 5 .
lhNnf kf6L{ ;]qm]6l/o6 ;b:o s= k|lti7fsf] g]t[Tjdf s= sdf{, s= slj, s= ljqmd,
s= afs', s= s/0f ;lxtsf] 6f]nLn] !% lbg] cleofg ;DkGg ePsf] hgfPsf] 5 . ;f
hgr]tgf cleofg 6f]nLn] ;u/dfyf k|j]z dfu{ gfDr] ahf/, n'Snf, v'Dh'ª uf]Sof] tyf
cfwf/ lzlj/;Dd k'u]/ Toxf“sf ;Dk"0f{ hgtfnfO{ /fv]/ e]63f6 sfo{qmd u/]sf]
atfOPsf] 5 . 6f]nLsf s= k|lti7fn] cfkm"x?n] ;f If]qsf hgtfnfO{ hgo'4
/ dfcf]jfbLaf/] w]/} s'/fx? hfgsf/L u/fPsf] atfp“b} …Toxf“sf hgtfx?df w]/}
e|dx? /x]5g\ . w]/}sf] dfcf]jfbL;“u e]6\g] rfxgf eP klg e]6 gePsf] u'gf;f
klg kf]v] . xfdLn] Toxf“ /x]sf ;a} e|dx?nfO{ lrg{ ;kmn ePsf 5f}+ / xfd|f]
pkl:yltn] Toxf“sf hgtfdf w]/} pT;“x hfu]sf] kfOof]Ú eGg'eof] .
hg;]gf hgtfsf] sfddf ;xefuL
l/ª dfr{n] tfdfª
a:tLdf gof“ r]tgf hufof]
g'jfsf]6 . /fhwfgL sf7df8f}+af6
glhs} eP klg g'jfsf]6sf w]/} ufp“ cToGt} ljs6 5g\ . of] ufp“sf hgtfsf]
cj:yf clxn] klg sxfnLnfUbf] 5 . tfdfª hfltsf] afx'Notf /x]sf] o; If]qsf
jfl;GbfnfO{ g]skf -dfcf]jfbL_ ljz]if s]Gb|Lo sdf08cGtu{t /x]sf] hgd'lQm ;]gf
g]kfn, ! gDa/ sDkgLn] u/]sf] l/ª dfr{ cleofgn] w]/} dfqfdf Ao'“emfpg] sf]l;;
u/]sf] 5 . r'gfjsf dfWodaf6 cfkm\gf] :jfy{ k"/f ug]{ /fk|kf, Pdfn],
sf+u|];sf] /fhgLltaf6 o; If]qsf tfdfª ?i6 5g\ . tfdfªs} j:tLdf uP/
hg;]gfn] ;+rfng u/]sf] cleofgaf6 dfcf]jfbL kf6L{, hg;]gf / o;sf g]tf /
sfo{stf{sf af/]df tfdfª hfltn] glhs}af6 a'em\g kfPsf 5g\ . of] cleofgn]
hgtf / hg;]gfsf] ;DaGw gª / df;', h:t} agfpg] sfd klg u/]sf] 5 . ul/a
j:tLdf uP/ pgLx?sf b'Mvdf ;xefuL eP/ hgtfaf6 l;Sg] / hgtfnfO{ g} l;s]sf s'/f lbg]
sfddf klg hg;]gfn] cg'ej xfl;n u/]sf] 5 . oxL qmddf tL 7fp“df dfcf]jfbL
g]tf, sfo{stf{ k'u]/ b]zsf] jt{dfg cj:yfaf/] hgtfnfO{ k|lzIf0f ug] sfo{n]
hgtf;“usf] ;DaGw emg\ uf8f agfpg d2t k'¥ofPsf] 5 . oL a:tLsf tfdfªx?nfO{
cfkm\gf] d'lQmsf] af6f]df nfUg klg l/ª dfr{ cleofgn] 3r3RofPsf] 5 . oxL
cleofgnfO{ ;d]6]/ hgfb]zsf nflu cf]d zdf{n] tof/ kfg'{ePsf] Ps l/kf]6{ .
k'/fgf] ;Qfsf] o'uf}+b]lvsf] bdgdf
k/]sf g'jfsf]6sf tfdfª j:tLdf dfcf]jfbL kf6L{n] ;+rfng u/]sf] l/ª dfr{ cleofgn]
gof“ t/ª NofO{ lbPsf] 5 . j]ltgL,
/fpta];L / ufp“vs{ h:tf j:tLdf hgd'lQm ;]gf g]kfn, ! gDa/ sDkgLsf] kxndf ePsf]
hg;]jf d'ns sfo{af6 tfdfªx? hgo'4af6 dfq} cfkm\gf] d'lQm x'g] ljZjf;df k'u]sf
5g\ . a]ltgL ufp“sf ;“Onf tfdfª eG5g\ –;/sf/sf] zfxL ;]gf ufp“df cfp“bf
xfd|f 5ftLdf aGb's t]:of{p“b} dfg]{ wDsL lbGYof] . dfcf]jfbLsf hg;]gf
cfp“bf hgtfsf] sfd ug]{, af6f] agfpg] / ufp“df rkL{ agfpg] sfd u/] . pgsf]
egfO{ lyof]– dfcf]jfbLsf hg;]gf t xfdL u/La tfdfªs} d'lQmsf nflu lx+8]sf
/x]5g\ .
l/ª dfr{ cleofgsf qmddf dfcf]jfbL
g]tf, sfo{stf{, hg;]gf, snfsf/ / hg;]gfsf 8fS6/x?sf] ;+o'Qm l6dn] u/]sf] hg;]jf
d'ns sfo{af6 tfdfª a:tLdf gof“ 5fk 5f]8]sf] 5 . Tof] 5fk xf]–
o'uf}+b]lvsf] bdgdf k/]sf tfdfªx?nfO{ ;a} 7fp“df o;/L g} Ao'“emfpg' k5{ .
dfcf]jfbLsf hg;]gf l/ª dfr{sf qmddf h'g ufp“df k'u] ToxL+ pgLx?n] hgtfaf6 l;Sg]
/ hgtfnfO{ g} l;sfpg] sfo{df nflu k/] . u/La tfdfªsf 3/df vf]n], kmf8f]
vfP/ ltg} tfdfªsf ds} uf]8\g] / ux'F lk6\g] 3/, cf“ug ;kmf ug]{, rkL{ agfpg] /
lj/fdLsf pkrf/df l;Ëf] kf6L{ k+lQm nfu]sf] lyof] .
tfdfªx?sf] l:ylt
/fhwfgL;“u hf]l8Psf] lhNnf eP klg
g'jfsf]6sf oL tfdfª a:tL cToGt} ljs6 5 . oxf“sf tfdfªx?nfO{ k'/fgf] ;Qfn]
cfly{s, /fhg}lts / ;““:s[lts ?kdf r/d zf]if0f ub}{ cfPsf] 5 . of] 7fp“df
ul/a tfdfªsf 5f]/f5f]/Ln] lj/n} dfqfdf k9]sf 5g\ . ufla;sf] Pp6f j8fdf
P;Pn;L kf; u/]sf] kfpg d'l:sn k5{ . k'/fgf] ;Qfn] ljutb]lv g} tfdfªsf
5f]/Lx?nfO{ aDa}df nu]/ a]Rg] / To;jfkt 7"nf] /sd vfg] sfd oxf“ cem} aGb
ePsf] 5}g . aflx/af6 x]bf{ 3/ 7"nf / ;DkGg h:tf nfu] klg leq k:bf
sof}+ tfdfªsf 3/df b'O{rf/ kfyL sf]bf] klg kfpg ;ls+b}g . ufp“vs{sf] x'ª lgjf;L
jL/axfb'/ eG5g\ –3/ x]bf{ t oxf“sf tfdfªnfO{ /fd|};“u vfgnfpg k'U5 h:tf]
;a}nfO{ nfU5 . t/ xfd|f 3/df cGg 5}g . ^ dlxgf k"/f vfg k'Ub}g,
c? dlxgf kl/jf/ kfNg a];“pg' k5{ . sf7 / 9'+uf j/k/ k|z:t x'g] / 3/
agfp“bf Psn] csf{nfO{ ;xof]u u/]/ eP klg h:tfsf kftfn] 3/ 5fpg] rng oL j:tLdf
b]Vg kfOG5 . n]s ePsfn] ubf{ oL 7fp“sf dflyNnf] efudf k|foM ;of}+ hf:tf]
lr;f g} x'G5 .
cfkm\gf afpm afh]n] hf]8 lbPsf ;DklQ
eGb} ufp“df k'Ubf tfdfªx?n] cfkm\gf af/L b]vfp“5g\ . ;“gf ;“gf kf6fsf
hUufdf tfdfªx?n] ds}, sf]bf] / ux'“ nufpg] u5{g\ . o;kfln t cl;gf k¥of],
b'O{ d'/L ux'“ cfpg] 7fp“df b'O{ kfyL ux'“ klg ePg of], j]tLgLsf dfOnf tfdfªn]
hg;]gf;“usf] s'/fsfgLdf cfkm\gf] b'Mv kf]v] . …;/sf/n] dn lb+b}g lsGg
dx+uf] 5, dn gxfn] pAhgL x'“b}g /fpt a];Lsf csf{ ls;“g anb]j yfkfn] cfkm\gf
;d:of cl3 ;“/] . w]/} tfdfªx?sf] cleofgsf qmddf Pp6} af]nL kfOGYof]– xfdL
t ;w}+ cGwsf/df a:of}+, ca o;af6 5'6sf/f ug]{ sfd dfcf]jfbLn] ug'{k5{ .
cleofgk|ltsf] rf;f]
ljutsf lbgdf klg oL 7fp“df dfcf]jfbL
g]tf / sfo{stf{ gk'u]sf xf]Ogg\ . t/ l/ª dfr{df h:tf] hgtfsf b'Mv–;'v
a'em\g kfOPsf] lyOPg– cleofgsf qmddf lx+8]sf z]/ l;+xn] atfP . ;+s6sfnsf
lbgdf oL j:tLdf ;+u7g lj:tf/ cleofg klg rnfOPsf] lyof] . æxfdLn] dfpjfbL
-pgLx?s} efiffdf_nfO{ klxnf klg b]v]sf lyof}+ . t/ clxn] h:tf] ;“u;“u}
a;]/ b'Mvsf af/] s'/f ug{ kfOPsf] lyPg–j]tLgLs a[4 sfG5L tfdfªn] hg;]gf;“u ds}
uf]8\b} atfOg .
…klxnf t 8'/ nfUYof], aGb's af]s]/
;]gf, k'ln; ufp“ k:bf dfpjfbL klg o:t} x'nfg\ h:tf] kf] nfUYof] d'nfOtfÚ
cfkm\g} njhdf ;f]ljt tfdfªn] hg;ef ;'Gg uPsf 7fp“df cfkm\gf] cGt/dgsf s'/f
v'nfP . dfcf]jfbL hg;]gf / zfxL ;]gf–k|x/Lsf sfdaf/] dfcf]jfbLn] ;~rfng
u/]sf] Pp6f :jf:Yo lzlj/df h“rfpg cfPsf a[4 tfdfª s"naxfb'/n] eg]–
dfcf]jfbLsf ;]gf / ;/sf/sf ;]gfdf 7"nf] cGt/ /x]5 . hg;]gfsf] dL7f]
af]nL jrg, hgtfs} laxfg a]n'sL sfd ug]{ hgz}nLsf sf/0f oxf“sf tfdfªx? cf}lw
k|efljt ePsf 5g\ .
Pp6f ufp“af6 cleofgsf] sfd ;s]/ kms{g]
a]nfdf a[4 tfdfªx? eg] lyuP–tkfO{+x? km]l/ cfpg' x} xfdL;“u vf]n] kmfF8f] h] 5,
ToxL lbG5 . ljutdf dfcf]jfbLsf lj?4 ;'/fsL ug]{ / ufp“df gSsnL dfcf]jfbL ag]/
n'6kf6 ug]{x? olt a]nf ufp“df 5}g . km6fxfx? ufp“ 5f]8]/ uP, ca pgLx? s;/L
of] ufp“df d'v b]vfpg ;S5g\ < k|foM h;f] tfdfªx?sf] oxL k|Zg 5 .
a]ltgLsf xl/ZrGb| tfdfª, lhDgfª cb'jf/Ldf dfgaxfb'/ tfdfª / dx]Gb| lyª h:tf
r';fxfx? ufp“af6 dfu{ ;s]sf 5g\ . ufp“af6 oL xfdLnfO{ b'Mv lbg] / ;/sf/sf]
dfG5] ag]/ ufp“n] ;f]emf tfdfªnfO{ dfg{x? zx/ k;]sf 5g\, logLx?nfO{ b08 ca
dfcf]jfbLn] lbg'k5{ a]ltlg–lhdgfª lgjf;L cSsnaxfb'/ tfdfªn] hg;]gf;“u ufp“sf]
j:t'l:ylt k]z u/] .
:jf:Yo lzlj/df 3'O“rf]
l/ª dfr{ cleofgsf qmddf hgd'lQm ;]gf,
g]kfn ! gDa/ sDkgLsf] 8S6/L l6d klg o:t} hg;]jfd"ns sfo{df nfu]sf]
lyof] . ljhosf] g]t[Tjdf /x]sf] pQm :jf:Yo l6dn] j]ltgL, /fpta];L /
ufp“vs{df lzlj/ g} rnfPsf] lyof] . laxfg pHofnf] x'g] ljlQs} cfkm\gf]
/f]nsfndf ;xefuL eP/ hg;]gf, g]tf, sfo{stf{x? hgtfsf b}lgs sfddf ;xefuL
x'Gy] . h'g ufp“df pgLx? k'Uy], To; 3/df ePsf lj/fdLnfO{ pkrf/ ug{ cfkm\gf
8fS6/ sxf“ hfg eGy] . h'g 7fp“df 8fS6/sf] 6f]nL k'UYof], ToxL+ lj/fdL
h“rfpg hfg]x?sf] 3'“Orf] nfUYof] . ufp“3/df nfdf] ;do;Dd cfkm\gf] /f]u h“rfpg
gkfPsfx? dfcf]jfbL :jf:Yo l6d e]6\bf ;fx|} v'zL b]lvGy] . ufp“vs{sf] x'ª
;/:jtL k|fylds :s"ndf ePsf] :jf:Yo lzlj/df cfPsf anaxfb'/ tfdfªn] hg;]gfsf
of]4fx?;“u eg]– o:tf] lzlj/ a]nf–a]nfdf NofPdf xfdL ul/ax?sf] p4f/ x'g]
lyof] . tfdfªsf] afv|f r/fpg hf“bf n8]/ uf]8fdf 7"nf] 3fp ePsf]
lyof] . pgsf] 3fp lr/]/ cf}ifwL nufPkl5 hfg] a]nfdf 8fS6/x?;“u eGb} lyP–
hgtfsf 8fS6/ t o:tf] x'g'k5{ .
hg;]gfsf] sDkgLdf /x]sf] :jf:Yo
6f]nLn] cfkm\gf] a'tfn] EofP;Ddsf] pkrf/ :yfgLo ufp“n]x?sf] u/]sf] lyof] .
cfkm";“u ePsf cf}ifwL pgLx? hgtfnfO{ lgMz'Ns lbGy] / lgMz'Ns hf“Ry] .
cleofgsf qmddf a]tLgL–* cfn'ª 6f]nsf]
blnt j:tLdf sDkgLsf :jf:Yo 6f]nL k'Ubf blntx? ;fx|} v'zL eP . hg;]gf,
g]tf, sfo{stf{ 6f]n ;kmf ug]{, af6f] agfpg] / rkL{ agfpg] sfo{df nfu]sf lyP eg]
8fS6/x?sf] l6d blnt j:tLdf pkrf/ ug{ Joj:t lyof] . ldg]6e/df g} 6f]nsf
#)–#% hgf lj/fdLx? dfcf]jfbLx? ePsf 7fp“df cfP . ToxL 7fp“df ePsf] :yfgLo
hg;efdf :jf:Yo l6dsf k|d'v ljhon] qmflGtsf/L hg:jf:Yosf af/]df hgtfnfO{
k|lzIf0f lbg'eof] . pxf“sf] k|lzIf0fkl5 Toxf“sf afl;Gbfn] cfkm\gf] 3/–6f]n
;kmf;'Uw/ /fVg] k|lt1f ;d]t u/] .
hg;]gfsf] oxL :jf:Yo 6f]nL csf]{ lbg
ufp“vs{sf] 9f“8]df k'Uof] . Tof] 7fp“df hg;efsf cnjf :jf:Yo lzlj/ klg
/flvPsf] lyof] . ;f] ufp“sf 8]9 ;o eGbf a9L tfdfªx?n] cfkm\gf]
:jf:Yok/LIf0f u/] . ;“Fem kg{ nfUbf klg :jf:Yo lzlj/df ufp“n]sf] eL8
lyof] . 8fS6/sf] 6f]nLnfO{ km]l/ km]l/ cfpg tfdfªx?n] lgdGq0f ub}{
lyP .
hg;]jfdf s] sfd eP <
l/ª dfr{ cleofgsf] Pp6f dxTjk"0f{ kf6f] hg;]jf lyof] .
cleofgsf ;xefuLx? h'g 7fp“df k'U5g\ tL 7fp“df hg;]jf ;+rfng ug'{kg]{ Pp6f
clgjfo{ lgb]{lzsf lyof] . cleofgsf ;b:ox?n] a]ltgLsf] 7"nf]uf]Nkm'
l:yt ch'{g k|f=lj=df ljBfyL{x?sf nflu Pp6f rkL{ agfP . o:t} ;f]xL uflj;sf]
cfn'ª 6f]nsf] blnt j:tLdf rkL{ agfpg] / 6f]n ;kmf ug]{ sfd klg u/] .
cleofgdf ;xefuLx?n] a]ltgLsf] xf]ªd'ªdf tLg lsnf] ld6/ af6f] lgdf{0f ug'{sf
;fy} a]ltgLs} ufh;df pkk|d'v -zxLb_ jL/axfb'/ tfdfªsf] ;Demgfdf rf}tf/f] / kfgL
kf]v/Lsf] lgdf{0f u/]sf 5g\ . cleofgs} qmddf a]ltgL–# cb'jfaf/Ldf h+unsf
kTs/ ;f]xf]/]/ Nofpg], rkL{ agfpg], wf/f] agfpg] / vf]l/of vGg] sfd ePsf
lyP . o:t} ufp“vs{sf] x'ªsf] n]sdf zxLb ;Gb]z z]kf{sf] ;Demgfdf zxLb u]6
lgdf{0f ePsf] 5 . ufp“vs{sf] x'ª ufp“b]lv /fpta];Lsf] ;Ldf;Dd $ lsnf]ld6/
;8s hg;]gf / :yfgLo ufp“n]sf] ;xeflutfdf lgdf{0f ePsf] 5 . af6f] lgdf{0fdf
;xefuL ePsf s"nl;ª tfdfªsf] k|ltlqmof lyof] –æzfxL ;]gfn] o:tf] hg;]jf
ufp“df cfP/ u/]sf] yfxf 5}g . dfcf]jfbL ;]gf t 9f8df /fOkmn /fv]/} xfdL;“u
af6f] vGg cfof] . xfdL;“u} ds} uf]8\of], xnf] hf]Tof] . hg;]gfn]
ufp“vs{sf] 9f8], /fpta];Lsf] 5]kf/ /
k'/fgf] 5]kf/df af6f] agfpg] / rkL{ agfpg], hgtfsf sfd ug]{ sfd klg
u¥of] . af6f] lgdf{0f ug]{ sfo{df x'ªsf] h:t} lhDgfª j]tLgLdf klg
o'jfo'jtL / a[4a[4f ;d]tsf] ;xeflutf lyof] .
cleofgsf qmddf ;+u7g lgdf{0f
tfdfª a:tLdf cleofgsf qmddf hgtfnfO{ uf]t aGb ug]{ sfddf dfcf]jfbL g]tf,
hg;]gf / sfo{stf{ nflu k/] . h'g 3/df pgLx? k'Uy], ToxL+ a:y] / pgLx?sf
sfddf cfkm"nfO{ ;xefuL agfp“b} ;+u7g lgdf{0f / /fhg}lts k|lzIf0f klg lbg
kl5 kb}{gy] . oxL qmddf o'uf}+b]lv pTkL8gdf k/]sf tfdfªx?nfO{ tfdfª
/fli6«o d'lQm df]rf{df uf]naGb u/fpg] ;fy} cg]d;+3 -qmflGtsf/L_ / cg]ls;+3
-qmflGtsf/L_ nufotsf ha;x?df uf]naGb u/fpg] sfd klg o; aLrdff ePsf lyP .
cleofgsf qmddf :yfgLo ;d:ofx? ;+sng ug]{, /fhg}lts 36gfqmdaf/] hgtfnfO{ hfgsf/L
lbg], o'4lj/fd lsg eof] < cu|ufdL /fhgLlts lgsf; s;/L lgl:sG5, To;df hgtf
s;/L ;+nUg aGg], dfcf]jfbL kf6L{, hg;]gf / ;+o'Qm df]rf{n] u/]sf pknlAwaf/]
hgtfnfO{ a'emfpg] sfd klg ePsf lyP .
;f“:s[lts sfo{qmdk|lt rf;f]
dfbn, xfdf]{lgod / af“;'/L aHg] ljlQs} ufp“n]x? em'lDdGy] .
cleofgdf ;f“+:s[lts 6f]nL klg hg;]gf ;“u;“u} x'GYof] . ;f“+:s[lts sdL{x?
e]nf, hg;efx? x'bf uLt / g[To b]vfp“y] . ha hg;]gf, g]tf / sfo{stf{ hgtfsf
sfddf k'Uby] ta ;f“+:s[lts sdL{ klg Tof] cleofgdf ;xefuL x'Gy] .
snfsf/x?n] tfdfª efiffdf tfdfª d'lQmsf] uLt ufp“bf c? uLt ufpg tfdfªx? snfsf/nfO{
eGy] . l/ª dfr{s} p2]Zo cg';f/ agfOPsf] l/ª dfr{ xf] of], e]/L gbL
;';fp“bf h:tf uLt / g[Ton] >f]tfx?nfO{ gof“ hf]z ylklbGYof] . gj r]tgf
hg;f“:s[lts snfsdL{x?sf] g]t[Tj s= ;'zLnn] ug'{ePsf] lyof] .
leQfdf gf/f / /ftf em08f
l/ª dfr{ cleofgsf qmddf k|To]s 3/df
dfcf]jfbLsf gf/fx? n]lvPsf 5g\ . k|To]s ufp“, 8f“8f, ?v / 3/df sDo'lgi6
kf6L{sf /ftf em08f kmx/fO/x]sf] b]Vg kfOG5 . l/ª dfr{ cleofgsf qmddf tL
j:tLdf k'Ubf klxn] n]lvPsf / clxn] n]lvPsf gf/fx? o:tf lyP–
– hgd'lQm ;]gf cfpm b]z arfpm,
– zfxL ;]gf b]zeQm xf] eg] sfnfkfgLdf
;“u} n8\g hfcf}+
– dfS;{jfb–n]lggjfb–dfcf]jfb / k|r08ky
–lhGbfjfb .
– g]skf -dfcf]jfbL_– lhGbfjfb
– dxfg zxLb cd/ /x"g\
– hgo'4 hf/L 5
– hgd'lQm ;]gf g]kfn–lhGbfjfb
– tf/fd'df]rf{–lhGbfjfb
– uf]nd]r ;Dd]ng, cGtl/d ;/sf/ / ;+ljwfg ;efsf] r'gfj ;+s6sf] Ps dfq
lgsf;
– ;+ljwfg ;efsf] r'gfj u/
– l/ª dfr{ cleofg –lhGbfjfb
– hfnL–km6fxf ;'/fsLb]lv xf]l;of/
– r]nLa]6L a]rlavg ug]{ dfly sf/jfxL u/
– ;fd|fHojfb / lj:tf/jfb–d'bf{jfb
– ;fdGtL clwgfosjfbsf] cGt u/f}+ .
hg;ef ePsf :yfg
l/ª dfr{ cleofgsf qmddf a]tLgLsf] cfn'ª 6f]ndf hg;ef eof] . ;f]
;efdf sDkgL z]S;g sdf08/ lbnLk, sDkgLsf 8fS6/
ljhon] l/ª dfr{af/] af]Ng'ePsf] lyof] . sfo{qmddf blnt d'lQmsf uLt
klg ;'gfOPsf] lyof] . o:t} uf]Nkm' eGHofªdf ePsf] ;efdf sDkgLsf z]S;g
sdf08/ e"k]Gb|, kf6L{ k|ltlglw ;dLkn] af]Ng'ePsf] lyof] eg] sfo{qmd
snfsf/x?n] hf]lznf uLt k|:t't u/]sf lyP . a]ltgLsf] s'6'ª;fªdf ePsf]
sfo{qmddf z]kf{ d'lQm df]rf{sf tkm{af6 pu]{g l5l/ª / snfsf/ ljgLtfn]
af]Ng'ePsf] lyof] . o;} u/L ufp“vs{sf] 9f8]df ePsf] hg;efdf kf6L{ k|ltlglw
ljZjf;, dlxnf g]t[ ljdnf ;'j]bL / hg;]gfsf tkm{af6 jljGb|n] af]Ng' ePsf]
lyof] .
cleofgs} qmddf a]ltgL–# df ePsf] hg;efdf kf6L{ k|ltlglw k|tLs, dlxnf ;+3
-qmflGtsf/L_ sf tkm{af6 ;fdgfn] af]Ng'ePsf] lyof] . o:t} cb'jfaf/Lsf]
a]tLgLdf ePsf] hg;efdf ev{/} h]nd'Qm ePsf cd/ tfdfª / df]xL nfdfnfO{ kf6L{
k|ltlglw ljsf; / hg;]gf k|ltlglw rGb|dfn] ;+o'Qm clegGbg ug'{ePsf] lyof] .
;f] sfo{qmddf sDkgLsf ;kmn, jljGb| / dlxnfsf tkm{af6 ;fdgf / kf6L{ k|ltlglw
ljsf;n] cleofgsf af/] af]Ng'ePsf] lyof] . o:t} j]ltgLsf] lhDgfªdf ePsf]
hg;efdf hg;]gfsf tkm{af6 ljj]s, rGb|df / kf6L{ k|ltlglw ljsf; / ljdnn]
af]Ng'ePsf] lyof] .
o:t} x'ªdf ePsf] hg;efdf ckLn, tf/fd'df]sf /fdz/0f tfdfª / kf6L{
k|ltlglw lgdf{0fn] af]Ng' ePsf] lyof] . oL ;a} sfo{qmddf gj r]tgfsf
hgsnfsf/x?n] ;f“+:s[lts sfo{qmd k|:t't u/]sf lyP .
cleofgs} qmddf a}zfv #) ut] /fpta];Lsf] sf}s]Zj/L df=lj=df Onfsf:t/Lo
cfd;ef ;DkGg eof] . ;efdf xhf/f}+ hgtfsf] ;xeflutf lyof] . pu]{g
l5l/ªsf] ;efkltTj / ;dLksf] ;+rfngdf ePsf] ;f] sfo{qmddf kf6L{ k|ltlglw hubLzn]
l/ª dfr{ cleofgaf6 l;s]sf lzIfnfO{ qmflGtdf nufpg' kg]{ atfpg'eof] .
o;}u/L clvn -qmflGtsf/L_sf s]=;= s]zj k'8f;}gL, cg]d;+3 -qmflGtsf/L_ sL
g'jfsf]6 lhNnf cWoIf eujtL kg]?, tf/fd'df] g'jfsf]6sf cWoIf /fdz/0f tfdfª /
/fhs'df/ kl08tn] klg cleofgaf6 kfPsf cg'jex? ;'gfpg' ePsf] lyof] .
s:tf] cg'ej u5{g\ cleofgdf ;xefuLx?
l/ª dfr{ cleofgdf ;xefuL s= ljsf; / ljZjf;sf] egfO 5– …xfdLn] hgtfaf6 w]/} s'/f l;s]sf
5f}+ . hgtfnfO{ uf]naGb ug{ hgfs} 3/df a;]/ pgLx?sf b'Mvdf ;xefuL
x'g'k5{ .Ú Knf6'g sdf08/ ljZj cleofgaf6 hg;]gfn] w]/} s'/f l;Sg kfPsf]
cg'ej ;'gfp“5g\ . lk=Pn= le=;L=e"k]Gb|n] cfkm\g} cg'ej ;'gfp“b}
eGg'eof]– …hgtf;“u 3'nldn ug]{ j}1flgs of]hgf agfP/ hfg'k5{ . cleofgaf6
xfdLn] w]/} s'/f l;Sg gkfP klg ef}uf]lns 1fg k|fKt u¥of}+ .Ú hg;]gfsf k|foM
;a} of]4fx?sf] egfO lyof]– xfdL hgtfsf ;]gf ePsfn] hgtfsf] b'Mv–;'vdf ;xefuL
x'“bf xfdLnfO{ hgtfsf] kIfdf cGt;Dd nflu/xg] k|]/0ff ldn]sf] 5 .
cleofgdf ;xefuL x'“bf k|fKt u/]sf cg'e"ltx?nfO{ hg;]gfsf ;]gfgLx?n]
cf–cfkm\gf 8fo/Ldf klg ptf/]sf 5g\ .
sDkgL sdf08/ ;ljg / sDkgL le=;L= z}n]Gb|sf] egfO lyof] –of] cleofgaf6
hgd'lQm ;]gfn] gof“ cg'ej xfl;n u/]sf] 5 . sl7g lbgx?df klg hgd'lQm ;]gf
hgtfsf] kIfdf sfd ug{ ;S5 eGg] k|]/0ff hgtfn] lbPsf 5g\ .
…xfdL xf/]/ jftf{df cfPsf xf]Ogf}+Ú
a'6jn÷ g]kfn sDo'lg:6 kf6L{ -dfcf]jfbL_ sf
kf]ln6Ao"/f] ;b:o Pjd\ dfcf]jfbL tkm{af6 jftf{ 6f]nLsf ;b:o b]j u'?¨n]
o'4lj/fdkl5 ;'? ePsf] cd]l/sL ;“d|fHojfbL Jojxf/n] jftf{nfO{ uDeL/ c;/ kg]{
atfpg'ePsf] 5 .
o'4lj/fdkl5 klg
;“d|fHojfbL cd]l/sf / k'/fgf] /fHo;QfaLr xftxltof/;DaGwL kf“rjif]{ ;xdlt x'g'n]
jftf{lj/f]wL tŒjx? ;NanfPsf] k|dfl0ft x'G5 eGb} pxf“n] eGg'eof]–
…;“d|fHojfbLx?sf] o'4f]Gdfbn] d'n'snfO{ 7"nf] vt/fdf kf/]sf] 5, To;}n]
/fli6«otfsf] ;jfndf ;r]t x'g'k5{ .Ú
;+ljwfg hgtfn] agfpg
gkfPsf sf/0f /fhfn] k6s–k6s g]kfnL hgtfnfO{ wf]sf lbPsf] atfp“b} pxf“n]
eGg'eof]– …/fhf hgtfn] agfPsf] ;+ljwfgdf a:g'k5{ .Ú
dfcf]jfbL g]tf u'?¨n]
hgtfåf/f lgdf{0f ul/Psf] ;+ljwfgaf6 dfq d'n'sn] eljio lgdf{0f ug]{ atfp“b} zfxL
g]kfnL ;]gfdf b]lvPsf] 5f8f k|j[lQ / o'4lj/fdkl5 ul/Psf] cfrf/;+lxtf pNn+3gn]
jftf{ wldNofpg] k|of; u/]sf] atfpg'eof] .
;+;bLo cWoog tyf ljsf;
;+:yfkgfåf/f a'6jndf cfof]hgf ul/Psf] cGtlqm{of sfo{qmddf p7]sf k|Zgx?sf] hjfkm
lb+b} pxf“n] ;+ljwfg ;+zf]wg / ;+;b k'g:yf{kgfn] dfq ;j{;“wf/0f hgtfsf] dfu
k"/f gx'g] atfpg'eof] .
k|ltlqmofjfbL k'/fgf]
/fHo;Qfn] dfcf]jfbLnfO{ bjfpg /fli6«o–cGt/f{li6«o zlQm u'xf/ u/] klg cfkm\gf]
kf6L{n] ljho k|fKt u/]sf]df uj{ ub}{ pxf“n] eGg'eof]– …xfdL o'4 lht]/ g}
jftf{df cfPsf xf}+, xf/]/ xf]Og . s;}n] lghL :jfy{ kl/k"lt{ ug{ To:tf
zAb k|of]u u/]df k|dfl0ft ug'{kg]{ atfpg'eof] .Ú
zfxL g]kfnL ;]gf lj36g
u/L /fli6«o ;]gf u7g ug]{ dfu /x]sf] atfp“b} pxf“n] ;/sf/L jftf{6f]nLsf ;b:osf]
dt kl/jt{g / cfrf/;+lxtf ljk/Lt ul/Psf] ;}lgs kl/rfng aGb u/L tTsfn ;}lgs
Aof/]s lkmtf{ ul/g'kg]{ atfpg'eof] .
gful/s ;dfh a'6jnsf ;x;+of]hs Zofd kf7ssf] cWoIftfdf ;DkGg sfo{qmddf jfdkGyL g]tf xL/0onfn >]i7n] )$^ ;“nsf] cfGbf]ngdf ;Dk"0f{ hg;xeflutf gePsf sf/0f k'gM ljb|f]x ePsf] atfpg'efof] . pxf“n] ;+;bn] ljlgof]lht u/]sf] tna vfg] ;]gf ;+;bs} dftxtdf /xg'kg]{ atfpg'eof] .
sfo{qmddf dfgjclwsf/jfbL u0f]z pr]{,
g]kfnL sf+u|];sf eLdaxfb'/, k"0f{nfn cdfTo nufotn] zflGtjftf{df
dfcf]jfbLn] b]vfPsf] nrstfnfO{ ;/sf/n] sdhf]/L 7fGg gx'g] atfpg'eof] .