s[i0f s]=;L= vf]O{ <
clvn g]kfn /fli6«o :jtGq ljBfyL{ o'lgog -qmflGtsf/L_ sf
e"tk"j{ s]Gb|Lo pkfWoIf s[i0f s]=;L=nfO{ sf7df8f}+af6 zfxL ;]gfn]
zlgaf/ kqm]/ a]kQf agfPsf] 5 . s]=;L=nfO{ jftf{sf nflu eg]/ af]nfP/ lu/km\tf/
ul/Psf] s'/f ljBfyL{ ;"qn] atfPsf] 5 . pxf“nfO{ ;fj{hlgs u/L l/xfO ug{
ljleGg ;+3÷;+u7gn] hf]8bf/ dfu u/]sf 5g\ .
x]lnsf]K6/af6 v;flnPsf uf]nL dfcf]jfbLsf sAhfdf
/f]Nkfsf] eL8Gtdf w]/} ;}lgs dfl/P
/f]Nkf -sf]rf{jfª_÷ dfcf]jfbL hg;]gfsf lj?4 n8\gsf
nflu e/f}6] zfxL ;]gfn] x]lnsf]K6/af6 cfkm\gf ;]gfsf nflu v;fn]sf] Pd–!^ sf
xhf/f} yfg uf]nL hgd'lQm ;]gf, g]kfnn] cfkm\gf] lgoGq0fdf lnPsf] 5 . ut efb| @!
/ @@ ut] /f]Nkfsf] sf]rf{jfª / 3tL{ufp“ cf;kf;sf Onfsfdf ePsf] eLif0f n8fO{df
hgxTof/f] ;]gfnfO{ hgd'lQm ;]gfn] rf/}lt/af6 3]/faGbL ug{ ;kmn ePkl5 pQm uf]nL
k|fKt ePsf] xf] .
dfcf]jfbL hg;]gf vf]Hg uPsfx? g} hg;]gfsf] 3]/fdf
k/]kl5 ePsf] n8fO{df cfkm\gf /fOkmnsf uf]nL ;lsPkl5 pgLx?n] cfkm\gf] ;]6
dfkm{t\ x]lnsf]K6/af6 uf]nL v;fNg dfu u/]sf lyP . pgLx?sf] dfu cg';f/ ;]gfn]
afs;df ljz]if ?kn] /fv]/ v;fn]sf uf]nL hg;]gfn] t'?Gt} sAhf u/]kl5 ;]gfx?
Toxf“af6 kms{g afWo ePsf] lyof] . cd]l/sfaf6 NofPsf Pd–!^ cTofw'lgs xltof/
o;cl3 hg;]gfn] lrtjg / slknj:t'af6 sAhf u/]sf] lyof] .
hgd'lQm ;]gf;+u ;Da4 pRr ;|f]tn] ;]gfn] v;fn]sf ^ afs;
xltof/ cfkm\gf] sAhfdf cfPsf] atfPsf] 5 . ;f] eL8Gtdf bh{gf} ;]gfsf] xtfxtL
ePsf] ;dfrf/ 5 . ptf cfkm\gf] xf/ n'sfp“b} ;]gfn] b'O{ hgf dfq d/]sf] atfPsf]
lyof] .
eL8Gtdf hg;]gfsf emf]nf k|fKt u/]sf k|rf/ ;]gfn]
u/]sf]af/] hg;]gfsf] pRr sdf08/sf] Wofg cfs[:6 u/fp“bf pgn] eg]– …xfd|f emf]nf
pgLx?n] nu]sf x}gg a? pgLx?sf cTofw'lgs /fOkmn / v;flnPsf uf]nL xfdLn] sAhf
u/]sf xf}+ .Ú hg;]gfsf] nv]6fOsf sf/0f sf]rf{jfª / 3tL{ufp“ cf;kf;sf Onfsfaf6
xTof/f] ;]gf cfkm\gf 8«]; ;d]t 5f]8]/ efu]sf] To; ufp“sf :yfgLojf;L klg
atfp“5g\ .
k'/fgf] ;Qfsf] ;+rf/ dfWod /]l8of]n] sf]rf{jfª /
3tL{ufp“df zfxL ;]gf nl8/x]sf] ;dfrf/ lb+bf pgLx? efu]/ ;b/d'sfd k'lu;s]sf]
xfd|f /f]Nkfl:yt ;Djfbbftf atfp“5g\ .
hg;]gfn] cTofw'lgs xltof/ sAhf u/]kl5 zfxL;]gfsf]
e/f}6] b:tf yk ctflnPsf] 5 . dfcf]jfbLn] …Pd–!^Ú sf uf]nLx? lng gkfpg eg]/
cd]l/sfaf6 o:tf xltof/ Nofpg' k/]sf] ;]gfn] atfp“b} cfPsf] lyof] . t/, ;f] s'/f
ca unt ;fljt ePsf] 5 / hg;]gfn] cTofw'lgs Pd–!^ / To;sf uf]nL ;d]t pgLx?af6}
sAhf u/]sf] 5 . /f]Nkfdf ePsf oL eL8Gtsf qmddf hg;]gfn] k|bz{g u/]sf pRr
/0fsf}znaf6 l;+uf] klZrd g]kfnsf d'lQmsfdL hgtf olta]nf yk v';L ePsf 5g\ .
k'/fgf] ;Qfsf ;]gf / k|x/L kf]i6 5f8\b} efUg yfn]
zx/L If]qdf dfcf]jfbL k|efj a9\b} 5
g]kfnu~h÷dfcf]jfbL ljb|f]xLsf] hgd'lQm ;]gf, g]kfnsf]
8/n] k'/fgf] ;Qfn] zx/L Onfsfaf6 cfkm\gf ;'/Iff rf}sL x6fp“b} ;b/d'sfddf
s]lGb|t ug{ yfn]sf] 5 . k'/fgf] ;Qfsf] Ps ;fdl/s c:q cv8fsf] ?kdf /x]sf] dWo
klZrdsf] g]kfnu~h zx/df /x]sf] e/f}6] zfxL ;]gf / s'Voft k|x/Lx? cfkm\gf
kf]i6af6 aflx/ lg:sg ;d]t 8/fpg yfn]sf 5g\ . k|fKt ljj/0fx?df atfOPcg';f/
xfn}sf xKtfx?df af“s] lhNnfsf kf“r Onfsf k|x/L rf}sLnfO{ /ftf/ft ;b/d'sfddf
/x]sf] lhNnf k|x/L sfof{nodf uflePsf] 5 . o;/L uflePsf Onsf k|x/L sfof{nox?df
vh'/f, wgf}nL, j]txgL, sDbL / lxdf]{lgof /x]sf 5g\ . ptf dx]Gb| /fhdfu{sf]
cf;kf;sf lgs'~h ;'/Iffy{ /flvPsf] ;}lgsx? klg x6fOPsf] 5 .
hgd'lQm ;]gf, g]kfnsf n8fs' of]4fx?n] lbp“;} pgLx?sf
kf]i6x?df sdf08f] z}nLdf cfqmd0f ug{ yfn]kl5 cfkm\gf ;fdfg ;d]t rf}sLdf 5f]8]/
;b/d'sfd k'u]sf] :yfgLo ;dfrf/bftfn] atfPsf 5g\ . vh'/fsf Ps Jofkf/Ln] eg]–
æhg;]gfsf] 8/sf sf/0f logLx? efu]sf x'g\ ., cfkm\gf] 8/5]?jfkg n'sfpg oltj]nf
rf}sL ufe]sf] k|rf/ ug{ Jo:t 5g\ .Æ
ljxfgLkv r/fr'?ËL gs/fp“b} tL s'Voft k|x/Lx? cfkm\gf
xltof/ l6k]/ ;b/d'sfd g]kfnu~h k'u]sf lyP . zx/L IF]qdf hg;]gfn] ug]{ kmf}hL
xdnfsf ;fgf–;fgf >[+vnfn] olta]nf e/f}6] zfxL ;]gf / k|x/Lsf] xf];xjf; u'Dg
yfn]sf] 5 . g]kfnu~hs} ;8sdf u:tL ubf{ /ftdf emf8Laf6 v:ofSs ubf{ e/f}6] ;]gf
k5fl8 x6]sf] / ToxL 7fp“af6 Gofp/L d';f lg:s]kl5 …;fnf===== o;n] t xfd|f] ;ft}
lnof]Ú eGb} lx8]sf] ToxL+ xf]6n ug]{ Ps afl;Gbfn] d]/f] gfd pNn]v gug'{ eGb}
atfPsf 5g\ . ljxfg xf];\ jf lbp“;f], ;f“em xf];\ jf /flt k'/fgf] ;Qfsf e/f}6]
;]gf 8/n] ys{dfg ePsf 5g\ .
af6f]df lx8\bf hg;]gfn] xltof/ vf];]/ n}hfG5g\ eg]/
;]gf / k|x/L b'j}n] /fOkmnnfO{ ;fª\nf]n] af“w]/ cfkm\gf] sDd/df a]g]{ u/]sf 5g\
. hg;]gfsf lj?4 axfb'/Lsf ;fy n8]sf] cfkm\gf ;+rf/ dfWoddf k|rf/ ug]{ ;]gf /
k|x/L zx/sf jl/kl/af6 efUb} lx8\g yfn]sf 36\gfn] zx/L If]qdf hgo'4n] u/]sf
ljsf;nfO{ gjLgtd\ 36\gfsf ?kdf zx/jf;Ln] lng yfn]sf 5g\ .
otf hg;]gf;+u xfonsfon eP/ xfg'{ k/]sf] l/; e/f}6]
;]gf / s'Voft k|x/Lx?n] ;j{;fwf/0f hgtfdfly kf]Vg yfn]sf 5g\ . zx/df lsgd]n
u/]/ kms]{sfx?sf] emf]nf vf]tNg], dfcf]jfbLnfO{ vfgf lbg] u/]sf] 5 ls 5}g h:tf
k|Zg ;f]Wg], a;df lx8\bf gful/stf dfUg] / gePsfx?nfO{ t“ dfcf]jfbL xf];\ h:tf]
5;\ v} t]/f] gful/stf egL ;tfpg] ul/Psf] 5 . ;'v]{taf6 ahf/sf] ;fdfg lng cfPsf
Ps Jofkf/Ln] xfd|f ;DjfbbftfnfO{ eg]– ædfcf]jfbLsf hg;]gfn] slxn] zx/af6
logLx?nfO{ wkfpnfg / ;'v xf]nf, a? xfd|} ufp“sf hgtf ;'vL 5g\ . To:t} v';L
slxn] cfpnf <Æ
ptf rf}sLaf6 efu]/ ;b/d'sfd uPsf k|x/Ln] cfkm"
a;]sf 7fp“df ljutdf vfPsf /sd ;d]t k;n]nfO{ lbPsf 5}gg\, j]txgLsf Ps :yfgLo
Jofkf/Ln] b'Mv];f] kf]v] . rf}sLdf /x]sf jvt /fOkmn t];f{p“b} Jofkf/Laf6
k|x/Ln] pwf/f] ;fdfg lemSg] u/]sf k|;:t pbfx/0f 5g\ . k|x/Lx? ufp“af6 efu]kl5
k|x/Lsf jl/kl/ /Dg] ufp“sf km6fxf ;d]t ufp“ 5f]8]/ efUg yfn]sf 5g\ .
o;}aLr s}nfnLsf] 6Lsfk'/df /x]sf] pu|tf/f ;z:q k|x/L
u0fn] u/]sf pu|sfd sf/jfxLaf6 6Lsfk'/jf;L hgtf cfqmf]l;t ePsf 5g\ . ut efb| @$
ut] k|x/Ln] h;nfO{ kfof] To;nfO{ kqm]/ s'6lk6 ug]{ u/]kl5 oxf“sf] gful/s ;dfh
cfqmf]l;t ag]sf] 5 . efb| @! ut] ;z:q k|x/Lsf s[i0f af]u6LnfO{ hg;]gfn] ;kmn
sfjf{xL u/]kl5 xfonsfon ag]sf] ;z:q k|x/Ln] ;f] 36\gfsf] l/; :yfgLo hgtfdfly
kf]Vg yfn]kl5 6Lsfk'/sf ;d:t hgtf k'/fgf] ;Qf lj?4 vlgPsf 5g\ .
;z:q k|x/Ln] ut a'wjf/ kqsf/ ;f]d yfkfnfO{ d/0ff;Gg
x'g] u/L lk6]sf] 5 . k|x/Ln] ;f] lbg ahf/sf ;ft ;o eGbf a9LnfO{ s'6lk6 u/]sf]
xfd|f k|ltlglwn] hgfPsf 5g\ . k|x/Ln] :s"nsf sIffsf]7fdf k;]/ kl9/x]sf
5fqfx?nfO{ ckzAb af]Ng] / :tgdf /fOkmnsf] s'Gbfn] 3f]+Rg] ;d]tsf h3Go sfd u/]sf
lyP . slyt dfgj clwsf/sf] tflnd lnPsf elgPsf oL s'Voft k|x/Ln] 5fqfx?sf] :s6{
;d]t dfly kmsf{pg] s"–s[To u/]sf lyP .
pu|tf/f ;z:q k|x/L u0fsf k|x/Lsf] pu|sfdsf] lj?4
s}nfnLjf;Ln] Pp6f lj/f]wkq ;d]t lbPsf 5g\ . pQm lj/f]w kqdf …;To ;]jf ;'/If0fd\Ú
sf] ljNnf le/]sfx?af6 hgtfn] kfPsf] b'Mvsf] j0f{g u/L ;fWo 5}g . xfdL k|x/Lsf]
of] lgs[i6 bdgsf] 5fgjLg ug{ dfu ub{5f}+, elgPsf] 5 . :d/0fLo 5, pQm k|x/L
u0fn] 6Lsfk'/df j]Zofj[lt km}nfpg] sfo{ ug'{sf ;fy} :yfgLo dlxnfdfly anfTsf/sf
sfo{ ;d]t ub}{ cfPsf] 5 .
ptf dfcf]jfbL vf]Hg uO/x]sf] ;z:q k|x/Lsf] uf8L dx]Gb|
/fhdfu{df zlgjf/ b'3{6gf x'“bf kf“r k|x/L uDeL/ 3fOt] ePsf 5g\ . hflgkmsf/x?sf
cg';f/ dfcf]jfbLsf 8/sf sf/0f k|x/Ln] 8«fOe/nfO{ l56f] uf8L rnfpg nufPkl5 ;f]
b'3{6gf ePsf] xf] .
cd]l/sL ;]gfåf/f ;}lgs tflnd
hgfb]z ;Djfbbftf –
wflbª -j}/]gL_÷ g]kfnL cg'xf/sf zfxL cd]l/sg ;]gfnfO{
7"n} aGbf]j:tLsf ;fy wflbªsf] j}/]gLdf /x]sf] ^ aflxgL c•fdf cd]l/sg
;]gfn] b'O{ xKtfb]lv nuftf/ tflnd lbg z'? u/]sf] 5 . ljutdf g]kfnsf kxf8L
Onfsfdf lbb} cfPsf] To:tf tflnd hg;]gfsf] 8/sf sf/0f k'/fgf] ;Qfn] ;fb}{
/fhwfgL lgs6 / To;df klg ;'/lIft 7fp“df lbg yflnPsf] 5 .
j}/]gLl:yt ;f] jflxgL aLr 6fk'df /x]sf] 5 . pQ/lt/
lqz'nL gbL, sf7df08f}kl§ dx]z vf]nf / blIf0fdf ;8s /x]sfn] ;]gfn] To;nfO{
cfkm\gf] ;'/Iff cv8fsf ?kdf lnP klg To; aflxgLsf kf]i6df a:g] ;}lgsx?n] lnPsf
/fOkmn ?vdf nfdf] l;qmLn] af“w]/ /fVg] ul/Psf] 5 . ;}lgs c•f j/k/ ;fgf]–ltgf]
h+un ePsf sf/0f pgLx?n] tflndsf nflu To;nfO{ pko'Qm dfg] klg j/k/sf 8f“8fjf6
hg;]gfn] xdnf u5{g ls eGg] qf;df pgLx? /xg] u/]sf] j}/]gL ahf/sf Ps afl;Gbf
atfp“5g\ .
Ps bh{g cd]l/sL ;]gfåf/f ;of}+ zfxL cd]l/sg g]kfnL
;]gfnfO{ lbOPsf] tflnddf dfcf]jfbL;+u kxf8df n8\g] tl/sf, ad l8:kf]hn u/fpg]
tl/sf / pgLx?sf ;}lgsnfO{ eL8Gtsf qmddf p4f/ ug]{ tl/sf cflb /x]sf 5g\ .
otf cd]l/sg ;]gfn] ad l8:kf]hn u/fpg] tflnd lbPsf]
k|rf/ pgLx?n] ul//x]sf 5g\ eg] ptf sf7df08f}sf] lqk'/]Zj/df sk8fsf] Ps
kf]sf]nfO{ kQf nufpg g;s]/ 306f} ef}tfl/g' k/]sf] 36gfn] cd]l/sL ;]gfsf] slyt
tflndsf] ;d]t wHhL p8]sf] 5 .
o;}aLr j}/]gLdf /x]sf] ;]gfn] j}/]gL, sNn]/L, ux'gkfgL,
sfsL{8f“8f j/k/sf ufp“df u:tL ub}{ ufp“sf ls;fgx?nfO{ cft+lst kfg]{ sfd u/]sf]
5 .
:d/0f/xf];\, pQm aflxgLn] ut ;+s6sfnsf j]nf bh{gf}
JolQmx?nfO{ kqmfpkl5 NofP/ r/d oftgf lbP/ s'VoftL sdfPsf] 5 . ;f] aflxgLn]
kqmfp k/]sfnfO{ k';sf] hf8f]df lqz'nL gbLdf /fte/ rf]kNg] u/sf] lyof] .
Plss[t hgk|lt/f]w cleofgofqLnfO{ eAo :jfut
s0ff{nLsf] d'lQmsf] cfwf/ :jfoQ zf;gsf] clwsf/
sflnsf]6÷ ljsl;t gof“ ljrf/, of]hgf / g]t[TjnfO{
hg;d'bfo;“u uf“:g] / cfwf/ If]qnfO{ ;'b[9 /0fg}lts c•fdf ljsl;t ub}{ zx/L If]qdf
;du| x:tIf]kåf/f ljb|f]xnfO{ ;+ul7t ug]{ h:tf pRr nIo af]s]sf]
g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ klZrd s]Gb|Lo sdf08åf/f ;+rflnt e]/L–s0ff{nLsf] If]qLo
Plss[t hgk|lt/f]w cleofgofqLx?nfO{ >fj0f % ut] g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ lhNnf g+=
@ n] lrNvfofdf eAo :jfut u/]sf] 5 . s/La ^ xhf/ hgtfsf] aLrdf ;f] :jfut :yndf
æcd]l/sL ;fd|fHojfb g]kfn 5f]8, j}b]lzs rnv]n aGb u/Æ h:tf gf/f 3GsfO{ :yfgLo
x'8\s] gfr k|bz{g ul/Psf] lyof] . ;Dk"0f{ pT;flxt hg;d'bfonfO{ ;Daf]wg
ub}{ cleofg 6f]nL sdf08/ tyf cf/=aL=Pd= kf/;dl0fn] eGg'eof]– ljZjsf
;fd|fHojfbLsf lj?4df pTkLl8t s0ff{nL If]q, :jfoQ zf;g :yfkgfsf nflu phf{sf]
?kdf ljsl;t ePsf] 5 .
xftdf
/ftf] n¶L lnPsf / skfndf /ftf] skmg af“w]sf k+lQmj4 ldlnlzoflt/ b]vfp“b}
æxfd|f] u|fdL0f ju{ ;+3if{ hgo'4df / 3+3f? cTofw'lgs xltof/df ljsf; ePsf] 5 .Æ
g]kfnL hgtfn] cfhef]ln g]kfnL k|ltlqmofjfbLx?;+u xf]Og cd]l/sL ;fd|fHojfbLx?;+u
nl8/x]sf / ca cfdg]–;fdg] n8\g' kg]{ atfpb} pxf“n] eGg'eof]– æg]kfnL hgtfsf]
ljb|f]xn] ljZj ;j{xf/f ju{ pT;flxt 5 eg] ljZj–qmflGtsf] eon] ;fd|fHojfbLx?
cft+lst ePsf 5g\ . ljZj–qmflGtsf] cfwf/e"ld g]kfnL qmflGtdfly xdnf ug]{ /
hgo'4nfO{ vtd ug]{ b':k|of; cd]l/sf ub}{5 . ca g]kfnL hgo'4sf] /Iffsf vflt/
ljZj–qmflGt clgjfo{ ePsf] 5 / ;fd|fHojfbL 8f“sfx?;+u n8\g'kg]{ g]kfnL hgtfsf]
bfloTj aGg cfPsf] 5 . cd]l/sfn] cfkm\gf ljkIfsf /fi6«nfO{ cft+sjfbL eGb} / bdg
ub}{ cfPsf] 5 . t/ d'Vo / cft+ssf] hGdbftf cd]l/sf ePsf] / oxL cft+sn] g} pm
gi6 x'g] t/v/df 5 . jt{dfgsf] ljZj l:ylt qmflGtsf] nflu cToGt} pj{/ ePsf] klg 5
.Æ
:jfut sfo{qmdsf csf{ jQmf ;Ltf j:g]t -8f]Nkf_ n] gf/LnfO{ r/0fsL
bf;L, cjnf ;Demg] k|ltlqmofjfbL ;QfnfO{ bl/nf] emfk8 lbb} d'lQmsf nflu dlxnfx?
nl8/x]sf] atfpg' eof] . ;fy} c=g]=ls=;+3 -qmflGtsf/L_ b}n]v lhNnf ;ldlt ;lrj
g/axfb'/ zfxLn]– ls;fgx? g]kfnL hgo'4sf] d]?b08 ePsfn] ls;fgx?n] hgo'4
;kmntfkl5 dfq clwsf/ k|fKt ug]{5g\ eGg'eof] .
pQm :jfut sfo{qmd s= pHHjnsf] ;+rfng / 8L=;L=P;= s= h]D;sf]
;efkltTjdf ;DkGg ePsf] lyof] . sfo{qmdsf] k|d'v cltly cleofg 6f]nL sdf08/ s=
kf/;dl0f x'g'x'GYof] eg] cGo cltlyx?df s= ;Gb]z, s= z}n]Gb|, s= cljrn, s=
k|zfGt, ;Ltf a:g]t, clgtf zfxL, jL/]Gb| bnf{dL, sdfg l;+x j:g]t, g/axfb'/ zfxL,
bLklzvf / /lj ;f“:s[lts kl/jf/ ;'v]{t /x]sf lyP . Ps ldg]6 zxLbx?sf] ;Ddfgdf
df}gwf/0faf6 sfo{qmd z'? ePkl5 æ/f/f hg ;f“:s[lts kl/jf/Æ gd"gf Pl/ofn]
:jfut uLt k|:t't u/]sf] lyof] .
lhNnf kf6L{sf] tkm{af6 s= ljlkgn] :jfut dGtAo AoQm ug'{ ePsf]
lyof] . sfo{qmd :yn ;of}+ em08f / bh{gf}+ Aofg/x?n] emlsemsfp ePsf] lyof] .
/ftf] skmg af“w]sf, 3+3f?sf n¶Lx? ;dft]sf k+lQma4 ldlnlzof / sDAof6 8«];df
;lhPsf hgd'lQm ;]gfåf/f dfr{kf; ul/Psf] lyof] . :jfut sfo{qmd :yn jl/kl/sf
af6fx?df c=g]=d=;+3 -qmflGtsf/L_, clvn -qmflGtsf/L_, g]kfn blnt d'lQm df]rf{,
clvn g]kfn ls;fg ;+3 -qmflGtsf/L_ lrNvfof uf=h=;=, l7Gs] ahf/ Aoj:yfkg
;ldltx?åf/f :jfut ul/Psf] lyof] . sfo{qmdsf] aLr–aLrdf /f/f hg ;f“:s[lts kl/jf/
/ /lj ;f“:s[lts kl/jf/ ;'v]{tåf/f ljb|f]xfTds uLt, ;+uLt / g[To k|:t't ul/Psf]
lyof] .
hg;Qfsf] ljsf; lgdf{0fdf
tLa|tf
sflnsf]6÷ æ>d g} x/]s rLhsf] hggL xf] . >dn] g}
;f/f rLhsf] ljsf; ;+ej x'G5Æ eGg] dfGotfnfO{ cfhef]ln hg;Qfn] k'li6 ub}{
uO/x]sf] 5 . sfnLsf]6sf] kf“vf uf=h=;= åf/f gfosjf8f / r}Tof eGg] 7fp“df @ j6f
v]nd}bfg lgdf{0f ePsf 5g\ . rf}vf]nfb]vL g'jf“3/;Dd s/La #)) ld6/sf] jf6f]
lgdf{0f u/]sf 5g\ . 7"nfvf]nfb]lv s'Go' v]t;Dd klg @)) ld6/sf] af6f]
lgdf{0f ePsf] 5 . To;}u/L hg;Qfs} kxndf vNnfufp“df h'ljwf uf=h=;= !,@ / # g+=
jf=h=;= sf] kxndf @ j6f sf7]k'n lgdf{0f ePsf 5g\ . hg;Qfs} ;xeflutfdf
h'ljwfl:yt jfnLrf}/sf] ;Tob]jL df=lj=df Ps cfw'lgs kf6L{ lgdf{0f ePsf] 5 . of]
;Dk"0f{ ljsf; lgdf{0fsf sfo{x? cl3Nnf] dlxgfsf] clGtd xKtf / dlxgfsf] k|yd
xKtfsf # lbgleq} ;DkGg ePsf 5g\ .
cfwf/ OnfsLo du/f“t
gd"gf s]Gb|Ls/0f cleofg ;+lIfKt kl/ro
y'k|} ptf/r9fjsf] aLraf6 u'lh|b} cfpg]qmddf nfdf] k|of;kl5 ut ;fn
@)%( >fj0f @&–#) ;Dd b]zel/sf] @$ lhNnfaf6 k|ltlglwTj /x]sf] du/f“t
/fli6«o d'lQm df]rf{ g]kfnsf] k|yd P]ltxfl;s /fli6«o e]nf du/f“t If]qd}
eJotfsf;fy ;DkGg ePsf] lyof] . ;f] e]nfn] % hgfkl5 yKg] u/L ## hgfsf] s]Gb|Lo
;+u7g ;ldlt lgdf{0f u/]sf] lyof] . e]nf kZrft\ a;]sf] s]=;= k|yd j}7sn]
dxTjk"0f{ lg0f{ox? lnPsf] lyof] . To;kl5 bf]>f] k"0f{ j}7s oxL
@)^) cfiff9 !@÷!# df ;DkGg eof] / a}7sn] s]xL dxTjk"0f{ lg0f{ox?sf ;fy}
df]rf{nfO{ x/t/xn] :yflkt, ;zQm / Pstfa4 agfpg Pp6f /fhg}lts cleofg ;+rfng ug]{
lg0f{o ;d]t u¥of] . ;f] hfgsf/L sltko lhNnfx?df ljljw sf/0fn] l9nf] k'Ugfn]
b]zel/af6 h'g ljrf/ / efjgfdf cleofgdf lglZrt ;+Vofdf sfo{stf{ s]Gb|Lt ug]{
;f]lrPsf] lyof] Tof] geP klg @@ j6f lhNnfaf6 klxnf] k6s ;+rflnt o; s]Gb|Ls/0f
cleofgdf ;xeflutf hgfpg'n] cleofgsf] ;kmntfsf] k"j{ ;+s]t lbPsf] 5 .
b]zel/af6 k|ltlglwd"ns ;xeflutf u/fO{ cleofg ;+rfng ug]{
p2]Zon] ;+rfng ul/Psf] o; cleofgdf b]zel/af6 !)) eGbf a9L sfo{stf{x? s]lGb|t eP
. of] klxnf] sbdn] cleofqLx?df Pp6f pT;fx, hf]z / pdË e/]sf] 5 . o;n] ;a}
;xefuL cleofgofqLx?df …s]xL ug{ ;lsG5Ú eGg] cf“6 e/L lbPsf] 5 / ;a}nfO{ Pp6}
c7f]6 / ljrf/df ;+sNkj4 u/]sf] 5 . ljz]iftM cfwf/ Onfsfdf s]lGb|t ul/Psf] o;
cleofgsf] leGg}–P]ltxfl;s dxTj /xg] s'/f lglZrt 5 . ;fg} k}dfgfdf eP klg of]
du/f“t df]rf{sf] Oltxf;df of] Pp6f csf]{ k|:yfg ljGb' ag]sf] 5 . To;}n] o;nfO{
df]rf{sf] Oltxf;df csf]{ Pp6f sf]z]9'Ëf -dfO{n :6f]g_ eg]sf 5f}+ . ;f“Rr} g}
du/f“t df]rf{n] cfkm\gf] Oltxf;df klxnf] k6s b]zel/af6 df]rf{sf sfo{stf{x?nfO{
Ps} 7fp“df Pp6f cleofg ;kmn kfg]{ ;fxl;s sbd rfn]sf] 5 . ;f]xL cg';f/ s]lGb|t
u/L Pp6} lzlj/af6 /fhg}lts k|lzIf0f k|fKt u/L Pp6} efjdf lkmN8df hfg' of] csf]{
;kmntf xf] / $ dlxgfsf] lkmN8js{ -sfd_ kl5 km]/L lzlj/df s]lGb|t eP/ cf–cfkm\gf
ljrf/, cg'ej, cg'e"ltx?nfO{ s]lGb|t u/]/ b]zel/sf du/ hfltx?sf aLrdf
hfg;Sg] ljGb'df k'u]kl5 dfq of] cleofgsf] nIf k"/f x'g] 5 .
cleofgnfO{ sfdsf] lx;fan] ;lhnf], k|efjsf/L, r':t / kl/0ffdd'vL
agfpg r/0fa4 lx;fan] cufl8 a9fOg] 5 . cleofgnfO{ k|rf/fTds r/0f, hg;DaGw ;'b[9
ug{ j}rfl/s, /fhg}lts, ;f+u7lgs / hg;]jfsf sfd bf]>f] r/0f / t];|f] r/0fdf
gd"gf s]Gb|Ls/0f x'g] 5 . cleofgsf] cjlwe/ cleofgstf{x? 6Lda4 ?kdf lglZrt
/fhg}lts nIfsf] sfddf 3lge"t ?kn] nfUg] 5g\ / cleofgsf] cGtdf s]xL g s]xL
kl/0ffd lgsfNg] 5g\ / cfkm"x? ;d]t gof“ dfG5] eP/ ?kfGt/0f x'g] 5g\ .
cleofg 6Ldn] sltko ;+3if{ / k|rf/sf sfdx?af/] s]Gb|sf] lg0f{onfO{ cfkm\gf]
cleofg;+u} ;d]6]/ nfg] 5g\ . o; cleofgnfO{ du/f“tsf] d'Vo If]qdf s]lGb|t ug]{
p2]Zon] …cfwf/ OnfsLo du/f“t s]Gb|Ls/0f cleofgÚ gfdfs/0f ul/Psf] 5 .
g]kfn ljljw hflt hghfltx? / efiff–efifL, wd{–;+:s[ltn] o'Qm
jx'–/fli6«o d'n's xf] . ljleGg vfn] hflt–hghfltx?dWo] cfkm\gf] 5'§} klxrfg
af]s]sf] du/ hflt hg;+Vofsf] lx;fan] t];|f] :yfg cf]u6]sf] k'/fgf] cflbjf;L
hflt xf] . o;sf] cflbsfnb]lv g} lglZrt e"uf]n / If]qdf jf;f]jf; ub}{ cfP
klg kl5 zf;s ju{x?n] ;r]t ?kaf6} b]ze/L 5g]{ / ljs]lGb|t kfg]{ sfd eof] . sltko
jfWotf / kl/l:yltn] klg cfkm\gf] d'Vo ynf] 5f8]/ cGoq} k/b]lzg' kg]{ l:ylt eof]
. kmntM cfw'lgs g]kfn;Dd cfp“bf du/ hfltx? &% j6} lhNnfsf s'gf sGb/fx?df
w]/yf]/ ?kdf k'u]sf kfOG5g\ . olt x'+bfx+'b} klg cfkm\gf] ynf], du/f“t
e"ld g5f]8]/ 3gf cfjfbLsf] ?kdf j;f]jf; ub}{ cfPsf 5g\ . cfh xfdL o;}
If]qnfO{ du/f“t If]q eGb} cfPsf 5f}+ . ;fob of] ;a} du/ hfltx?sf] nflu clwsf/ /
st{Josf] k|Zg xf] .
du/f“t If]q eGgfn] cflbsfnb]lv g} du/ hfltx? j;f]jf; ub}{ cfPsf]
du/ hfltsf] Oltxf;, dgf]lj1fg;+u uf“l;Psf] If]q xf] . vf;u/L xfnsf] /fKtL,
wf}nflu/L, u08sL, n'lDagL c+rnsf du/ jfx'No lhNnf / k|frLg du/ Oltxf;;“u
uf“l;Psf cGo ef}uf]lns If]qx?nfO{ hf]8]/ Pp6f du/f“t :jfoQ If]qsf] cjwf/0ff
ag]sf] 5 . o;afx]s o;};+u hf]l8Psf] 8f]Nkfsf] sfOs] du/ a;f]jf; If]q / cGo cGo
hftLo tyf If]qLo :jfoQ If]qleq kg]{ lhNnf, Onfsf :t/df a:g] :jfoQ lhNnf / Onfsf
tyf ;a} If]qdf 5l/P/ /x]sf du/ hfltnfO{ du/f“t If]q;+u ;f+Rr} g} Pp6f cfTdLo
;DaGw uf“:g tyf b]z}el/sf du/ hfltsf ;'v / b'MvnfO{ Pp6} dfnfdf pGg / To;sf]
;fd"lxs xn ug{ klxnf] k|of;sf] ?kdf of] cleofgsf] klxnf] dxTj /xg] 5 .
Oltxf;df xfd|f k'vf{x?n] ljr/0f u/]sf, v]n]sf, pj{/ agfPsf e"ld, kfvf
kv]/fx? s:tf /x]5g\ / Toxf“af6 lsg xfd|f k'vf{x? v]lbg' jf efUg'kg]{ eof],
xfd|f] d"n ynf]leqsf] jt{dfg l:ylt s] 5, Toxf“sf xfd|f ;Gtfg hfltx?n] s;/L
hLjg lhO/x]sf 5g\ eGg] s'/fnfO{ k|ToIf a'em\g] cg'ejhGo 1fg k|fKt ug'{ o;sf]
bf];|f] dxTj x'g] 5 . t];|f]– xfd|f o'jf k':tfx? w]/}nfO{ du/f“t If]q s] xf],
sxf“ 5 < du/f“t eg]sf] s] xf] < of] lsg xf] < cQf]kQf] 5}g /
b'lgof“el/sf] e|ddf clNemg] sfd eO/x]sf] 5 . of] lh1f;fsf] klg Psxb;Dd xn x'g]
5 . rf}yf]– cfh du/f“t If]q / du/ hfltnfO{ …cft+ssf/LÚ …Hofgdf/fÚ,
xl/nG7"– h;n] h] eGof] p;sf] kl5 nfUg], …a'4' hfltÚ cflb eg]/ jbgfd ug]{
lgof]lht k|of; a|fDx0fjfbL zf;s ju{ / ltgsf bnfnx?åf/f eO/x]sf] a]nf oxf“sf]
jf:tljstfnfO{ k|ToIf b]v]/ jf:tljstf s] xf] < eGg] s'/f cfd hgtf ;fd' /fVg
;lsg] 5 . /, du/f“t If]qnfO{ abgfd u/fpg] a|fDx0fjfbL hftLo if8\oGqsf] kbf{kmf;
ug]{ Pp6f :s"nsf] ?kdf of] cleofg ;fljt x'g] 5 . lglZrt ?kdf cleofgsf]
cGtdf ;'g]sf] eGbf leq} / cs}{ oyfy{tf k|:t't ug]{ 5 . h;n] du/f“t If]q / oxf“sf
du/ hfltnfO{ jf:tljstfdf a'em\g d2t ldNg] 5 .
;f“Rr} g} du/f“t If]q lzIff, :jf:Yo, oftfoft, ;+rf/, pBf]u wGwf,
snsf/vfgf nufotsf dfgj ;'ljwfx?b]lv lgs} 6f9f / b"/ b/fhdf 5 . a|fDx0fjfbL
;fdGtL zf;s ju{x? du/f“t If]qnfO{ ;a} lx;fan] pk]Iff dfq} u/]gg\ yk xTof /
lx+;f yf]kb}{ o; If]qnfO{ d;fg3f6 agfpg rfxG5g\ . cfh jt{dfg /fHo;Qfn]
k"/} zlQm nufP/ du/f“t If]qdf cfkm\gf] bdg s]lGb|t ul//x]sf] 5 . cfh du/
o'jfx? klxnf] / bf]>f] ljZjo'4 lhTg] axfb'/ dfq /x]gg\ cfk"mdflysf]
pTkL8g / if8\oGqnfO{ a'em\g ;Sg] / pTkL8g / bdgsf] 6Ss/ lng;Sg] gof“ dfG5] klg
ag]sf 5g\ . k'/fgf] ;Qfsf] bdgsf] k|lt/f]w u/]/ Oltxf;df u'd]sf clwsf/x? vf];]/
cfkm\gf :jfoQ ;Qfx? ;+rfng ug{;Sg] :jfeLdfgL dfgj aGg klg ;kmn ePsf 5g\ . cfh
du/f“t If]qdf jfl;Gbfx? cfkm\gf eljio b]Vg;Sg] / clwsf/ lrGg;Sg] ePsf 5g\ / ;a}
lg/fz x}g eljio k|lt cfzfjfbL 5g\ . @÷$ hgf unt k|j[lQsf JolQm / lslgPsf bnfnx?
afx]s ;a} du/ hflt / pTkLl8t ju{x? ;';+ul7t / Pstfj4 ePsf] zf;s ju{x?nfO{ ;Xo
e} /x]sf] 5}g / ljljw ?k / tl/sfåf/f du/f“t If]qnfO{ 6'qm\ofpg] / cfkm\gf] cwLgdf
lng] sf]lz; u/L/x]sf] 5 . du/f“t e"ldnfO{ cfkm\gf] cwLg / lgoGq0fdf lng o;
If]qsf o'jf ju{nfO{ aflx/L d'n's k7fpg] if8\oGq zf;s ju{n] ul//x]sf] af/] ;a}
du/ hfltx? u+eL/ aGg h?/L 5 . uf]vf{ elt{ s]Gb|dfkm{t\ j]nfot, l;+ufk'/,
dn]l;of, OlG8of, ;pbL c/a, tfOjfg, sf]l/of, hfkfg, cd]l/sf nufotsf d'n'sdf
k};fsf] k|nf]egdf k7fP/ …o'jf ljs]Gb|Ls/0fÚ cleofg rnfPsf] 5 . cfh of] ;d:ofn]
du/ hfltnfO{ u+eL/ ?kdf c;/ kfb}{ 5 . k};f sdfpg] WofpGgn] …cufl8sf] xl/of]
3f“;Ú?kL k};fdf x'?Ss x'g] k|j[lQn] s]jn du/f“t If]q dfq ;+s6df kb}{ 5}g l;+uf]
du/ hflt g} o;sf] lzsf/ alg/x]sf] tkm{ klg cleofgsf] ;+s]t /x]sf] 5 .
cfh du/f“t kfvf kv]/Lsf j:tL dfq phfl8Psf] 5}g, Toxf+ ;'Gb/ a:t'
klg hlGdPsf] 5 . Toxf+ zxLbsf] /utn] wtL{ dfq /+luPg, To;n] gof“ …u'/f“;sf
y'“ufÚ gof“ ljrf/nfO{ l;+rg klg ul//x]sf] 5 . lgZro g} k'/fgf]sf] Wj+zkl5 gof“
lgdf{0f cjZoDefjL x'G5 . of] Toxf“sf du/ hfltn] /fd|/L a'em]sf 5g\ / t hlt;'s}
bdg / pTkL8gdf klg cflQPgg\, em's]gg\ . of] ;a}sf] nflu gof“ lzIff x'g'k5{ .
cfh g]kfnL qmflGtnfO{ dfu{lgb]{z ug]{ gof“ ljrf/ …k|r08kyÚ dfn]dfjfbsf]
cfnf]sdf hGd / ljsf; ePsf] 5 . Tof] gof“ ljrf/ hGdfpg] pj{/e"ldsf] Ps
dxTjk"0f{ lx:;f klg du/f“t If]q ePsf] 5, o;df du/f“t If]q / du/ hfltx?n]
uj{ ug}{ k5{ lsg cfhsf] @! cf}+ ztfAbLdf ljz]iftM g]kfndf hftLo ;d:ofsf] xn ug]{
gof“ ljrf/ k|r08kyjfx]s c? x'g ;Qm}g . xfdLn] a'em]sf] k|r08ky eg]sf] hftLo /
juL{o ;d:ofnfO{ Pp6} ljlwdf xn ug{;Sg] gof“ lj1fg xf] . g]kfndf hftLo ;d:ofsf]
xn eg]sf] ;du| qmflGts} ;d:ofsf] xn klg xf] eGg] s'/f xfdLn] a'em]sf 5f}+ . of]
s'/f ;To xf] ls cfTdlg0f{osf] clwsf/ / hftLo :jzf;gsf] k|Zg Jofks hgjfbaf6 dfq
;+ej 5 / Tof] @! cf}+ ztfAbLsf] hgjfbaf6 dfq k|fKt x'g] 5 . o;y{ klg k|r08kysf]
hGd, ljsf; / ;+/If0fdf du/ hflt / du/f“t If]qsf] dxTjk"0f{ e"ldsf
/x]sf] s'/fnfO{ s;}n] la;{g x'+b}g . of] s]jn cf}krfl/stf / efjgfTds ?kdf dfq
elgPsf] geP/ ;f“rf] oyfy{ klg xf]
km]l/ o;nfO{ x'sf{pg] arfpg] st{Jo du/f“t
If]qsf] sf“wdf klg 5 . ju{;+3if{sf] pTyfg, eLif0f bdg, 3]/faGbL, hgo'4sf]
z'?jft, k|lt/f]w cflbaf6 /0fg}lts ;Gt'ng / k|Tofqmd0f;Dd cfp“bf du/f“t If]qsf]
e"ldsf hgo'4eGbf leGg / k[ys 5}g / x'g ;Qm}g . To;}n] klg du/f“t /fli6«o
d'lQm df]rf{sf] j}rfl/s cfwf/ k|r08ky aGg uPsf] 5 . P]ltxfl;s sfnb]lvsf] zf;s
ju{sf] if8\oGq, hfnem]n, bdg, pTkL8g / cltqmd0fsf] kl/0ffd g} hftLo / juL{o
cfGbf]ng / cGt/lj/f]wx?sf] k|fb'ef{j / ljsf; eof] . cfkm"dflysf] h3Go
ck/fw cGofok"0f{ / pTkL8gsf] k|lt/f]wdf / hgo'4sf] cfwf/df 6]s]/ v8f eP/
g} du/f“t If]qn] of] cj:yf;Dd cfOk'Ug ;s]sf] xf] . of] gof“ ljrf/ hlGd/x]sf] /
x'ls{/x]sf] If]qdf rnfOg] of] cleofgn] ljrf/ lgdf{0f / kl/:s[t ug{
cleofgstf{x?nfO{ dxTjk"0f{ 6]jf k'¥ofpg] 5 . /, of] cleofg dfn]dfjfb /
k|r08kysf] ljrf/ lgdf{0f, k|rf/ / lj:tf/ ug]{ Pp6f cleofg xf] h;n] w]/} ljrf/x?
Wj:t kfg]{ 5 / w]/} gof“ ljrf/sf] lgdf{0f klg ug]{ 5 . of] cleofgsf] ck]Iff klg
xf] .
o;/L jx'–p2]ZoLo lx;fan] efjgf / ljrf/sf] ;Dd]ng, ;+u7gfTds
;zQmtf, / Pstfefj k}bf ug{ cleofg Ps xb;Dd ;kmn /xg] cfzf ul/Psf] 5 . of]
cleofg ;du| l5tl/Psf] zlQm / ljrf/x?sf] ;zQmLs/0f / s]Gb|Ls/0f klg xf] . o;n]
ljrf/, efjgf, ;+u7g, ;+3if{, /fhgLlt, g]t[Tj, sfo{stf{aLr, sfo{stf{ /
hgtfaLrsf] ;DaGw ;'b[9, du/f“t If]q / cGo If]qsf hgtfaLr, ufp“ / zx/, d'Vo /
;xfos cflb ;a} If]qnfO{ PsLs[t / s]lGb|s[t ug{ dxTjk"0f{ kfOnf rfNg] 5 .
/, efjL lbgdf df]rf{nfO{ cljlR5Gg ?kdf cufl8 a9fpg dxTjk"0f{ e"ldsf v]Ng]
5 . of] g} df]rf{sf] s]lGb|s[t ck]Iff xf] .
cleofgsf] d"n gf/f 5 –
!_ …du/f“t ufp“ gd"gf agfcf}+Ú – gd"gf /
d"Vo ufp“df -ljlzi6 gf/f_
@_ …du/f“t ufp“ ;'Gb/ / ;zQm agfcf}+Ú – cfd gf/f .
— du/f“t gd"gf s]Gb|Ls/0f cleofg – ;kmn kf/f}+ †
— du/f“t /fli6«o d'lQm df]rf{ g]kfn – lhGbfjfb †
;Gtf]if a'9f du/ -cWoIf_
@)^)÷$÷@*
dfcf]jfbL g]tf uh'/]nsf] l/xfOsf nflu ljZjJofkL cleofg
sf7df8f}+÷oxL
efb| ^ ut] ef/tsf] r]GgfO ljdfg:ynaf6 ef/tLo ;'/IffsdL{n] kqmfp u/]sf
g]=s=kf=-dfcf]jfbL_sf kf]ln6Jo"/f] ;b:o rGb|k|sfz uh'/]n -uf}/j_ sf]
l/xfOsf nflu ljZj hgk|lt/f]w cfGbf]ngn] Ps cleofg ;~rfng u/]sf] 5 . cfGbf]ngn]
ljZjel/sf hgtf, a'l4hLjL, k|ultzLn /fhg}lts JolQmx?nfO{ g]tf uh'/]nsf] l/xfOsf
nflu ef/tLo ;/sf/nfO{ bjfj lbg cfu|x u/]sf] 5 .
ljZj
hgk|lt/f]w cfGbf]ng -8An" kL=cf/=Pd=_n] xfn} k|rf/ ;fdu|L ;fj{hlgs u/L
g]tf uh'/]nnfO{ g]kfn ;/sf/n] ;'kb{uLsf] dfu u/]sf] / ef/tLo ;/sf/nfO{ ;'k'b{uL
gug{ / l/xf ug{ bafj lbg pQm cleofg yfn]sf] atfPsf] 5 . …g]kfnL qmflGtsf/L
g]tfsf] hLjg vt/fdf 5, pxf“sf] l/xfOsf nflu n8f}+Ú eGg] zLif{sdf k|sflzt pQm
k|rf/ ;fdu|Ldf g]kfndf ;~rflnt qmflGtsf/L hgo'4 ;+rfng ug{] kf6L{sf] Ps s]Gb|Lo
g]tf uh'/]n cfºgf] b]zdf j}b]lzs x:tIf]ksf] lj?4 ;dy{g h'6fpg o"/f]k hfg]
sf]lz; ubf{ ef/tn] lu/ºtf/ u/]sf] pNn]v 5 . g]kfnsf] zfxL ;]gf xTof, a]kQf /
tyfslyt d'7e]8sf] lgldQ s'Voft ePsf]n] g]tf uh'/]nnfO{ ltgLx?sf] xftdf kg{ glbg
;+;f/el/sf k|ultzLn hgtfnfO{ ef/tnfO{ bjfj lbg cfu|x ul/Psf] 5 .
æef/tLo
clwsf/Lx?n] ;d]t cd]l/sfsf] nf]nLd} af]nL ldnfp“b} dfcf]jfbL qmflGtsf/Lx?nfO{
…cft+ssf/LÚ eGb} cfPsf 5g\ . t/ ljZj ;+rf/dfWodsf :yflkt ;+:yfx? jL=jL=;L=,
k|mfG;sf] n] df]G8], Go"of]s{ 6fOD;, Ol08of 6'8] nufotn] dfcf]jfbL
hgo'4nfO{ hgtfsf] Jofks ;xeflutf ePsf] ljb|f]xsf] ?kdf lnG5g\ . o;/L :jtGqtfsf]
nflu ;+rflnt ;+3if{ s'g} klg xfntdf …cft+sjfbLÚ x'g} ;Sb}gÆ ;fdu|Ldf cufl8 elgPsf]
5 .
cfGbf]ngsf]
pQm ;fdu|Ldf ;ft jif{sf] qmflGtsf/L ;+3if{kl5 ;+;f/sf ;a}eGbf ul/a hgtfn]
b]zsf] 7"nf] efudf cfkm} zf;g ug{ yfn]sf 5g\ . pgLx? cfºgf] efUo cfkm} agfpg yfn]sf 5g\Ú elgPsf] 5 . cfGbf]ngn]
ef/tLo ;/sf/sf] g]tf uh'/]nfO{ ;'k'b{uL ug{] of]hgfnfO{ k/fhLt ug{ ;+;f/sf
k|ultzLn hgtfnfO{ cfu|x ub{} ;fdu|Lsf] cGTodf elgPsf] 5– …cfh} sfo{ yfnf}+,
ef]ln w]/} l9nf x'g;S5 .Ú
cfGbf]ngn]
ef/tsf k|wfgdGqL, Gofo tyf sfg'g dGqfno, ljleGg b]zdf /x]sf ef/tsf /fhb'tfjf;
jf cGo ef/tLo ;/sf/L sfof{nox?df lj/f]wkq k7fpg cg'/f]w u/]sf] 5 . ;fy}
lj/f]w–kqx? PDg]i6L OG6/g]zgnsf] sfof{no, cGo dfgjclwsf/jfbL ;+:yfx? /
8An"= kL=cf/=Pd=df ;d]t k7fpg cfu|x ul/Psf] 5 . 8An"=kL=cf/=Pd=n]
p;sf] k|]; ;fdu|LnfO{ lr7Lkq k7fP/, j]e ;fO6x?, ax;sf d~rx? OToflbdf /fv]/
k|rf/ ug{ ;d]t dfu u/]sf] 5 .
dfcf]jfbL
g]tf uh'/]nnfO{ efb| !* ut] db|f;sf] cbfntn] !% lbg] Dofb yk u/]sf] lyof] .
g]tf uh'/]nnfO{ cfufdL c;f]h @ ut] k'gM cbfntdf k]z ul/+b}5 .
dfcf]jfbLåf/f k'/fgf] ;Qfsf k|wfgdGqLsf] 3/hUuf sAhf
w/fg÷dfcf]jfbLåf/f
k'/fgf] ;Qfsf k|wfgdGqL ;"o{axfb'/ yfkfsf] wgs'6fl:yt 3/hUuf dfcf]jfbLåf/f
sAhf ul/Psf] 5 . k~rfotL sfndf;d]t k6s–k6s k|wfgdGqL aGb} s}of} h3Go
xTofsf08sf 36gfx? 36fp“b} cfPsf ;"o{axfb'/ yfkfn] )$^ ;fndf k~rfotLsfnsf]
cGTokZrft\ /fhfsf] k|ltudgsf/L of]hgfnfO{ ;fy lbg] tyf xfn} jftf{/t rGb ;/sf/
x6fO{ jftf{ ef“8\g] of]hgfsf ;fy agfOPsf] ;/sf/sf] g]t[Tj u/]sf 5g\ .
g]=s=kf=-dfcf]jfbL_
lhNnf ;ldlt wgs'6fsf ;]qm]6/L sd/]8 ;'bz{gn] ut d+unaf/ hf/L ug{'ePsf] k|];
lj1lKtdf k'/fgf] ;Qfsf k|wfgdGqL yfkf, lghsf elthf ch{'g yfkf;lxt # hgfsf]
;DklQ ef]urng / laqmL ljt/0f ug{ gkfpg] u/L sAhf ul/Psf] hgfpg' ePsf] 5 ..
oxf“ :d/0fLo 5, ut;fndf yfkfsf] k'Vof}{nL 3/ Wj:t agfOPsf] lyof] .
To;}u/L
cGo @^ hgfsf] hUuf hldg klg laqmL ljt/0f ug{ gkfpg] u/L /f]Ssf ul/Psf] hgfOPsf]
5 . o;/L ;DklQ /f]Ssf ul/Psfx?df n]u'jfsf cd[tf lu/L, wgs'6f gu/kflnsfsf
/fds[i0f >]i7, k"j{ /fk+;
kbdaxfb'/ a:g]t, tfªv'jfsf dfwj e§/fO{, tf]lnofsf ?b| cfrfo{, k/]jflbgsf
jfg]Zj/ cfrfo{ / lxSdt yfkf, v'jfkmlssf 6]sxfb'/ lnDa' nufot /x]sf 5g\ .
;DklQ
/f]Ssf ul/Psfx?n] c6]/ u/]df jf lg0f{osf] pNn+3g u/]df yk sfjf{xL x'g ;Sg]
atfOG5 . lghx? pk/ dfcf]jfbL hgcbfntdf uDeL/ k|s[ltsf bh{gf}+ d'2fx? bfo/
ePsf] / 5fgljgsf] qmddf ck/fwdf ;+nUg ePsf] ;d]t kfOPsf sf/0f yk 5fgljgcl3
a9fpg] l;nl;nfdf ;DklQ sAhf Pjd\ /f]Ssfsf lg0f{ox? ul/Psf] atfOPsf] 5 .
b]ze/ jf;' :d[lt lbj; dgfOof]
lrtjg÷ut )%^ efb| @# ut] uf]/vfsf] uf“v'df xTof ul/g' ePsf
dfcf]jfbLsf tTsfnLg kL=aL=Pd= ;'/]z jfUn] …jf;'Ú sf] :d[lt lbj; b]zJofkL ?kdf
o'4s} aLr dgfOof] . o;qmddf uf]/vf;“u} hf]l8Psf] lrtjgdf efb| @# ut] Ps
k|x/L rf}sL sAhf ul/Psf] 5 .
efb| @# ut] d+unaf/ ;f“em lrtjgsf] v}/xfgLl:yt Onfsf k|x/L
sfof{nodf dfcf]jfbL hg;]gfåf/f cfqmd0f x'“bf # hgf k|x/L dfl/g'sf ;fy} cGo s]xL
3fOt] ePsf lyP . pQm rf}sLaf6 !% yfg ly|g6 y|L nufotsf cGo 5f]6f xltof/,
ad / dfOg;d]t dfcf]jfbLn] sAhf u/L nu]sf 5g\ . ;b/d'sfd e/tk'/b]lv !*
lsnf]ld6/ k"j{df dx]Gb| /fhdfu{ glhs} kg{] pQm Ok|sfdf hg;]gfn] lbp“;f]
;jf % ah] g} cfqmd0f u/]sf lyP . pQm cfqmd0fdf k/L ;O{ clgn clwsf/L
-uf]/vf_, /f}tx6sf k|x/Lx? lktfDa/ ld> / nfnaxfb'/ 7fs'/sf] d[To' ePsf]
lyof] . cfwf 306fd} sAhf ePsf] pQm Ok|sfdf #@ hgfsf] b/aGbL /x]sf]
lyof] . sfjf{xLdf hg;]gfsf b'O{ ;b:o 3fOt] ePsf] / pgLx?nfO{ ;'/lIft
lkmtf{ nluPsf] atfOPsf] 5 .
lbp“;f] ;a}eGbf Jo:t /fhdfu{df ePsf] sfjf{xLsf nflu hg;]gfn]
k"j{tkm{ k;f{ ahf/ / klZrdtkm{ e/tk'/s} uf]Gb|fªdf cj/f]w v8f u/L /f]s]sf
lyP . sfjf{xL ;DkGg u/L dfcf]jfbL hg;]gf lxl8;s]sf] ! 306fkl5 k'u]sf] zfxL
;]gf k|x/Ln] :yfgLo hgtfnfO{ vfgtnf;L u/L wDSofPsf] lyof] . pQm sfjf{xLdf
^ hgf k|x/L cem} x/fO/x]sf] atfOPsf] 5 .
To;}u/L efb| @# ut] g} bfr{'nfsf] pQ/L ;LdfIf]qdf kg{] Jof;
uflj;sf] 5fª?df hgtf bafpg ufp“ k;]sf k|x/Lsf] hTyfnfO{ /f]Sg k|Tofqmd0f ubf{
;O{ nufot $ k|x/Lsf] d[To' ePsf] 5 eg] cGo bh{gf}+ 3fOt] ePsf 5g\ .. o;/L
pQm 36gfdf d[To' x'g]df ;O{ lji0f'bQ hf]zL, xjNbf/x? dfgaxfb'/ rGb / k|]dl;+x
rf}w/L / k|x/L s[i0f ad /x]sf 5g\ . ;b/d'sfd vn+ufaf6 tLg lbg 6f9f
g]kfn–ef/t / rLgsf] ;Ldf glhs ePsf] pQm 36gfdf dfcf]jfbLn] k|x/Lsf xltof/ klg
sAhf u/]sf 5g\ .
To;}u/L efb| @# ut] d+unaf/ uh'/L ufh;sf] 8“8]7f“6Ldf ePsf]
eL8Gtdf ;}lgs hDbf/ lktfDa/ 9sfnsf] d[To' ePsf] 5 . ;]gfn] cGwfw'Gw uf]nL
k|xf/ ubf{ ! ;j{;fwf/0fsf] d[To' ePsf] 5 eg] @ 3fOt] ePsf 5g\ .
To;}u/L x]6f}8fsf] dgx/L ahf/df efb| @$ ut] u:tLdf /x]sf] Ps
;]gf z+s/ 9f8nfO{ uf]nL k|xf/ u/L lghsf] xltof/ lnO{ hg;]gf pDs]sf 5g\ .
:d[lt lbj;s} ;]/f]km]/f]df b]zJofkL dzfn h'n';, kmfol/ª h'n';, ufp“sf :yfgLo
km6fxfx?dfly sfjf{xL, PDa'; / dfOlgªsf
b]zJofkL sfjf{xLx? ;DkGg ePsf 5g\ .
o;}aLr hg;]gfn] ut efb|
!@ ut] lrtjg k;f{df /x]sf] v}/]xgLsf] k;f{l:yt g]kfn a}+s lnld6]8af6 !$ nfv @
xhf/ ! ;o () ?k}+of sAhf u/]sf] 5 .
ptf lrtjgaf6 k|fKt Ps csf]{ ;dfrf/ cg';f/ efb| @& ut] /fdk'/df
/x]sf] g]kfn b"/ ;+rf/ ;+:yfgsf] PS;r]Gh 6fj/ hg;]gfn] ad ljikmf]6g u/L
Wj:t agfO lbPsf 5g\ .
bf]/Daf xTofsf08sf xTof/fx?nfO{
sfjf{xLsf] dfu
sf7df8f}+÷ut ;fpg #@ ut] t];|f] r/0fsf] jftf{ rln/x]s} lbg
k'/fgf] ;Qfsf ;]gf / k|x/Lsf] hTyfn] !( hgf lgz:q dfcf]jfbL g]tf tyf
sfo{stf{nfO{ lu/ºtf/ u/L xTof u/]sf] lgisif{ lgsfNb} /fli6«o dfgjclwsf/
cfof]un] pQm xTofsf08sf xTof/fx?nfO{ sfjf{xL ug{ dfu u/]sf] 5 .
;jf{]Rr cbfntsf
k"j{ GofofwLz s[i0fh+u /fodfemLsf] ;+of]hsTjdf ul7t # ;b:oLo 5fgljg
6f]nLn] zfxL ;]gfsf] hTyfn] !( hgf lgz:q dfcf]jfbLnfO{ bf]/Daf ahf/ glhssf]
s8'jfaf6 lu/ºtf/ u/L @–# 306f 6f9f 8f“8fs6]/Ldf nuL xTof u/]sf] lgisif{ lgsfn]sf]
k|ltj]bg a'emfPsf] lyof] . efb| @$ ut] k'/fgf] ;Qfsf] k|wfgdGqLnfO{
a'emfOPsf] k|ltj]bgdf 36gfsf] :jtGq / lj:t[t cg';Gwfg u/L bf]ifLnfO{ cfjZos
sfjf{xL ug,{ kLl8tsf kl/jf/nfO{ Ifltk"lt{ k|bfg ug{ ;d]t dfu u/]sf]
5 . ;fy} cfof]un] cfufdL lbgdf zfxL ;]gf / k|x/LnfO{ lgoGq0f ug{ ;d]t dfu u/]sf] 5 .
o;cl3 cfkm} af]S;L / cfkm} wfdL u/L tyfslyt cg';Gwfgsf gfddf
zfxL ;]gfsf] tyfslyt 6f]nLn] d'7e]8sf] if8\oGqd"ns k|rf/nfO{ g} ;fj{hlgs
u/]sf] lyof] . zfxL ;]gfsf] gSsnL d'7e]8sf] / tyfslyt cg';GwfgnfO{ k'/fgf]
;Qfs} Pp6f c+u /fli6«o dfgjclwsf/ cfof]usf] k|ltj]bgn] pbf+uf] kfl/lbPsf]
5 . o;cl3 PDg]i6Lsf] cGt/f{li6«o 6f]nLn] ;]gfn] lgoGq0fd} lnP/ !( hgfsf]
xTof u/]sf] 7f]s'jf u/]sf] lyof] . PDg]i6Lsf] bfjLnfO{ ;]gfn] k'li6 ug{
r'gf}tL lbPsf] lyof] . t/, cfof]usf] l/kf]6{kl5 zfxL ;]gf cGt/f{li6«o ?kdf
klg gfl¨Psf] 5 .
o;/L cfof]un] bf]ifLdfly sfjf{xLsf] l;kmfl/;;lxt k|ltj]bg
a'emfPkl5 zfxL ;]gfn] afWo eP/ bf]/Daf 36gfsf] k'gM 5fgljg ug{ efb| @% ut]
…sf]6{ ckm OGSjfO/LÚ u7g u/]sf] 5 . tyflk ;]gfsf s'g} klg cg';Gwfg jf
OGSjfO/Ln] jf:tljs l/kf]6{ k]z unf{ eGg] s;}nfO{ ljZjf; 5}g .
zfxL ;]gfåf/f ;LkLsf] 3/df
vftnf;L
sf7df8f}+÷zfxL ;]gfåf/f ut d+unaf/ dWo/ftdf dfn] dxf;lrj
;L=kL= d}gfnLsf] rfjlxnl:yt 3/df 5fkf dfl/Psf] 5 . zfxL ;]gfsf] pQm
sfo{k|lt ljleGg /fhg}lts kf6L{, ;+3 ;+:yf nufotn] 3f]/ lj/f]w / eT;{gf ub{}
cfPsf 5g\ .
dfcf]jfbLåf/f k|:t't ;+ljwfg;ef;lxtsf /fhg}lts Ph]08fsf]
kIfdf cfºgf] dt k|:t't ug{'ePsf d}gfnLsf] 3/df ljgfk"hL{ zfxL ;]gfn]
vfgtnf;L u/]/ cfºgf] kmflzi6 rl/q k|bz{g u/]sf] atfOPsf] 5 . dfn] kf6L{
k|rf/ ljefu k|d'v 6+s /fO{n] Ps lj1lKt hf/L ub{} cfºgf] kf6L{sf] a}7s al;/x]s}
cj:yfdf ;fbf kf]zfssf ;}lgsx?n] dxf;lrj d}gfnLsf] 3/ vfgtnf;L u/]sf] atfpg'
ePsf] 5 . pQm sfo{sf] dfn] s]Gb|Lo sld6L a}7sn] v]b JoQm ub{} dWo/ftdf
;]gfåf/f vfgtnf;L ul/g' b]zjf;Lsf] lglDt clgi6sf] ;+s]t ePsf] 7x/ u/]sf]
5 .
;"rgf ljefudf ad lj:kmf]6
sf7df8f}+÷l;gfd+unl:yt
k'/fgf] ;Qfsf] ;"rgf ljefu sfof{nodf dfcf]jfbL 5fkfdf/x?n] ad lj:kmf]6
u/fO{ r]tfjgL lbOPsf] hgfPsf 5g\ .
dfcf]jfbL
lj?4 em'¶f k|rf/ k|;f/sf] of]hgf lgdf{0fdf ;"rgf ljefusf dxflgb{]zs
w/0fLw/ vltj8f k|ToIf ;+nUg ePsf] hgfp“b} lghnfO{ r]tfjgL lbg ;fdfGo ad
lj:kmf]6 u/fOPsf] s'/f dfcf]jfbL ;Da4 ;"qn] hgfPsf] 5 . ut a'waf/
ljxfg (=@) ah] ePsf] pQm lj:kmf]6df ;"rgf ljefu ejgleqsf] zf}rfno Wj:t
ePsf] 5 eg] ejgsf sltko efu Ifltu|:t x'g k'u]sf 5g\ .
tfdfª :jzfl;t If]q aGb k"0f{ ;kmn
/fd]5fk÷tfdfª
/fli6«o d'lQm df]rf{sf s]Gb|Lo pkfWoIf Pj+ /fd]5fk hg;/sf/ k|d'v afa'nfn
tfdfª;lxt !( hgf dfcf]jfbL sfo{stf{x?sf] ut ;fpg #@ ut] bf]/Dafdf zfxL ;]gfåf/f
xTof ePsf] lj/f]wdf ut efb| @# ut] cfof]lht tfdfª :jzfl;t If]q aGb sfo{qmd
k"0f{ ;kmn /x\of] .
tfdfª
/fli6«o d'lQm df]rf{åf/f cfof]lht pQm aGbsf] qmddf /fd]5fk, g'jfsf]6, /;'jf,
sfe|], l;Gw'kfNrf]s, bf]nvf, dsjfgk'/, wflbª ;lxtsf tfdfª :jzfl;t If]qx?
k"0f{tM aGb /x] . aGbaf6 tL lhNnfx?df oftfoft, ahf/, lzIf0f ;+:yf,
sfof{no k"0f{tM 7Kk /x]sf lyP . lhNnf ;b/d'sfdx?df ;d]t aGbsf]
k"0f{ k|efj k¥of] . aGbsf lbg ;b/d'sfddf ahf/, lzIf0f ;+:yf /
sfof{nox? k"0f{tM aGb /x\of] eg] s'g} klg oftfoftsf ;fwgx? rn]gg\ .
tfdfª :jzfl;t
If]q aGbsf] k"0f{ ;kmntfkZrft\ tfdfª /fli6«o d'lQm df]rf{sf cWoIf
lxtaxfb'/ tfdfªn] Ps k|]; lj1lKt hf/L ub{} aGb ;kmn kfg{ ;xof]u k'¥ofpg]x?
;a}df xflb{s cfef/ JoQm ug{'ePsf] 5 . pxf“n] jQmJodf df]rf{sf s]Gb|Lo
pkfWoIf afa'nfn tfdfª;lxtsf g]tf tyf sfo{stf{x?sf] xTofdf ;+nUg xTof/fx?nfO{
plrt ;hfo lbnfP/} 5f8\g] 3f]if0ff ub{} cfufdL lbgdf df]rf{åf/f cfof]hgf ul/g]
;+3if{sf sfo{qmdx?df ;fy lbg ;a}df cfx\jfg ug{'ePsf] 5 .
k"j{ k|wfg;]gfkltsf] l/;f]6{ Wj:t
uf]/vf÷k'/fgf]
;Qfsf k"j{ k|wfg ;]gfklt Pj+ /fh;ef :yfoL ;ldltsf ;b:o ;lRrt zdz]/ ha/fsf]
uf]/vf nIdLahf/l:yt lxn l/;f]6{ ad lj:kmf]6af6 Wj:t ePsf] 5 .
dfcf]jfbL
lj?4 ;}lgs of]hgfsf /0fgLltsf/ ;d]t dflgPsf lgh k"j{ k|wfg;]gfkltsf]
l/;f]6{df ut d+unaf/ ;f“em &=#) ah] dfcf]jfbL 5fkfdf/x?åf/f zlQmzfnL ad
lj:kmf]6 u/fOPsf] lyof] .. lj:kmf]6af6 efG5fsf]7f, af/ / l/;]K;g sf]7f
Wj:t ePsf] yfxf ePsf] 5 . pQm lj:kmf]6 r]tfjgL:j?k u/fOPsf] atfOPsf]
5 .
b/af/n] zt{ /fv]sf] v'nf;f
sf7df8f}+÷sf+u|];sf s]Gb|Lo ;b:o g/xl/ cfrfo{n] /fhfsf]
clwsf/ / zfxL ;]gf ;DaGwdf kf“r bnåf/f /flvPsf] dfu :yug u/]df pgLx?nfO{ ;Qfdf
k'¥ofpg b/af/ tof/ /x]sf] v'nf;f ug{'ePsf] 5 .
ut laxLaf/ nlntk'/sf] kf6g9f]sfdf ;f];n ;fOG;åf/f cfof]lht Ps
sfo{qmdnfO{ ;Daf]wg ug{] qmddf pxf“n] b/af/af6 cfPsf] of] zt{ ;fj{hlgs hfgsf/L
x'g'kg{] ljifo ePsfn] cfkm"n] o;nfO{ n'sfpg cfjZos g7fg]sf] ;d]t
atfpg'eof] .
sf+u|];, Pdfn];lxtsf kf“r ;+;bjfbL bnx?n] >L % sf] pkflw
/fhf, /fgL / o'j/fhdf ;Lldt ug{], zfxL ;]gfnfO{ lgjf{lrt ;+:yf dftxt /fVg'kg{]
;lxtsf !* a'“b] dfu /fVb} cfPsf 5g\ . /fhb/af/sf] clwsf/ s6f}tL ug{] /
zfxL ;]gfnfO{ hglgjf{lrt ;+:yf dftxt /fVg] egL kf“r bnn] ;+rfng u/]sf] x:tfIf/
cleofgsf] qmddf nfvf}+n] x:tfIf/ ;d]t ul/;s]sf 5g\ . !* a'“b] dfu
k"/f gx'“b} wf]sfk"0f{ ;Demf}tf ul/Pdf cfkm"x? g]t[Tj lj?4 g}
v8f x'g afWo x'g] s'/f ;+;bjfbL bnsf sfo{stf{x?n] atfp“b} cfPsf 5g\ . oL
bnn] ;+rfng u/]sf cfGbf]ngx?df sfo{stf{åf/f /fhf / zfxL ;]gflj?4 gf/fx? ;d]t
nufOg] ul/Psf] lyof] .
dfcf]jfbLåf/f l8l:6n/L hnfOof]
hgsk'/÷hgsk'/ gu/kflnsf;“u hf]l8Psf] j]¨f lzjk'/l:yt l5Ggd:tf
l8l:6n/Ldfly dfcf]jfbL 5fkfdf/x?n] cfqmd0f u/]sf 5g\ . k6sk6s /S;L pTkfbg
aGb ug{ r]tfjgL lb+bf klg a]jf:tf ul/PkZrft\ pQm l8l:6n/Ldfly cfuf] nufOPsf]
hfgsf/L u/fOPsf] 5 .
ut z'qmaf/ l8l:6n/Ldfly cfuf] nufp“bf d'Vo pTkfbg sIf,
k|of]uzfnf, cfGtl/s /fhZj sfof{nosf] OsfO{ sIf, pTkflbt dlb/f nufot Wj:t ePsf]
atfOPsf] 5 . pQm l8l:6n/Ldfly cfqmd0f kZrft\ em08} ;of}+sf] ;+Vofdf pkl:yt
hg;d'bfosf] aLr l8l:6n/L hnfpg' kgf{sf] sf/0faf/] hfgsf/L u/fp“b} gf/f nufOPsf]
lyof] .
dfcf]jfbLåf/f Pkm=Pd= /]l8of]
;~rfng
sf7df8f}+÷g]=s=kf=-dfcf]jfbL_åf/f sf7df8f}+ pkTosfdf Pkm=Pd=
/]l8of] ;~rfng ul/Psf] yfxf ePsf] 5 . pQm k|;f/0f (%=! d]ufxh{df ;'Gg
;lsg] s'/f atfOPsf] 5 .
To;}u/L klZrdsf] ljz]if If]q, e]/L–s0ff{nL If]q Pj+
k"jL{ g]kfnsf ljleGg If]qx?af6 ;d]t Pkm=Pd= /]l8of] k|;f/0f ePsf] ;dfrf/
5 .
;b\efjgfåf/f ;+ljwfg;efdf hf]8
sf7df8f}+÷g]kfn ;b\efjgf kf6L{ -cfgGbLb]jL_ sf] ut zlgaf/
;DkGg s]Gb|Lo ;ldltsf] a}7sn] ;+ljwfg;efaf6 gof“ ;+ljwfgsf] lgdf{0f ul/g'kg{]
lg0f{o u/]sf] 5 .
a}7skZrft\ kf6L{ k|jQmf ;l/tf lu/Ln] hf/L u/]sf] jQmJodf
;+ljwfg;efaf6} jt{dfgsf] ;+s6 ;d]t xn x'g] hgfp“b} /fli6«o ;d:of ;dfwfg geP;Dd
hgcfGbf]ng hf/L /fVg] lg0f{o u/]sf] 5 . a}7sn] u[xdGqfnon] ;j{;fwf/0fnfO{
gful/stf jf kl/rokq lnP/ lx8\g] ;"rgf hf/L u/]kl5 $) nfv dw]zLx? :jb]zd}
cfjt hfjt ug{ ufx|f] k/]sf] hgfp“b} To;sf] lj/f]w u/]sf] 5 .
;]tL–dxfsfnLsf lzIf0f ;+:yf
aGbsf] cfx\jfg
wgu9L÷clvn -qmflGtsf/L_ ;]tL–dxfsfnL If]qLo ;dGjo ;ldltsf
OGrfh{ /d]z dNnn] Ps k|]; jQmJo hf/L ub{} cfufdL c;f]h ! b]lv & ;Dd
;]tL–dxfsfnLsf ;Dk"0f{ lzIf0f ;+:yf x8tfnsf] cfx\jfg ug{'ePsf] 5 .
jQmJodf o'4lj/fd hf/L /x]s} cj:yfdf c5fd / aemfªaf6 kqmfp
ul/Psf cfºgf] ;+u7gsf sfo{stf{x?nfO{ l/xf gu/L a]kQf kfl/Psf] Pjd\ cfºgf]
;+u7gnfO{ …cft+ssf/LÚsf] ;+1f lbOPsf] lj/f]wdf lzIf0f ;+:yf aGbsf] cfx\jfg
ul/Psf] hgfOPsf] 5 .. jQmJodf k'/fgf] ;Qfn] /fhg}lts lgsf;sf] 9f]sf aGb
u/]/ jftf{ ef“8]sf] klg atfOPsf] 5 .
dfcf]jfbL sfjf{xL tLj|
nxfg÷o'4lj/fd e¨;“u} k"jL{ t/fO{sf lhNnfx?df z'? ePsf]
dfcf]jfbLsf] sfjf{xL cem a[l4 ePsf] 5 .
oxL efb| @$ ut] laxLaf/ wg'iff lhNnfsf] hbs'xfl:yt Onfsf
k|x/L sfof{nosf k|x/L xjNbf/ nfnaxfb'/ nfdfnfO{ dfcf]jfbL hg;]gfn] uf]nL k|xf/
u/L dfl/lbPsf 5g\ . lgh nfdf ljleGg xTofsf08df ;+nUg /x]sf] / dfcf]jfbL
sfo{stf{nfO{ lu/ºtf/ u/L oftgf lbPsf sf/0f lghnfO{ sfjf{xL ul/Psf]
dfcf]jfbL;"qn] atfPsf] 5 . efb| @$ ut] ;f“em ^=#) ah] sfof{noleq}
dfcf]jfbLn] nfdfnfO{ sfjf{xL u/]sf lyP . wg'iffdf dfcf]jfbLsf] sfjf{xL tLj|
ePkl5 lhNnfsf !& j6f ljleGg rf}sLx? Onfsf k|x/L rf}sLdf uflePsf 5g\ .
To;}u/L o; lhNnfsf] nfxfg–7f8L ;8sdf kg{] dx]Zj/L k|x/L rf}sL
/ 5f]6L eG;f/ cf}/fxLdf efb| @$ ut] ad lj:kmf]6 u/fO{ Wj:t agfOPsf] 5 . ptf
wgs'6faf6 k|fKt ;dfrf/cg';f/ d"n3f6l:yt k|x/L rf}sLdf efb| @$ ut] ad
lj:kmf]6 u/fO{ Wj:t agfOlbPsf] 5 .
To;}u/L x]6f}8faf6 k|fKt ;dfrf/ cg';f/ dsjfgk'/sf] ;'gf}/f
uf=lj; sfof{no ejg dfcf]jfbLn] cfuf] nufO Wj:t kfl/lbPsf 5g\ . a'6jnaf6
xfdLnfO{ k|fKt ;dfrf/cg';f/ efb| @^ ut] zlgaf/ laxfg !) ah] ?kGb]xLsf] ;d]nf/
uflj;sf] gf/fo0fk'/df k|x/L xjNbf/ rqmaxfb'/ rf}w/LnfO{ uf]nL k|xf/ ul/Psf] 5 .
dfcf]jfbL cfqmd0fdf k/]sf rf}w/Lsf] d[To' ePsf] 5 . lgh rf}w/L ljleGg
xTofsf08x?df ;+nUg /x]sf] cleof]udf dfcf]jfbLn] lghnfO{ ;kmfof u/]sf] atfPsf] 5
.
o;}u/L ;Kt/L lhNnfsf] /fhlj/fhl:yt Ok|sfsf] ejg / :jfjnDag
ljsf; a}+sdf dfcf]jfbLn] efb| @^ ut] cfuf] nufO Wj:t agfOlbPsf 5g\ . o; lhNnfdf
;d]t ljleGg k|x/L rf}sLx? s]lGb|t ul/g yflnPsf 5g\ . lrtjgsf] rgf}nL k|x/L
rf}sL klg dfcf]jfbLn] cfqmd0f u/]/ Wj:t
kfl/lbPsf 5g\ .
lj/f6gu/af6 k|fKt ;dfrf/ cg';f/ hg;]gfn] efb| @% ut] z'qmaf/
l;h'jf uflj;l:yt Ok|sfsf c;O{ nfnaxfb'/ tfdfªnfO{ ;kmfof ul/lbPsf 5g\ . ljleGg
xTof, lu/ºtf/L / oftgfdf ;+nUg /x]sf]n] lghnfO{ ;kmfof ug{'k/]sf] dfcf]jfbLn]
hgfPsf] 5 .
To;}u/L efb| @% ut] g} Jo:t Jofkfl/s s]Gb|sf ljleGg ;/sf/L
sfof{nodf ad lj:kmf]6g ul/Psf 5g\ . x]6f}8f gu/kflnsfsf] kl/;/, lgjf{rg sfof{no
/ x'nfsdf /flvPsf tL adx? lj:kmf]6g x'“bf tL sfof{nox? Ifltu|:t ePsf 5g\ . To;}u/L e|i6 Jofkf/L lx/fnfn ;fxsf]
ls/fgf k;ndf ;d]t lj:kmf]6g ePsf] lyof] . pQm lj:kmf]6gdf k/L b'O{ o'jssf]
d[To' x'g k'u]sf] atfOPsf] 5 .
To;}u/L hg;]gfn] efb| @% ut] gjnk/f;L
If]q g+= @ sf g]sf k|hftflGqssf 1fg]Gb| hL=;L=nfO{ cfºg} lgjf; b'DsLjf;df
;kmfof ul/lbPsf 5g\ . ljutdf dfcf]jfbLlj?4 ;'/fsL ug{], oftgf lbg], xTof ug{]
sfddf ;+nUg ePsf sf/0f b]zsf ljleGg efudf ljleGg JolQmx?nfO{ dfcf]jfbLn]
sfjf{xL u/]sf 5g\ . sfjf{xLdf o;};ftf dfq Ps bh{geGbf a];L ;kmfof, s]xLnfO{
zf/Ll/s ;hfo, s]xLnfO{ cfly{s hl/jfgf
ul/Psf] 5 .
jftf{ ef“l8of] eg] ;f/f hgtf p7]/ n8\g' k5{
– sf]kLnf afn
snfsf/, h'Dnf
F tkfO{sf] gfd s] xf] <
@ d]/f] gfd xl/axfb'/ kl/of/ xf] . ;fyLx?n] sf]kLnf eg]/
lrG5g\ .
F tkfO{sf] pd]/ slt eof] <
@ !@ aif{
F tkfO{sf] 7]ufgf sxf“ xf] <
@ kmf]O dxfb]j uf=h=;= gfUd sfnLsf]6 xf] .
F tkfO{n] slt k9\g' ePsf] 5 <
@ d}n] k9]sf] 5}g .
F tkfO{sf] 3/df c? sf]xL 5g\ <
@ Ps bfh' / Ps efph" x'g'x'G5 . j'jf cfdf 5}gg\ .
b'O{ jif{sf] x'“bf cfdf / kf“r aif{sf] x'“bf j'jf ljTg' eof] .
F tkfO{ clxn] s] ub}{ x'g'x'G5 <
@ d clxn] snfsf/df sfd ul/ /x]sf] 5' .
F snfsf/df sfd ul//x]sf] slt eof] <
@ )%( j};fvaf6 g} d snfsf/df sfd ub}{ cfO{/x]sf] 5' .
F clxn] s'g snfsf/ ;d'xdf sfd ug'{ x'G5 <
@ clxn] d g]kfn blnt d'lQm
df]rf{sf] lhNnf snfsf/df sfo{/t 5' . klxn] cho ;f“:s[lts kl/jf/ Pl/of g+= %,
/km\tf/ ;f+:s[lts kl/jf/ Pl/of g+= $ / /f/f hg;f+:s[lts kl/jf/ Pl/of g+= ! df
sfo{/t eP/ jfn snfsf/sf] sfd u/]sf] 5' .
F tkfO{ olt ;fgf] cj:yfdf klg
lsg e"ldut x'g' eof] <
@ d tNnf] hfltsf] elgg] dfG5] .
w]/} b'Mv si6 ef]u]sf] 5' . To;df t emg 6'x'/f] . d}n] ;fxf/f lbg] xfdL h:t}
b'MvLx?sf] kf6L{ dfcf]jfbL dfq} xf] eGg] s'/f a'em] . ljleGg sfdx? b]v]+ .
To;}n] cfk"m h:t} b'MvLx?sf lglDt Ps yf]kf /ut / Ps d'¶L ;fx;sf] jlnbfg
ug]{ ;f]r]/ of] kf6L{df nfu]sf] x'“ .
F tkfO{ clxn] ;fgf] x'g'x'G5,
snfsf/ x'g'x'G5 7'nf] ePkl5 s] x'g] ;f]Rg' ePsf] 5 <
@ d 7'nf] ePkl5 hgd'lQm ;]gfdf
etL{ x'g] ;f]r]sf] 5' .
F lsg hgd'lQm ;]gf x'g] <
@ k|To]If b'Zdg;+u n8\g] OR5f 5 . To;}n] d xltof/ lnP/
vn+ufdf ;fyLx?n] n8]h:t} n8\g] 5' . clxn] d dfbn af]s]/ uLt ufP/ nl8/x]sf] 5' .
F tkfO{nfO{ s:tf] uLt ufpg dg k5{ <
@ dnfO{ ;lxb k/fgaxfb'/ w/fnfx?sf] ;Demgfsf] :6]h uLt
Psn ufpg dgk5{ .
F snfsf/ If]qdf tkfO{ s]–s] ug'{x'G5 <
@d uLt ufpg] / gfRg] ub{5' . ;jeGbf a9L d}n] uLt ufpg]
u5'{ . k9\g] u5{' . jfn ;fyLx?;+u s'/fsfgL klg u5'{ .
F cfhef]ln jftf{sf] jf/]df s] hfGg' ePsf] 5 t <
@ jftf{ ;/sf/n] ef“8\g nfu]sf] 5 . jftf{ ef“l8of] eg]
;f/f hgtf p7]/ n8\g' k5{ . olx s'/f hfg]sf] 5' .
F tkfO{ jfn snfsf/ x'g'x'G5 . tkfO{ h:t} cGo
efO–jlxgLx?nfO{ s] eGg'x'G5 t <
@ ;a} d h:t} ;fyLx?nfO{ jfn ;+u7gdf j:g cfu|x ub{5' .
ldn]/ j;]kl5 s'/fsfgL a'lemG5 . xfdLnfO{ /fd|f] af6f] b]vfpg] klxnf] af6f]
eg]sf] jfn;+u7g g} xf] .
;dfKt
pTkLl8t blnt j:tLdf hlGdP/ lzIff :jf:Yoaf6 a~rlt dft[
/ lkt[:g]x u'dfPsf ;zQm :j/sf wgL x'g'x'G5 afnsnfsf/ sf]kLnf . ;fg} !! aif{sf]
pd]/d} k"0f{sfnLg eP/ xfn;Dd # j6f Pl/of snfsf/df sfd u/L clxn] gjul7t
blnt d'lQm df]rf{sf] lhNnf snfsf/sf] ;b:o x'g'x'G5 . ;fob pxf“nfO{ b]Vg],
pxf“sf] s'/f ;'Gg] / uLt ;'Gg] dfG5] ck|efljt sd} xf]nfg\ . To;}n] Tof] ;fgf]
t/ eljio ;'Gb/ jf]s]sf] :j/sf] wlg jfn k|ltefsf] jftf{ e+u x'g' k"j{
lnOPsf] ljrf/ oxf“ k|:t't ul/Psf] 5 .
dfcf]jfbL sfo{stf{nfO{ j]kQf agfO{ lbg] /x:o
alb{of÷ d}gfkf]v/ ab}of ufp a:g] Pdfn] sfo{stf{ tyf
wlg lqnf]rg e'iffnn] Pdfn]sf] ;d]t cf8df g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ alb{ofsf sfo{stf{
/ jlb{of ;f]/xjfs} :yfgLo jfl;Gbf aln/fd yf? / kmQ]l;+x yf?nfO{ lu/km\tf/ u/fO{
a]kQf agfO{lbg] wDsL lb+b} lx8]sf] s'/f :yfgLo ufpn]x? atfp“5g\ .
lghn] To;f]
ugf{sf] sf/0f ;+/If0fsf] cefj b]lvPsf] k|fs[lts ;Dkbfsf] b[li6sf]0fn] clt
dxTjk"0f{ alb{of tfnsf] hUuf ;/sf/L sd{rf/LnfO{ 3'; v'jfO{ pgLx?s}
ldnf]dtf]df rf/ ljufx hUufsf] nfnk'hf{ agfO{ NofPkl5, pQm :yfgLo hgtfn] ;f]
sfo{sf] lj/f]w u/] kl5 lghn] k'/fgf] ;Qfsf] ;xof]udf dfcf]jfbL sfo{stf{nfO{
j]kQf agfOlbg] atfpb} lgh lx+8]sf] yfxf ePsf] 5 .
k|fs[lts tyf
ko{6sLo cfsif{0f /x]sf] !@) ljufxdf km}lnPsf] df5f pTkfbgdf ljz]if dxTj /fVg]
tfnsf] hUuf x8Kg vf]h]kl5 hgtf cfqmf]l;t ePsf 5g\ .
gSsnL dfcf]jfbLnfO{
sfjf{xL
alb{of÷ dfcf]jfbLsf
gfddf rGbf p7fpb} cfO{/x]sf] / ;f]xL ufp“df kfgL tfGg] df]6/ ;lxt rf]/L u/]sf]
cf/f]kdf ;f]/xjf v}/f a:g] ;Hhfx eGg] lk|lt d'NnfnfO{ sfnf] df];f] / h'Qfsf]
dfnf nufO{, ufp“ 3'dfO{ :yfgLo hgtfn] hgsfjf{xL u/]sf 5g\ .
d'Nnf :yfgLo hgtfaf6 wfg, tf]/L p7fpb} cfO{/x]sf lyP . d'Nnfn]
p7fPsf] ;Dk"0f{ lhlG; ;fdfg lkmtf{ ug]{ / df]6{/sf] Ifltk"lt{ afkt
dfn wgLnfO{ !% lbg leq ? !) xhf/ ?k}of lbg' kg]{ km};nf hgsf/jfxLsf cj;/df
;'gfOPsf] lyof] .
ljz]if ldlnlzof k|zLIf0f ;DkGg
h'Dnf÷ g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ h'Dnf–sflnsf]6 cGtu{t
sfo{/t lhNnf:t/Lo ljz]if ldlnlzof k|lzIf0f efb| # ut]sf lbg s= uh]Gb|sf]
;efkltTj / sd/]8 k|HjnLtsf] ;+rfngdf ;DkGg ePsf] 5 . ;f] k|lzIf0f sfo{qmddf s=
h]D;sf] k|d'v cfltYo /x]sf] lyof] . s/La $) hgfsf] ;xefuLtf /x]sf] pQm k|lzIf0f
sfo{qmddf k|d'v cltlyåf/f jt{dfg /fli6«o cGt/f{li6«o kl/l:ylt, ljz]if
ldlnlzofsf] bfloTj, hgk|lt/f]w cleofg / ljz]if ldlnlzof cflb ljifodf k|lzIf0f lbOPsf]
lyof] . k|lzIf0f Pl/of g+= % sf] efTt8Ldf k|lts"n df};dsf jfjh'b klg ;DkGg
ePsf] 5 . ;fy} g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ lhnnf ;+rf/ h'Dnf–sflnsf]6sf] k|yd k|lzIf0f
sfo{qmd sd/]8 pHhjnsf] k|d'v cfltYo / s= 5qsf] ;efkltTjdf ;DkGg ePsf] ;dfrf/
k|fKt ePsf] 5 .
k|sfzg tyf k|rf/ zfvfsf] j}7s ;DkGg
h'Dnf÷ oxL efb| # ut]sf lbg s= e]/Lsf] cWoIftf / s=h]D;sf] ljz]if cfltYodf k|sfzg tyf k|rf/zfvfsf] j}7s P]ltxfl;s lg0f{o ub}{ ;DkGg ePsf] 5 . k|sfzg tyf k|rf/ zfvfn] 5l/Psf snfx?sf] s]Gb|Ls/0fsf nflu æhgd snf s]Gb|Æ sf] u7g u/]sf] 5 eg] cGo /fhg}lts, ;f+u7lgs ;+3if{, cfyL{s pTkfbg h:tf ljifodf klg dxTjk"0f{ lg0f{ox? u/]sf] 5 . dxfg\ ;lxb s= hgd a/fnsf] gfdaf6 /flvPsf] ;f] snf s]Gb|df lj:tf/} x:tsnf, jf:t'snf, lrqsnf, nufotsf If]qsf ;du| k|ltefx?nfO{ s]Gb|Ls/0f ug]{ cu|ufdL nIo /flvPsf] 5 .
d, d]/f] >Ldfgsf]
emf]nf af]Sb} lx8]+sL 5'
zlxb s= gljg rf}w/LsL
>LdtL s= l;df rf}w/L c=g]=d=;+3 -qmflGtsf/L_sL s]Gb|Lo ;b:o x'g'x'G5 .
pxf“;+u hgfb]z ;dfrf/bftf ef]h/fhn] ug'{ ePsf] s'/fsfgL .
F tkfO{sf] kl/ro <
@ d]/f] gfd l;df wf}w/L xf], 3/
;f]/xjf, hLjg ufp“ -hutLof_ kb{5 . d clxn] c=g]=d=;+3 -qmflGtsf/L_sf] s]Gb|Lo
;b:odf /x]/ dlxnfx?sf] xs lxtdf cfjfh p7fpb} cfO{/x]sL 5' .
F c=g]=d=;+3 -qmflGtsf/L_ s:tf]
;+u7g xf] < 5f]6s/Ldf atfO{ lbgf]; g .
@ of] ;+u7g dlxnf lxt /
dlxnfx?sf] xs clwsf/ k|flKtsf] lglDt ;+3if{/t 5 . ;fy} o;n] ;j{xf/fjfbL
cfGbf]ng hgo'4nfO{ klg ;xof]u ub{5 .
F tkfO{ slxn] b]lv s;/L o;
cfGbf]ngdf nfUg' eof] <
@ d nfu]sf] t )%& ;fn
kmfu'g !& ut] b]lv xf] . Tolta]nf d ;fg} ePsf]n], 3/df ljjfxsf] s'/f rNbf
dnfO{ dgk/]g . Tof] dnfO{ c? dlxnfx? nfO{ k/] h:t} Pp6f dsf{ lyof] . To;kl5
d}n] kf6L{t qmflGtdf nfUg' k5{ eGg] ;f]+r /fv], To;}n] ubf{ d}n] kf6L{df ;Dks{
vf]h]/ lx8] / clxn] dlxnf cfGbf]ng ;Dd oxf“ cfO{k'u] .
F tkfO{sf] ljjfx / >Ldfgsf]
af/]df atfO lbgf]; g\ <
@ d]/f] ljjfx dfS;{jfbL k|]d
cg'?k s= gjLg;+u )%* d+;L/df ePsf] xf] . ljjfxsf] Joj:yf ;Dk"0f{ kf6L{n]
g} ldnfO{ lbPsf] xf] . d]/f] >Ldfg gjLg hgtfsf] ;]jf ug]{ Ps s'zn ;+u7s g]tf
x'g'x'GYof] . pxf“nfO{ hgtfn] d'lQm of]4fsf] ?kdf lng] u5{g . pxf“nfO{ k'/fgf]
;Qfsf hNnfbx?n] af“s]sf] zD;]/u~h rGbxjf ufp“sf] Pp6f 3/df al;/x]sf] a]nf 3]/f
xfn]/ xTof u¥of] . b':dgn] pxf“nfO{ 3]/fdf kfl/ kqm]/ uf]nL xfGbf pxf“n] hgo'4
lhGbfjfb eg]/ gf/f nufPsf] / To;a]nf 3fO{t] cj:yfdf klg pxf“nfO{ bfp/fn] xfg]/
df/]sf] s'/f Toxf“sf :yfgLo hgtf atfp5g\ .
F ca tkfO{sf] ;f]+r <
@ d}n] d]/f] >Ldfgsf] /utfDo
emf]nf af]Sb} lx8]sL 5' . – d]/f] ;f]+r eg]sf] dxfg\ zlxbx?sf] jf6f] kR5\ofpg'
/ qmflGtsf/L ag]/, zf]lift, kLl8t hgtfsf] ;]jf ug'{ To;df klg dlxnfx?sf]
ljsf;sf] lglDt ljz]if hf]8 lbg' k5{ eGg] 7fg]sL 5' .
F qmflGtdf dlxnfx?sf] e'ldsf
s:tf] kfpg' ePsf] 5 < t/fO{df dlxnf cfGbf]ngsf] af/]df atfO{ lbgf]; g <
@ qmflGt egs]f kl/jt{g xf] .
kl/jt{gdf dlxnfx?sf] dxTjk"0f{ e'ldsf x'G5 . dlxnfx? O{dfGbf/ / l5§}
sfo{If]dtfdf ljsf; ug]{ x'G5g\ . x/]s d'n'sx?sf] kl/jt{gdf dlxnfx?sf] ljz]if
e'ldsf b]lvb} cfPsf] 5 . xfd|f] klg oxL, lxhf] r'nf] rf}sfdf l;ldt lbbL a}gLx?
cfh /fO{kmn, P;=Pn=cf/ / lh=kL=Pd=hL= xltof/x?;+u v]Nb} 7'nf 7'nf ;}Go
kmd]{zgsf] sdf08 b]lv ;f+u7lgs x/]s txx?df cfkm\gf] s'zn e'ldsf lgjf{x ub}{
cfpg' ePsf] 5 . t/fO{df dw];L hg;d'bfodf dlxnf cfGbf]ng Pstf / ;'b[9 x'b} uPsf]
5 .
F dlxnf sfo{stf{sf] ljsf; s] df
b]Vg'x'G5 <
@ pxf“x?sf] d'Vo ljsf; eg]sf]
gof“ ;j{xf/fjfbL ;f+:s[ltdf ?kfGt/ x'b} pRr r]tgf tkm{ nfUg' xf] eGg] nfU5 .
F c? eGg' kg]{ s]xL 5 sL <
@ dxfg\ ;lxbx?sf] ;kgf k'/f
ug]{ sfo{df ;a}sf] Wofg k'Ug] cfzfdf 5' .
æKofn:6fOgL hgtfsf] xTof/f Pl/on :of/f]g lkmtf{ hf †,
ef/tLo–cd]l/sL–Oh|/fonL u7hf]8 d'bf{jfb, Kofn]:6fogL d'lSt ;+3if{ lhGbfjfbÆ
nufot gf/f 3Gsfp“b} !) ;]K6]Da/sf] lbg !@ ah]sf] 6G6nfk'/ 3fddf d08L xfp;, gof“
lbNnLaf6 Ps ljzfn h'n'z k|bz{g ePsf] ;dfrf/ 5 . h'n'zn] ahf/ kl/qmdf u/]sf]
lyof] . Oh|/fon ag]kl5 ;+ejtM klxnf] k6s Oh|/fonL k|=d= n] ef/t e|d0f u/] . /,
klxnf] e|d0fd} pgn] ef/tdf rsf{] lj/f]wsf] ;fdgf ug{'k¥of] .
PcfOPkm6Lo", PcfO{kLcf/Pkm, 8LP;o", PKfm8LP;,
cfO;L6Lo", kLP;o", P;PkmkLcf/, 8An"kLcf/Pd, g]kfnL hgclwsf/
;'/Iff ;ldlt, ef/t, ;dfhjfbL lzIfs d~r, o"jf ef/t, ;fdflhs Gofo df]rf{,
;+3if{zLn dlxnf o'lgog, :qL clwsf/ ;+u7g, ;x]nL, lau'n dhb'/ b:tf, ;To;f]ws
;dfh, ljBfyL{ o'jhg ;ef nufot ;+3–;+u7gn] pQm h'n'zsf] cfof]hgf u/]sf] atfOPsf]
5 .
Oh|/fonL k|wfgdGqL tyf s'Voft xTof/f :of/f]g s'lgot af]s]/
ef/t e|d0fdf cfPsf] ef/tLo a'l4hLjLx? atfp“5g\ . :of/f]gn] ox'bLjfbsf] nflu
d';ndfgsf] cfdxTof u/]/ ljZjd} Pp6f r/d kmfl;jfbL zf;ssf ?kdf cfkm"nfO{
pEofPsf 5g\ . pgL Kofn]:6fOgL hgtfsf] yk xTof >[v+nfnfO{ cl3 a9fpgsf nflu
g}lts / ef}lts ;dy{g h'6fpg ef/t cfPsf] w]/}sf] ts{ 5 .
Oh|/fon ;fd|fHojfbL if8\oGqaf6 k}bf ePsf] b]z xf] . oxL
e"lddf 6]s]/ cd]l/sL a]nfotL ;fd|fHojfbn] s'j]t, O/fs / c/a h:tf b]znfO{
cfºgf] sAhfdf lnP . cd]l/sL / a]nfotL ;fd|fHojfbL zf;ssf] gf]s/sf] ?kdf /x]sf
Oh|/fonL zf;sn] dWok"j{sf] t]n e08f/df tL ;fd|fHojfbL lgoGq0f u/fpg / c/a
b]zdf bnfn zf;s lgdf{0f ug{] e"ldsf v]Ng] u/]sf 5g\ . dWok"j{sf]
k|fs[lts >f]t–;fwg n'6\g / c/adf cfºgf] lgoGq0f sfod ul//xg Oh|/fon, cd]l/sL
/ a]nfotL ;fd|fHojfbx?sf] nflu cfjZos 7fp“ xf] . Oh|/fonsf] e"ldsfnfO{
r'gf}lt lbg] Kofn]:6fOgL hgtfnfO{ cd]l/sL–a]nfotL gf]s/ :of/f]gn] sTn]cfd
ul//x]sf 5g\ .
o;}aLr d'DaO{, u'h/ft nufot 7fp“x?df klg :of/f]gsf] lj/f]wdf
h'n'z k|bz{g ePsf lyP .
hgclwsf/nfO{ ;zQm ?kdf cl3 a9fOg]
g]kfndf
hf/L u0ftflGqs cfGbf]ngsf] kIfdf cGt/f{li6«o hgdt, ljz]if u/L ef/tLo hgtfsf]
;xof]u / ;dy{g k|fKt ug{sf nflu hgclwsf/nfO{ :yflkt ub{} ;zQm ?kdf ljsf; ug{]
gLlt to ePsf] hfgsf/L k|fKt ePsf] 5 . ef/tdf g]kfnLx? aLr sfo{/t dlxnf, hghflt,
ljBfyL{, blnt, o'jfx?sf ;+u7gx? ;+o'Qm ?kdf g]kfnL hgclwsf/ ;'/Iff ;ldlt
ef/tnfO{ 5ftf ;+u7gsf] ?kdf hgtf dfem :yflkt ug{sf] nflu cleofg ;+rfng ug{] klg
7]ufg ePsf] 5 .
of]¨ sDo'lgi6 lnusf] k|yd lhNnf
;Dd]ng ;DkGg
of]¨ sDo'lgi6 lnu
g]kfn, k|jf; klZrdf]Q/ If]q cGtu{tsf] lhNnf gDa/ Ps sf] k|yd ;Dd]ng eJo
?kdf ;DkGg ePsf] 5 . lhNnf cWoIf s=
ck"j{ sf] cWoIftf tyf kf6L{ /
ljleGg df]rf{sf jl/i7 k|ltlglwx?sf] cltYodf ;DkGg ;Dd]ngsf] ;+rfng s=/0flj/n]
ug{'ePsf] lyof] eg] ;xefuLx?nfO{ hghfu[lt ;f+:s[lts kl/jf/sf tkm{af6 :jfut uLt
k|:t't ul/Psf] lyof] . ;Dd]ngn] s=ck"j{sf] g]t[Tjdf !( ;b:oLo sfo{sfl/0fL
;ldltsf] rog u/]sf] 5 . pb\3f6g ;q, aGb;q, ;dfkg ;q u/L tLg r/0fdf ljeflht
pk/f]Qm Ps lbg] ;Dd]ng sf cltlyx?af6 b]zsf] hgjfbL cfGbf]ngsf] jt{dfg l:yltsf]
ljj]rgf, g]skf -dfcf]jfbL_ s]Gb|Lo sldl6åf/f kfl/t æPSsfO{;f}+ ztfAbLdf
hgjfbsf] ljsf;Æ k|:tfj sf a'“bfx?dfly cfºgf ;f/ule{t wf/0ffx? /flvPsf] lyof] .
;+u7gsf] /fhgLlts, ;f+u7flgs / cfly{s k|ltj]bg ;ldltsf
cWoIfaf6 k|:t't ul/Psf] lyof] eg] s= /]zdn] k|ltlglw, ko{j]Ifs / cltlyx?sf]
:jfut ug{' ePsf] lyof] .
;Dd]ngsf] k|f/De ;j{xf/f cfGbf]ngsf kf“r dxfk'?if tyf
g]=s=kf= -dfcf]jfbL_sf kLjLPd zxLb s=jf;' -;'/]z jfUn]_ sf t:jL/df dfNofk{0faf6
ul/Psf] lyof] . o; cj;/df hgo'4sf dxfg\ 1ft–c1ft zxLbx?k|lt Ps ldg]6 df}gwf/0ff
u/L efjk"0f{ >4f~hnL ck{0f ul/Psf] lyof] .
k"0f{ lj/fdsf] l/xfOsf]
dfu
sf7df8f}+÷ut b'O{ xKtf cl3 zfxL ;]gfåf/f lu/ºtf/
ul/Psf rlr{t k|ultjfbL slj k"0f{ lj/fd -an/fd zdf{_ nfO{ xfn;Dd klg a]kQf
kfl/Psf] 5. slj k"0f{ lj/fdsf] l/xfOsf] dfu ub{} # ;o eGbf a9L n]vs–;flxTosf/x?n]
x:tfIf/ u/]sf] dfukq u[xdGqfnonfO{ a'emfOPsf] 5.
gfufh{'g ;flxlTos k|lti7fgsf] kxndf ;+slnt x:tfIf/;lxtsf] dfukqdf slj
k"0f{ lj/fdsf] l:ylt ;fj{hlgs u/L tTsfn pxf"sf] l/xfO ug{ dfu ub{}
n]v]s} cfwf/df s;}nfO{ klg kqmfp ug{ gkfOg] pNn]v ul/Psf] 5 .
kqsf/
l/xfOsf] dfu
sf7df8f}+÷k'/fgf] ;Qfåf/f
kqsf/x?nfO{ kqmfp u/L a]kQf kfg{] qmd tLj| kfl/Psf] 5. o;}qmddf zlgaf/
lbp";f] hgcf:yf ;fKtflxssf kqsf/ ;Ltf/fd a/fnnfO{ zfxL ;]gfn] kqmfp u/L
a]kQf agfPsf] 5.
o; cl3 zfxL ;]gfåf/f :jtGq kqsf/ k'isn 9sfn, ;f"3'sf ;Djfbbftf /fdxl/
rf}nfufO{ / hgwf/0ffsf sfo{sf/L ;Dkfbs z'ez+s/ s"8]nnfO{ kqmfp u/L a]kQf
agfOPsf] 5. lu/ºtf/ u/L a]kQf kfl/Psf kqsf/x?nfO{ tTsfn l/xf ug{ dfu ub{}
ljleGg ;+3–;+:yf / /fhg}lts kf6L{x?n] jQmJo hf/L u/]sf 5g\.
g]kfn kqsf/ dxf;+3, PDg]i6L OG6/g]zgn, cGt/f{li6«o kqsf/ dxf;+3 nufotn]
;/sf/nfO{ k|];dflysf] cfqmd0f aGb u/L tTsfn a]kQf agfOPsf kqsf/x?nfO{ l/xf ug{
dfu u/]sf 5g\.
o;}aLr l;Gw'kfNrf]sdf /fli6«o ;dfrf/ ;ldltsf 1fg]Gb| v8\sfdfly sf/jfxL
ePsf] ljifonfO{ lnP/ dfcf]jfbLn] kqsf/dfly cfqmd0f u/]sf] k|rf/ ul/PkZrft\
To;k|lt pQm kf6L{n] Wofgfsif{0f ePsf] hgfPsf] 5. lgh v8\sfnfO{ kqsf/ ePs} sf/0f
sf/jfxL ul/Psf] geO{ lghn] ;/sf/L kqsf/sf] e]ifdf dfcf]jfbL g]tf tyf
sfo{stf{x?nfO{ lu/ºtf/ u/fO xTof u/fpg], dfcf]jfbLsf uf]Ko ;"rgf zfxL ;]gfnfO{
a'emfpg] tyf cGo ck/flws sfo{x? k6sk6s r]tfjgLsf jfjh'b hf/L /fv]kl5 afWo eP/
sfjf{xL ul/Psf] hgfOPsf] 5. dfcf]jfbLn] cfºgf] kf6L{ / cfGbf]ngk|lt cfnf]rgf ug{]
/ c;xdlt /fVg] 5'6 ;a}nfO{ lbPsf] pNn]v ub{} n]v]s} sf/0fn] s'g} klg kqsf/x?nfO{
cfºgf] kf6L{n] s'g} klg sf/jfxL gug{] hgfOPsf] 5. cfºgf] :j:y cfnf]rgfsf] ;w}+
:jfut ul/g] atfp"b} cfºgf] kf6L{ k|]; :jtGqtfk|lt k"0f{tM k|lta4 ePsf]
:ki6 kfl/Psf] 5.
:d/0fLo 5 ut ;+s6sfndf jl/i7 kqsf/ s[i0f ;]g;lxt ( hgf kqsf/sf] xTof Pj+
bh{gf}+sf] ;of}+sf] lu/ºtf/ u/L k|];
:jtGqtfsf] xgg u/]jfkt tTsfnLg k|d b]pjfnfO{ ;+rf/ hutsf] Ps gDa/sf] b'Zdg
3f]if0ff ub{} cGt/f{li6«o sfnf] ;"rLdf ;dfj]z ul/Psf] lyof] . jt{dfg ;/sf/
klg b]pjfs} kblrGx lxl8/x]sf]df kqsf/x? cfqmf]lzt ePsf 5g\ .
l;Gw'kfNrf]s÷ufp"df hgbdgsf nflu hfg nfu]sf
zfxL ;]gf / k|x/Lsf] 7"nf] hTyf dfcf]jfbLn] efb| @$ ut] yfk]sf] ljB'tLo w/fkdf
kbf{ tLg ;]gfn] Hofg u'dfPsf 5g\ eg] bh{gf}+ 3fOt] ePsf 5g\.
lhNnfsf] k"jL{ e]u km'lNkª8f"8fsf] lj~h]n ufh;df dfcf]jfbLn] yfk]sf] PDa';df Pp6f hTyf k/]sf] lyof]. lbp";f] # ah] ePsf] pQm 36gfkl5 ;]gf / k|x/L kmls{Psf lyP. ptf lhNnfsf] k"jL{ efudf 3]/f xfNg afx|lj;]df /x]sf] >Lgfy u0faf6 u:tLdf uPsf zfxL ;]gf / k|x/Lsf] hTyfnfO{ ;d]t dfcf]jfbLn] efb| @$ d} PDa';df kf/L bh{gf}+ ;}lgsnfO{ 3fOt] agfOlbPsf 5g\. /fDr] ufh;sf] ;fnla;f}gfdf ePsf] ljB'tLo w/fkdf pQm hTyf kbf{ w/fk lj:kmf]6g ePsf] lyof]. lj:kmf]6gkl5 ufp+ k;]sf] Tof] hTyfn] ufp"sf Ps :yfgLo jfl;GbfnfO{ xTof u/L ToxL+ ufl8lbPsf 5g\. xTof ul/Psf JolQmsf] cem} ;gfvt x'g ;s]sf] 5}g.
lhNnfsf] k"jL{ efu lj~h]n, df+vf, dfg]Zjf/f, /fDr],
6f]Kvf nufotsf 7fp"df 3]/faGbL u/L ck/]zg ug{ b'O{ tkm{af6 uPsf ;]gf / k|x/L
b'j}tkm{ PDa';df k/]kl5 pgLx?sf] ck/]zg of]hgf ljkmn ePsf] lyof].
/fhwfgLdf
b'O ;]gf 7x/}, ^ 3fOt]
sf7df8f}+÷ut z'qmaf/ a]n'sf pkTosfsf] lzjk'/L Aof/]saf6
hgbdg / vfgtnf;Lsf] nflu u:tLdf uPsf zfxL ;]gf dfcf]jfbL cfqmd0fdf k/]sf 5g\..
dfcf]jfbLsf] hgd'lQm ;]gf g]kfnåf/f PDa'; lj:kmf]6 u/fObf b'O ;}lgssf] tTsfn}
d[To' ePsf] lyof] eg] cGo ^ hgf 3fOt] ePsf lyP.
lg0ff{os ;+3if{sf] tof/Ls} l;nl;nfdf
of] tLglbg] g]kfn aGbsf] cfof]hgf ul/Psf] xf] M 8f=
afa'/fd e§/fO{
g]kfnu+h÷ g]kfn sDo'lgi6 kf6L{ -dfcf]jfbLsf :yfoL
;ldltsf jl/i7 ;b:o tyf ;+o'Qm qmflGtsf/L hgkl/ifb\ g]kfnsf ;+of]hs 8f= afa'/fd e§/fO{n]
jftf{sf] 6]j'ndf xfdLn] ;+ljwfg–;wf dfkm{t ;fj{ef}t hgtfnfO{ ;a} s'/fsf]
km};nf ug{ lbp" eGg] nlrnf] k|:tfj k|:t't u/]sf lyof}+ t/ ljb]zL
k|lts[ofjfbL zlQmx?sf] cf8 e/f];fdf dQ / cGwf ag]sf] k'/fgf] ;Qfn] To;nfO{ 7f8}
gsf/]/ jftf{nfO{ j:t'tM eË u/]sf] / b]znfO{ k'gM u[x o'4df ws]n]sf] atfpg' ePsf]
5 .
xTof/f] sGx}ofl;+xsf] ;kmfof
g]kfnu+h÷ cGttM ck/fwsf] kmn ;a}n] ef]Ug' kbf]{ /x]5. g]kfnu+h
l:yt xfd|f ;Djfbbftfsf cg';f/ olx efb| @( ut] ljxfg & jh] g} hgd'lQm ;]gfsf
c/jfg 6Ldn] ljxfg} b]lv Jo:t /xg] g]kfnu+h zx/d} s'Voft xTof/f sGx}ofl;+x ;/bf/sf]
;kmfof ul/ lbPsf 5g\.
gLh ;/bf/sf] ;kmfofaf/] dfcf]jfbLsf] Ps >f]tn] atfof]– sGx}ofl;+x
;/bf/ hgo'4sf] z'?jft k"j{b]lv g} s'Voft ck/fwL lyof]. hgo'4sf] yfngLsf]
jif{ kmfu'g !% ut] ?s'd lhNnfsf] rlr{t d]nu}/L xTofsf08df 5 hgf vqL aGb'x?sf]
lgd{d xTofsf] k|d'v gfos pxL lyof]. of] xTofsf08 b]lv p;sf] j9'jf eP/ c;O{ eO{ ?s'ddf
ePsf y'k|} xTof, w/ks8, n'6, anfTsf/sf c;+Vo ck/fwx? p;s} lgb]{zgdf 36fOPsf]
lyof]. hgo'4 k"j{ klg pm hfh/sf]6df sfo{/t /x"bf hgdf]rf{ ;dy{s
sfo{stf{ hgtfnfO{ w/ks8 ug]{, d'2f nufpg] / lx/f;tdf r/d kfzljs oftgf lbg] p;}n]
u/]sf] kLl8t hgtf atfp"5g\. kl5 ?s'd ;?jf eP/ rf}/hxf/L /x"bf klg p;n]
;f]xL sfo{ u/]sf] rf}/hxf/Lsf jfl;Gbf atfp5g\.
)%)÷)%! ;fn lt/ ?s'ddf hUuf gfkLsf] a]nf k"j{k+r tyf xfnsf sf+u|]; g]tf uf]kfnhL h+u zfx / u0f]z zfxsf] lgb]{zgdf ufp"sf ;fdGt Pj+ km6fxfx? g}gl;+x bdO{, g/hLt j: