/fhwfgLsf ^ 7fp“df Ps}k6s lj:kmf]6
/f]Nkfdf zfxL ;]gf k/flht
sf7df8f}+÷ut zlgaf/b]lv /f]Nkfsf]
sf]rf{jfªdf dfcf]jfbL 5fkfdf/x?sf] 3]/faGbLdf /x]sf tLg;o zfxL ;]gf cGttM
k/flht eP/ kms{g k/]sf] 5 eg] lxhf] ;f]daf/ sf7df8f}+sf ^ j6f ;/sf/L sfof{nodf
dfcf]jfbLåf/f ad lj:kmf]6 u/fOPsf] ;dfrf/ 5 .
g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ sf 5fkfdf/x?n]
sf7df8f}+, nlntk'/ / eQmk'/sf ^ j6f ;/sf/L sfof{nox?df Ps} ;dodf ad lj:kmf]6
u/fp“bf tL sfof{nox? Wj:t x'g'sf ;fy} Jofks Iflt ePsf] 5 . efb| @@ ut]
(M$% b]lv bz ah]leq /fv]sf tL adx? ;a}eGbf e|i6 eg]/ lrlgPsf dfnkf]t sfof{no,
gfkL Pj+ oftfoft ljefusf sfof{nox?df lj:kmf]6g u/fOPsf lyP .
afn'jf6f/l:yt j8f sfof{nodf lj:kmf]6 ePsf]
adn] pQm b'Otn] ejg Wj:t ePsf] 5 . ejgsf ;a} ;L;fx? km'6]sf 5g\ . To;}u/L
sn+sLsf] gfkL uf]Zjf/fsf rf/ tn] 3/sf] tLgj6f tnfdf /flvPsf adx? Ps;fy k8\lsbf
sfof{no ejg Wj:t x'g k'u]sf] 5 . sf7df8f}+s} dWo afg]Zj/sf] >d tyf
/f]huf/ k|j4{g ljefusf] sfof{nodf ePsf] lj:kmf]6gn] ;d]t pQm sfof{no /x]sf] ejg
Ifltu|:t ePsf] 5 . To:t} g/b]jLl:yt dfnkf]t sfof{nodf ;d]t ad lj:kmf]6
ePsf] lyof] .
ptf eQmk'/sf] Jof;L6f]ndf /x]sf] dfnkf]t
sfof{nodf ad lj:kmf]6g x'“bf sfof{nosf kmlg{r/ hn]/ gi6 ePsf / ejg Wj:t x'g
k'u]sf] 5 . nlntk'/sf] PsfGts'gfl:yt oftfoft Joj:yf ljefusf] sfof{nodf
tLgj6f ad lj:kmf]6g x'“bf ejg Wj:t ePsf] 5 . ;a} sfof{nox?df jd /fVg'
cufl8 dfcf]jfbL 5fkfdf/x?n] sfof{nosf sd{rf/Lx?nfO{ aflx/ lg:sg eg]sf
lyP . lj:kmf]6gaf6 ! hgf :s"n] ljBfyL{sf] d[To' ePsf] / s]xL 3fOt]
ePsf 5g\ .
ptf dfcf]jfbL 5fkfdf/sf] lg/Gt/ cfqmd0faf6
ql;t ePsf] ;/sf/n] eQmk'/ / nlntk'/sf zx/L If]qdf ;d]t sºo"{ cfb]z hf/L
u/]sf] 5 ;fy} sf7df8f}+sf ljleGg efux?df ;d]t c3f]lift sºo{'sf] cfb]z hf/L
ul/Psf] 5 .
ptf /f]Nkfsf] sf]rf{jfªdf hgtf bafpg bfª /
lnjfªaf6 uPsf #)) eGbf a9L ;]gf / k|x/LnfO{ efb| @! ut] dfcf]jfbLn] 3]/]/
cfqmd0f ubf{ bh{gf}+ ;]gf / k|x/L xtfxt x'g k'u]sf] atfOG5 . 3f]/fxL /
lnjfªaf6 uPsf] nfdf] b'/L ;'/Iff u:tL -Pn=cf/=kL=_ 6f]nLnfO{ dfcf]jfbLn]
cfqmd0f u/L nv]6]sf lyP . ;]gf / k|x/L dfcf]jfbLsf] k|ltsf/df k/]kl5 uPsf]
x]lnsf]K6/nfO{ ;d]t cfqmd0f u/L Ifltu|:t agfOlbPsf 5g\ .. pQm 36gfaf6
dfcf]jfbLn] ;]gf / k|x/Lsf xftxltof/ sAhf u/]sf] ;d]t ;dfrf/df pNn]v ul/Psf]
5 . pQm 36gfdf zfxL ;]gfn] g} @ ;]gfsf] d[To' / kf“r 3fOt] ePsf] atfPsf]
5 .
To;}u/L /fhwfgL k:g] gfsfdf /x]sf]
vfgLvf]nfl:yt Ok|sfdf efb| @@ ut] ;f]daf/ ;f“em dfcf]jfbLn] r]tfjgL sfjf{xL
u/]sf 5g\ . sfjf{xLdf s]xL k|x/L xtfxt ePsf] x'g;Sg] atfOPsf] 5 . To;}u/L
s}nfnLaf6 k|fKt ;dfrf/ cg';f/ ;f]daf/ g} blIf0fL ;Ldfdf kg{] x;'lnofl:yt ;+o'Qm
a]; SofDkdf dfcf]jfbLn] r]tfjgL sfjf{xL u/]sf 5g\ . ;f]n'af6 ;dfrf/bftfn]
hfgsf/L u/fP cg';f/ efb| @! ut] dfcf]jfbL 5fkfdf/x?n] kmfKn' ljdfg:yndfly
cfqmd0f u/L Ifltu|:t agfOlbPsf 5g\ .
ptf c5fdsf] d]n n]s / ljGWofjfl;gLdf efb| @!
ut] hgtf bafpg ufp“ k;]sf ;]gf / k|x/LnfO{ dfcf]jfbL 5fkfdf/n] cfqmd0f u/L tLg
;}lgs dfl/Psf 5g\ eg] bh{gf}+ 3fOt] ePsf 5g\ . k|Tofqmd0fkl5 ;]gfx? Toxf“af6
efu]sf] atfOPsf] 5 . tgx'“af6 k|fKt ;dfrf/ cg';f/ jfO;h+3f/df efb| @! ut]
dfcf]jfbL 5fkfdf/n] /fv]sf] ljB'tLo w/fkdf ;]gfsf] 6«s kbf{ s]xL ;]gfsf] d[To'
/ bh{gf}+ 3fOt] ePsf] atfOPsf] 5 .
To;}u/L bf]nvfsf] rl/sf]6–lh/L v08sf]
af6f]df /flvPsf] ljB'tLo w/fkdf ;]gfsf] uf8L kbf{ s]xL ;]gfsf] d[To' x'g'sf
;fy} s}of}+ 3fOt] ePsf 5g\ . ;'v{]taf6 k|fKt ;dfrf/ cg';f/ efb| @! ut]
b'O{ ;}lgs dfcf]jfbLsf] k|Tofqmd0fdf dfl/Psf 5g\ .
;nf{xLaf6 k|fKt ;dfrf/ cg';f/ nfnaGbL
uflj;l:yt /fli6«o jfl0fHo a}+saf6 efb| @! ut] dfcf]jfbL 5fkfdf/x?n] $ nfv ?k}of
sAhf u/]sf 5g\ . ;fy} pQm a}+saf6 ! 6'a]naf]/ / To;sf % yfg uf]nL ;d]t
dfcf]jfbL 5fkfdf/n] sAhf u/]sf 5g\ .
To;}u/L dfcf]jfbL 5fkdf/x?n] af/fl:yt s[lif
ljsf; a}+saf6 efb| @! ut] ^! nfv gub sAhf u/]sf 5g\ . c3f{vf“rLaf6 k|fKt
;dfrf/ cg';f/ efb| @! ut] dfcf]jfbL 5fkfdf/n] Pp6f l/lk6/ :6]z Wj:t agfOlbPsf
5g\ . To;}u/L wflbªsf] k6f}/Ldf dfcf]jfbLn] efb| @! ut] ;femf a;nfO{ Wj:t
agfOlbPsf 5g\ . sfe|]df dfcf]jfbL 5fkfdf/n] efb| @! ut] g} pu|r08L
s'zfb]jL uflj; / kgf}tL gu/kflnsf !) / !# g+= j8f sfof{nox? cfqmd0f u/L Wj:t
agfOlbPsf 5g\ .
ptf k'/fgf] ;Qfn] sf7df8f}+ pkTosf nufotsf
bh{gf}+ lhNnfx?df sºo"{ nufO{ hghLjg c:tJo:t agfPsf] 5 . b]zsf
sf7df8f}+, nlntk'/, eQmk'/, DofUbL, sfe|], l;Gw'kfNrf]s, :ofªhf nufot %) eGbf
a];L lhNnfx?df sºo{' nufOPsf] 5 .. /fqL a;x? aGb ePsf 5g\ . Jofks
vfgtnf;Ln] ofq'x? ;Gqf;df ofqf ug{ afWo ePsf 5g\ .
o'4lj/fdsf] cGTokl5 dfq} zfxL ;]gfn] Jofks
hgxTofsf] >[+vnf z'? u/L ;nf{xL, l;Gw'nL, O6x/L, sfe|], ndh'ª nufotsf
lhNnfdf $ bh{geGbf a];L gful/ssf] xTof ul/;s]sf] 5 . lu/ºtf/ u/L gSsnL
d'7e]8sf] gfddf dfl/Psf gful/sdf clws ;j{;fwf/0f /x]sf 5g\ . sfe|]sf]
ltdfn gf/fo0fyfgdf b'O{ ;j{;fwf/0fnfO{ uf]nL xfgL xTof ul/Psf] 5 . To;}u/L
zfxL ;]gfn] lrtjgsf ljnaxfb'/ clwsf/LnfO{ sf7df8f}+ s'n]Zj/af6 efb| @! ut]
kqmfp u/]sf] 5 . gjnk/f;Lsf] ;LdfjtL{ ahf/df :ofªhf kSj/Lsf ;'/h u}/]nfO{
lu/ºtf/ u/L a]kQf agfOPsf] 5 .
dfcf]jfbL g]tf uf}/jnfO{ cem}
l/xf ul/Pg
sf7df8f}+÷oxL
efb| # ut] ef/tsf] r]GgfO ljdfg:ynaf6 ef/tLo ;'/IffsdL{åf/f kqmfp ul/g' ePsf
g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ sf kf]ln6Jo"/f] ;b:o rGb|k|sfz uh'/]n -uf}/j_ nfO{
db|f;sf] cbfntn] oxL efb| !* ut] !% lbgsf] Dofb yk]sf] 5 .. g]kfn, ef/t
nufotsf ljZjsf ljleGg b]zsf sDo'lgi6 kf6L{, jfdkGyL ;+3, ;+:yf Pj+ hgtfsf]
cfu|x ljkl/t ef/tLo ;/sf/n] sd/]8 uf}/jnfO{ l/xf u/]sf] 5}g .
g]tf
uf}/jsf] lu/ºtf/Lsf] t];|f] lbg efb| ^ ut] g]=s=kf=-dfcf]jfbL_sf cWoIf k|r08n]
Ps lj1lKt k|sflzt u/L sd/]8 uf}/j kf6L{sf] lg0f{ocg';f/ o'/f]kdf k|rf/ k|;f/sf]
nflu hf“b} ug{' ePsfn] k|fljlws ljifoj:t'nfO{ k|d'v gagfO{ l/xf ug{ cfu|x
ug{'ePsf] 5 . cWoIfn] jQmJodf– sd/]8 uf}/jsf] l/xfOn] g]kfndf zflGt :yfkgf
xf];\ eGg] rfxgfsf] dfq k'li6 ub{}g a? xfdLaLrsf] s'6gLlts ;DaGwnfO{ gof“ cfsf/
lbg]5Æ eGg'ePsf] 5 .. cWoIf k|r08n] ef/tsf a'l4hLjL, kqsf/, sfg"g
Joj;foL / cfd hg;d'bfonfO{ sd/]8 uf}/jsf] l/xf u/fpg / g]kfn / ef/tsf
hgtfaLrsf] PstfnfO{ gof“ prfOdf p7fpg cfu|x ug{'ePsf] 5 .
To;}u/L
;+;f/sf ljleGg b]zsf sDo'lgi6 kf6L{, ;+3 ;+:yfx?n] klg g]tf uf}/jsf] l/xfOsf]
dfu u/]sf 5g\ . js;{ kf6L{ ckm a]lNhodn] oxL efb| !& ut] ef/tLo
k|wfgdGqL c6n ljxf/L afhk]oLnfO{ Ps kq n]vL dfcf]jfbLsf jl/i7 kf]ln6Jo"/f]
;b:o ;L=kL= uh'/]nnfO{ l/xf ug{ dfu u/]sf] 5 . kf6L{sf tkm{af6 8f= lqm;
d]/:sn] hf/L ug{' ePsf] kqdf æsd/]8 uf}/j kf6L{ sfdsf] l;nl;nfdf o'/f]k hfg
nfUg' ePsfn] pxf“nfO{ l/xf ug{ dfu ub{5'Æ elgPsf] 5 . To:t} js;{ sDo'lgi6
kf6L{, gj{]sf tkm{af6 cGt/f{li6«o ;lrj cfg{nhf]6 cf:sn] ef/tLo /fhb"tfjf;
dfkm{t\ k7fpg' ePsf] kqdf g]tf uf}/jsf] t'?Gt l/xfOsf] dfu ug{'ePsf] 5 .
To;}u/L
u|L;sf] sDo'lgi6 kf6L{ ckm u|L; -dfn]_ n] efb| ( ut] Ps jQmJodf sd/]8 uf}/jsf]
lu/ºtf/Lk|lt v]b JoQm ub{} pxf“sf] t'?Gt l/xfsf] dfu u/]sf] 5 . u|L; l:yt
ef/tLo /fhb"tfjf;dfkm{t ef/tnfO{ ;d]t pxfsf] l/xfsf] nfluPs kq lbOPsf] lyof] .
u|L;s} cf7j6f ;+:yfx?n] sd/]8 uf}/jsf] l56f] l/xfsf] dfu u/]sf 5g\ . rGb| k|sf; uh'/]nnfO{ l/xf u/, g]kfnL hgtf
ljhoL x'g]5g\ eGg] zLif{s ;lxtsf] efb| * ut] k|sflzt clkndf u|L;sf n]º6 d'ed'G6
jls{ª lkkn d'ed]G6, ldln6\ofG6 d'ed]G6 ckm :6'8]G;, e]ln6\ofG6 d'ed]G6 ckm
l/r;{, ldln6\ofG6 d'ed]G6 ckm sG:6«S;g js;{, ldln6\ofG6 d'ed]G6 Og 6]«8 o'lgog,
lkkn ldln6\ofG6 d'ed]G6 nufotsf ;+:yfx?n] x:tfIf/ u/]sf 5g\ .
k"j{df k|x/L rf}sLdfly cfqmd0fsf] qmd tLj|
zfxL ;]gf / k|x/L hflu/ 5f8\b}
efu]
nfxfg÷g]=s=kf=-dfcf]jfbL_
k"jL{ s]Gb|Lo sdf08 cGtu{tsf ljleGg lhNnfx?df hgd'lQm ;]gfåf/f k|x/L
rf}sLdfly cfqmd0fsf] qmd tLj| kfl/Psf] 5 . o; qmddf l;/xf, ;nf{xL, df]/ª,
pbok'/, kf“ry/ nufotsf lhNnfdf bh{gf}+ k|x/L / zfxL ;]gfsf] ;kmfof x'g'sf ;fy}
5fkfdf/x?n] xftxltof/ ;d]t sAhf u/]sf 5g\ . pQm cfqmd0fkZrft\ ;]gf /
k|x/Ldf hflu/ 5f8\b} efUg] qmd a9]sf] ;dfrf/ 5 .
;nf{xLaf6
hgfb]z ;+jfbbftfn] k7fPsf] ;dfrf/ cg';f/ ut cfOtaf/ jonjf; uflj;l:yt k|x/L
rf}sLdf cfqmd0f u/L ( yfg y|L g6 y|L /fOkmn ;lxt ;+rf/sf ;fwg / cGo ;fgfltgf
xltof/ sAhf u/]sf 5g\ . cfqmd0fdf Ps hgf dfcf]jfbL 5fkfdf/n] zxfbt k|fKt u/]sf
/ csf{ Ps hgf 3fOt] ePsf 5g\ . rf}sL sAhfkl5 5fkfdf/x?n] rf}sLdfly cfuf] nufO{
Wj:t kf/]sf 5g\ .
To;}u/L
lhNnfsf] OZj/k'/ k|x/L rf}sLdf ut ljxLaf/ dfcf]jfbL 5fkfdf/x?n] cfqmd0f u/]sf
5g\ . ;f] qmddf k|x/Lx? d]3gfy clwsf/L / b]jgf/fo0f ofbjsf] d[To' ePsf] /
/fhs'df/ sfsL{ ;lxt % k|x/L 3fOt] ag]sf] ;dfrf/ 5 . cfqmd0fkZrft\
5fkfdf/x?n] k|x/Lsf xltof/ sAhf u/]sf] a'lemPsf] 5 . o;}u/L oxL efb| !^
ut] ;nf{xLdf hgxTof/fsf ?kdf ;d]t abgfd k|x/L ;xfos OG:k]S6/ dw'x/L sfsL{nfO{
dfcf]jfbL 5fkfdf/x?n] ;kmfof ul/lbPsf] hgfPsf 5g\ .. o; cl3 efb| !) ut]
hgd'lQm ;]gfsf] cfqmd0fdf k/L ;nf{xLd} @ / dxf]Q/Ldf ! k|x/Lsf] d[To' ePsf]
lyof] .
To:t} ut
d+unaf/ dfcf]jfbL 5fkfdf/x?n] l;/fxfsf] nfxfgl:yt k|x/L sfof{nodfly cfqmd0f
ubf{ k|x/L gfoj lg/LIfs s'z]Zj/ dj{]tf / k|x/L xjNbf/ dgf]h e'h]n dfl/Psf 5g\
eg] cGo kf“r k|x/L ;Vt 3fOt] ag]sf 5g\ . pQm ;dodf 5fkfdf/x?n] nfxfgl:yt
a}+saf6 $ yfg 6'a]Na/ xltof/ / ;of}+ /fp08 uf]nL sAhf u/]sf 5g\ . ;f]xL lbg
5fkfdf/x?n] df]/ªsf] a]naf/L k|x/L rf}sLdfly cfqmd0f ubf{ k|x/L ;Vt 3fOt]
x'g'sf ;fy} :yfgLo a}+saf6 xltof/ sAhf u/]sf lyP .. o; cl3 ut efb| !) ut]
dfcf]jfbL 5fkfdf/x?n] l;/fxfsf] hfgsL ahf/df /x]sf] k|x/L rf}sL sAhf u/]sf
lyP . ;f] qmddf tLg k|x/L dfl/Psf lyP . pQm cfqmd0fkZrft\ 5fkfdf/x?n]
$ yfg /fOkmn, # yfg k]:tf]n, ! yfg ;6ug / ;+rf/;]6 sAhf u/]sf lyP .
o;}u/L
hgfb]znfO{ k|fKt va/ cg';f/ dfcf]jfbL cfqmd0fkZrft\ k"j{sf ljleGg ;}lgs
SofDk / k|x/L rf}sLdf sfo{/t ;of}+n] hflu/ 5f8]sf 5g\ . sfe|]sf] kf“rvfn
Aof/]sdf sfo{/t zfxL ;]gfsf hjfg eLdaxfb'/ tfdfª ;lxt Ps bh{gn] hflu/ 5f8]/
a]kQf ePsf] ;'qn] atfPsf] 5 . To;}u/L wgs'6fsf] lxn]l:yt @ g+= aflxgLdf
sfo{/t zfxL ;]gfsf ! hjfg xltof/;lxt km/f/ ePsf] ;}lgs ;"qn] hgfPsf]
5 . xfn} pbok'/sf] a]N6f/df :yflkt !* g+= aflxgLaf6 klg lbgx' zfxL ;]gfsf
hjfgx? hflu/ 5f8]/ efu]sf] s'/f yfxf ePsf] 5 . To;}u/L l;/fxf, wg'iff,
pbok'/, df]/ª, ;nf{xL, tfKn]h'ª, ;+v'jf;efsf ljleGg k|x/L rf}sLaf6 bh{gf}+
k|x/Lx? ufoj ePsf] k|fKt ;dfrf/df hgfOPsf] 5 .
tLg
lbg] g]kfn aGb ;kmn kfg{ Jofks tof/L
sf7df8f}+÷g]kfn
sDo'lgi6 kf6L{ -dfcf]jfbL_ hgd'lQm ;]gf g]kfn / ;+o'Qm qmflGtsf/L hgkl/ifb\n]
cfx\jfg u/]sf] cfufdL c;f]h !, @ / # ut]sf] g]kfn aGb ;kmn kfg{ Jofks ultljlwx?
cl3 a9fOPsf] 5 .
aGb
;kmn kfg{ efb| !! ut]b]lv k|rf/fTds sfo{qmd ;+rfng eO/x]sf] 5 . of]
sfo{qmd @$ ut];Dd hf/L /xg]5 . efb| @% b]lv #! ;Dd hgkl/rfng / hgsfjf{xLsf
sfo{qmd ;d]t 3f]if0ff ul/Psf] 5 .. c;f]h !, @ / # ut]sf] g]kfn aGbdf
oftfoft, pBf]u, Jofkf/, lzIf0f ;+:yf / sfof{no aGb ug{ cfx\jfg ul/Psf] 5 .
tLg
lbg] aGb ;kmn kfg{ cfx\jfg ub{} g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ sf cWoIf Pj+ hgd'lQm ;]gf
g]kfnsf ;jf{]Rr sdf08/ sd/]8 k|r08 / ;+o'Qm qmflGtsf/L hgkl/ifb\sf ;+of]hs
8f=afa'/fd e§/fO{n] Ps ckLn k|sflzt ug{'ePsf] 5 . ckLndf elgPsf] 5–
æb]zeQm tyf Gofok|]dL hg;d'bfox?,
xfd|f] b]z g]kfn olta]nf Oltxf;sf] Pp6f
uDeL/ df]8af6 u'lh|/x]sf] 5 . ju{L{o, hftLo, IF]qLo,ln+uLo cGt/lj/f]wn]
u|:t ;jf b'O{ ;o jif{ k'/fgf] ;fdGtL /fhtGqfTds /fHo;QfnfO{ zflGtk"0f{
9ª\un] cu|ufdL ?kfGt/0f ug]{ / /fli6«otf, hgtGq / hghLljsfsf ;d:ofx? ;dfwfg ug]{
;a} k|of;x? c;kmn ePkl5 b]zdf k'gM Psk6s k|ltufdL / cu|ufdL zlQmx?aLr eLif0f
;ª\3if{ rs{G'F clgjfo{ ePsf] 5 . kl5Nnf] k6s ut df3 !% ut]af6 z'? ePsf]
k'/fgf] k|ltlqmofjfbL ;Qf / gof“ qmflGtsf/L ;QfaLrsf] o'¢lj/fd / jftf{–k|lqmof
k'/fgf] ;QfkIFn] cu|ufdL /fhg}lts kl/jt{gsf ;a} 9f]sfx? aGb u/]/ ljb]zL
k|ltlqmofjfbL zlQmx?sf] cf8df eLif0f u[xo'¢ rsf{pg] tof/L u/]kl5 oxL ebf} !)
ut]af6 cf}krfl/s ?kn] cGTo ePsf] 5 . of] l:yltdf ljb]zL k|ltlqmofjfbL zlQm
/ e/f}6] zfxL ;]gfsf] andf l6s]sf] / b]zleqsf ;a} juL{o, hftLo, IF]qLo, ln+uLo,
zf]if0f—pTkL8gsf] s]Gb«ljGb' /x]sf] bnfn tyf ;fdGtL /fhtGqnfO{ h/}b]lv pv]n]/
cu|ufdL /fhg}lts, cfly{s, ;fdflhs, ;f“:s[lts kl/jt{gsf] dfu{ k|z:t ug{
;Dk"0f{ b]zeQm, k|hftflGqs / Gofok|]dL /fhg}lts zlQmx? / cfd hg;d'bfodn]
;+o'Qm ;+3if{sf] cf“wLa]x/L l;h{gf ug'{ P]ltxfl;s cfjZostf ePsf] 5 .Æ
clkndf cufl8 elgPsf] 5– æb]zdf k|hftGqsf]
;+:yfut ljsf; / ;du| cu|ufdL kl/jt{gsf] lglDt ;aeGbf 7"nf] afws tTj /fhtGq
/ p;sf] e/f}6] zfxL ;]gf xf] eGg] s'/f @))& ;fnb]lv @)!& ;fn x'“b}
c;f]h !* / clxn];Ddsf 36gfqmdx?n] csf6\o ?kdf k'li6 ul/;s]sf 5g\ . emg\
gf/fo0flx6L xTofsf08kZrft\ :yflkt gj—/fhtGqn] t k/Dk/fut ;fdGtL /fi6«jfbsf]
d's'08f] ;d]t ldNsfP/ gfª\uf] ?kdf ljb]zL k|ltlqmofjfbL zlQmx?sf] bnfnL ug]{ /
ljb]zL xltof/ / ;}lgs ;Nnfxsf/x?sf] andf b]zeQmx?sf] g/;+xf/ ug]{ 3f]/
/fi6«3ftL / kmfl;:6 rl/q k|bz{g ul/;s]sf] 5 . ;fy} b]zsf ax';ª\Vos pTkLl8t
hfltx?, dw];L ;d'bfo, pTkLl8t IF]qx?, blnt, dlxnf / wfld{s cNk;ª\Vosx?sf]
zf]if0f–pTkL8gsf] d"n h/f] klg slyt pRr hftLo v;—lxGb" cxª\sf/jfbdf
cfwfl/t ;fdGtL /fhtGqfTds /fHo;Qf g} xf] . To;}n] /fhtGq tyf p;sf] e/f}6]
zfxL ;]gfsf] pGd"ng / u0ftGqsf] :yfkgf tyf /fli6«o ;]gfsf] lgdf{0f jf:tljs
k|hftGq / gof“ cfwf/df gof“ /fli6«o Pstfsf] ljsf;sf] lglDt clgjfo{ k"j{zt{
xf] .
t}klg b]zdf ;ft jif{sf] u[xo'¢ kZrft\ lgld{t
/0fg}lts ;Gt'ngsf] l:ylt / b]zsf] ljlzi7 e"/fhg}lts cjl:yltnfO{ ;d]t
dWogh/ ub}{ xfldn] tTsfn l;w} u0ftGq :yfkgfsf] s'/f gu/]/ ;+ljwfg;ef dfkm{t
;fj{ef}d hgtfnfO{ g} ;a} s'/fsf] km};nf ug{ lbg] c;fWo} nlrnf] k|:tfj jftf{sf]
6]j'ndf /fVof}+ . k/Gt' c;f]h !* kl5 ;+;bjfbL zlQmx?nfO{ ;d]t kfvf nufP/
zfxL ;]gfsf] andf ;Dk"0f{ ;Qf cfÎgf] xftdf s]lGb|t u/]sf] /fhtGqn] s7k'tnL
dGqLd08n dfkm{t slyt …/fHok|0ffnLdf cu|ufdL ;'wf/sf] cjwf/0ffÚ sf] gfp“df s]xL
5'b| / cd"t{ ;'wf/sf] vf]nn] nk]6]/ zfxL k|ltudgnfO{ ;+:yfut ug]{ 3f]/
k|ltqmflGtsf/L Ph]08f k|:t't u¥of] / jftf{ dfkm{t\ zflGtk"0f{ cu|ufdL
lgsf;sf] 9f]sf k"0f{ ?kn] jGb u¥of] .. /fhtGqnfO{ slyt …ckl/xfo{ cfwf/Ú dfGg], …;+j}wflgs lgoGq0f /
;Gt'ngÚ sf] gfp“df /fhfnfO{ cem} zlQmzfnL agfpg vf]Hg] / e/f}6] zfxL ;]gfaf/]
rr}{ ug{ grfxg], a? pN6} hgtfsf] d'lQm;]gfnfO{ z'?df g} cfTd;dk{0f u/fpg]
w[i6tf ug]{ ;f] …cjwf/0ffÚ nfO{
PSsfO;f}+ ztfAbLsf] s'g} klg :jfledfgL gful/sn] plrt 3[0ffsf ;fy lt/:sf/ ug'{
l;jfo c? s'g} ljsNk /x“b}g . To;/L g} hgtfn] ;a} s'/fsf] km};nf ug{ ;Sg]
cs'l07t ;fj{ef}d;Qf, pTkLl8t hflt tyf IF]qx?nfO{ cfTdlg0f{osf] clwsf/ ;lxt
:jfoQ zf;g, dlxnf tyf blntx?nfO{ ljz]ifflwsf/ ;lxt ;a} If]qdf ;dfg'kflts
k|ltlglwTj, wd{lg/k]IF /fHo, …hldg hf]Tg]sf]Ú l;¢fGtsf] cfwf/df qmflGtsf/L
e"ld;'wf/, lzIFf–:jf:Yo, /f]huf/L hgtfsf] df}lns clwsf/, ;Dk"0f{
c;dfg ;lGw–;Demf}tfsf] vf/]hL / /fli6«o :jfwLgtfsf] /IFf cflb cxd\ k|Zgx?nfO{
5f]8]/ ;f] …cjwf/0ffÚ n] d"ntM k|ltudg / oyfl:yltjfbnfO{ sfod /fVg]
cd"t{ / lemgfdl;gf ;'wf/sf] k|:tfjsf] e|ddf d'lQmsfdL hgtf km:g] k|Zg}
p7\b}g .. km]l/ o'¢lj/fd / jftf{s} qmddf zfxL ;]gfn] /fd]5fksf] bf]/Def nufotsf :yfgx?df u/]sf] g/;+xf/,
cd]l/sf;“usf] slyt k|ltcftª\sjfbL kf“r jif]{ ;Demf}tf, ;of}+sf] ;ª\Vofdf
cd]l/sL ;}lgs ;Nnfxsf/sf] cfudg, c/af}+ ?lkof“sf] ljb]zL xftxltof/sf]
cfk"lt{ cflbn] jftf{ k|lqmof xfQLsf] b]vfpg] bf“t dfq ePsf] s'/fdf s'g}
zª\s} /xGg . of] l:yltdf cu|ufdL /fhg}lts lgsf; lagfsf] …jftf{sf] lglDt
jftf{Ú sf] k|ltlqmofjfbL if8\oGqdf a9\tf gclNemsg …h:tfnfO{ t:t}Ú sf] z}nLdf k|lt/f]w ;ª\3if{sf] tof/L ug'{ b]z /
hgtfsf] ;jf]{Qd lxtdf x'g] :jtM :ki6 5 .Æ
clkndf cem cufl8 elgPsf] 5– æo; ;Gbe{df
sltko c:ki6tf, sdLsdhf]/L / ;Ldfsf jfjh'b kl5Nnf] r/0fdf ;+;bjfbL zlQmx?n] ;d]t
/fhtGq / zfxL ;]gfnfO{ k|hftGqsf] ;+:yfut ljsf; lglDt d'Vo afws ls6fg u/]/
ltgsf lj?¢ …lg0ff{osÚ ;ª\3if{ ug]{ h'g tTk/tf b]vfPsf 5g\ To;n]
;fdGtL lg/ª\s'ztfjfbsf] ;+o'Qm k|xf/ s]lGb«t ug]{ /fd|f] ;Defjgf a9fPsf]
5 . To;}n] h'g xb;Dd ;+;bjfbL zlQmx?n] /fhtGqsf lj?¢ ;ª\3if{ ug]{5g\ Tof]
xb;Dd pgLx?sf] cfGbf]ngnfO{ xfd|f] klg ;dy{g /xg]5 / ;s];Dd b'a}
cfGbf]ngx?nfO{{ PsLs[t / ;dGjofTds 9+un] cl3 a9fpg tyf cfGbf]ngnfO{
;f“lRrs} …lg0ff{osÚ agfP/ u0ftGq
:yfkgfsf] ljGb';Dd k'¥ofpg] k|oTg ug{ xfdL ;a} k|hftGqjfbL / b]zeQm zlQmx?;“u
cfx\jfg ub{5f} .
ut
cfwf ztfAbLb]lvsf] nf]stfGqLs/0fsf] cleofgdf b]z / hgtfnfO{ af/Daf/ wf]sf lb+b}
cfPsf] ;fdGtL tyf bnfn /fhtGq / p;sf] e/f}6] zfxL ;]gf lj?¢ lg0ff{os ;ª\3if{
u/]/ b]zdf /fhg}lts, cfly{s, ;fdflhs, ;f“:s[lts ;a} IF]qx?df k"0f{
nf]stfGqLs/0f ug'{ afx]s ca csf]{ ljsNk 5“b}5}g . /fhtGq / e/f}6] zfxL ;]gfnfO{
hgtfsf] ;+3if{sf] andf lsgf/f gnufO{ b]zdf af/Daf/ x'g] k|ltudgsf]
>[ª\vnfnfO{ /f]Sg} ;lsGg / /fHo;Qf tyf ;dfhsf] rf}tkmL{ nf]stfGqLs/0fsf]
k|lqmofnfO{ k"0f{tf lbg} ;lsGg . ;Dk"0f{ /fhg}lts zlQmx? /
pTkLl8t hflt / hghflt\, dw];L ;d'bfo, blnt, dlxnf, wfld{s cNk;ª\Vosx? ;a}n] of]
u'bL s'/f]nfO{ bx|f];“u cfTd;ft\ ug'{ cfh cToGt} h?/L ePsf] 5 . oxL
oyfy{nfO{ dWogh/ ub}{ ut cf7 jif{b]lv b]zdf hgd'lQm cfGbf]ngsf] g]t[Tj ub}{
cfO/x]sf] g]=s=kf= -dfcf]jfbL_, hgd'lQm ;]gf, g]kfn / ;+o'Qm qmflGtsf/L hgkl/ifb\n]
k'gM Psk6s r/0fa¢ b]zJofkL ;ª\3if{sf] sfo{qmd k|:t't u/]sf] 5, To;nfO{ x/–t/xn]
;fy lbP/ ;kmn kfg{ xfdL ;Dk"0f{ b]zeQm tyf k|hftGqjfbL /fhg}lts zlQmx?,
hftLo tyf If]qLo d'lQmdf]rf{x?, hgjuL{o ;+u7gx?, gful/s ;dfhsf k|ltlglwx?,
;~rf/sdL{x? / cfd hg;d'bfodf xflb{s ckLn ub{5f}+ .Æ
ckLnsf] cGTodf æu0ftGq g]kfnsf] :yfkgf
u5f}{+–u5f}{+, e/f}6] zfxL ;]gfnfO{ lj36g u/L /fli6«o ;]gf lgdf{0f u/, ;a} vfn]
ljb]zL ;}lgs x:tIF]k aGb u/, hftLo tyf IF]qLo cfTdlg0f{osf] clwsf/ / :jzf;g
sfod u/, dlxnf / blntx?nfO{ ljz]ifflwsf/ / ;dfg'kflts k|ltlglwTj k|bfg u/,
wd{lg/k]IF /fHo lgdf{0f u/, lzIFf, :jf:Yo / /f]huf/LnfO{ df}lns clwsf/ sfod u/,
…hldg hf]Tg]Ú sf] cfwf/df qmflGtsf/L e"ld;'wf/ sfof{Gjog u/, /fli6«o
pBF]uwGbfx?nfO{ k|f]T;fxg / ;+/IF0f u/, ;Dk"0f{ c;dfg ;lGw–;Demf}tfx?
vf/]h u/, ;a} hgjuL{o ;+u7gx?sf hfoh dfu k"/f u/Æ eGg] gf/fx? ;d]t pNn]v
5g\ .
em'¶f eL8Gtsf] gfddf b]zJofkL
xTof
sf7df8f}+÷/fhwfgL
nufot b]zsf ljleGg efudf ;]gfn] xTofsf08nfO{ cufl8 a9fPsf] 5 . lu/ºtf/
ul/Psf lgbf{]ifx?nfO{ d'7e]8sf] gfddf xTof ug{, a]kQf agfpg], 3/uf]7 hnfpg],
s'6lk6, oftgfsf qm"/ >[+vnfn] l;¨f] b]z g} cfqmfGt ePsf] 5 .
jf:tljs d'7e]8df Jofks Iflt Joxf]g{] zfxL ;]gf / k|x/Ln] k'gM slyt d'7e]8 /
k|Tofqmd0fsf gfddf gful/ssf] xTof ug{], lu/ºtf/ u/L a]kQf agfpg] lqmofsnfksf]
ljleGg dfgjclwsf/jfbL ;+3–;+:yf, a'l4hLjL, n]vs / gful/s ;dfhn] eT;gf{ ub{} o;
lsl;dsf ultljlw t'?Gt /f]Sg dfu u/]sf 5g\ .
/fhwfgL
sf7df8f}+ nufotsf ljleGg 7fp“af6 ;]gf / k|x/Låf/f lu/ºtf/ u/L a]kQf agfOPsf
JolQmx?nfO{ l/xf ug{ ljleGg dfgjclwsf/jfbL ;+3–;+:yf, a'l4hLlj nufotn] dfu
u/]sf 5g\ . efb| !@ ut] lu/ºtf/ ul/g' ePsf k|ultzLn n]vs ;+3sf s]Gb|Lo
;b:o Pj+ slj an/fd zdf{ -k"0f{ lj/fd_nfO{ l/xf ug{ l;h{gf r}q #, ;flxTo
;GWof, clvn g]kfn hg;f+:s[lts ;+3, k|=n]=;=, nufotsf ljleGg a'l4hLlj, n]vs,
;flxTosf/, kqsf/n] dfu u/]sf 5g\ .
To;}u/L
k|hftflGqs cfGbf]ngsL dlxnf g]t[ zfGtf >]i7nfO{ efb| !$ ut] ;]gfn] lu/ºtf/
u/L a]kQf agfPsf]df !# hgfeGbf a9L dfgjclwsf/jfbL sfo{stf{x?n] Ps lj1lKt
k|sflzt u/L l/xf ug{ dfu u/]sf 5g\ . To;}u/L ;/sf/–dfcf]jfbL jftf{sf
;xhstf{sf] sfof{nodf zfxL ;]gfn] u/]sf] 5fkfdf/L vfgtnf;Lsf] Jofks eT;gf{ ub{}
;xhstf{sf] ;'/Iffsf] dfu ub{} ljleGg dfgjclwsf/jfbL ;+3 ;+:yf, kqsf/,
a'l4hLjLn] jQmJo k|sflzt u/]sf 5g\ .
To:t}
sf7df8f}+ sflnsf:yfgaf6 lu/ºtf/ ul/Psf clvn -qmflGtsf/L_sf s]Gb|Lo ;b:o ;L=Pg= 9'+ufgfnfO{
a]kQf gagfpg / l/xf ug{ 9'+ufgfsf a'af tyf efOn] dfu u/]sf 5g\ . s]=;=
9'+ufgf;lxt clvn -qmflGtsf/L_ sf sf7df8f}+ lhNnf ;b:o jL/]Gb| a:g]t, b]j u'?ª,
ljgf]b bxfn nufotnfO{ ;]gfn] lu/ºtf/ u/L a]kQf agfPsf] clvn -qmflGtsf/L_ sf
s]Gb|Lo sfof{non] hgfPsf] 5 . zfxL ;]gfn] pkTosfsf ljleGg :yfgdf hyfefjL
vfgtnf;L u/L Jofks dfqfdf lu/ºtf/ ug{], oftgf lbg], j]kQf agfpg] sfdnfO{ tLj|tf
lbPsf] 5 .
l;Gw'kfNrf]saf6
k|fKt ;dfrf/ cg';f/ w';]gL ufh;df tfdfª /fli6«o d'lQm df]rf{sf lhNnf cWoIf
jL/axfb'/ tfdfª / :yfgLo uf]s'nk|;fb k|;fb ;fksf]6fnfO{ ;]gfn] efb| @) ut]
lu/ºtf/ u/L uf]nL xfgL xTof u/]sf 5g\ . To;}u/L ;nf{xLsf] 5Qfndf :yfgLo
jfl;Gbf k/z'/fd s'dL{nfO{ ;]gfn] lu/ºtf/ u/L xTof u/]sf] 5 . pbok'/df efb|
!* ut] :yfgLo JolQmsf] 3/df ad k|xf/ u/L ! hgf dfcf]jfbL P=;L=Pd= / $ hgf
:yfgLo jfl;Gbfsf] xTof u/]sf] 5 .
o;}u/L
/fhwfgL nufot b]zsf ljleGg efudf ;]gfn] xTofsf08nfO{ cufl8 a9fPsf] 5 .
lu/ºtf/ ul/Psf lgbf{]ifx?nfO{ g} d'7e]8sf] gfddf xTof ug{, a]kQf agfpg], 3/uf]7
hnfpg], s'6lk6, oftgfsf qm"/ >[+vnfn] l;¨f] b]z g} cfqmfGt ePsf]
5 .. jf:tljs d'7e]8df Jofks Iflt Joxf]g{] zfxL ;]gf / k|x/Ln] k'gM slyt
d'7e]8 / k|Tofqmd0fsf gfddf gful/ssf] xTof ug{], lu/ºtf/ u/L a]kQf agfpg]
lqmofsnfksf] ljleGg dfgjclwsf/jfbL ;+3–;+:yf, a'l4hLjL, n]vs / gful/s ;dfhn] eT;gf{
ub{} o; lsl;dsf ultljlw t'?Gt /f]Sg dfu u/]sf 5g\ .
/fhwfgL
sf7df8f}+ nufotsf ljleGg 7fp“af6 ;]gf / k|x/Låf/f lu/ºtf/ u/L a]kQf agfOPsf
JolQmx?nfO{ l/xf ug{ ljleGg dfgjclwsf/jfbL ;+3–;+:yf, a'l4hLlj nufotn] dfu
u/]sf 5g\ . efb| !@ ut] lu/ºtf/ ul/g' ePsf k|ultzLn n]vs ;+3sf s]Gb|Lo
;b:o Pj+ slj an/fd zdf{ -k"0f{ lj/fd_nfO{ l/xf ug{ l;h{gf r}q #, ;flxTo
;GWof, clvn g]kfn hg;f+:s[lts ;+3, k|=n]=;=, nufotsf ljleGg ;+:yf, a'l4hLlj,
n]vs, ;flxTosf/, kqsf/n] dfu u/]sf 5g\ .
To;}u/L
k|hftflGqs cfGbf]ngsL dlxnf g]t[ zfGtf >]i7nfO{ efb| !$ ut] ;]gfn] lu/ºtf/
u/L a]kQf agfPsf]df !# hgfeGbf a9L dfgjclwsf/jfbL sfo{stf{x?n] Ps lj1lKt
k|sflzt u/L l/xf ug{ dfu u/]sf 5g\ . To;}u/L ;/sf/–dfcf]jfbL jftf{sf
;xhstf{sf] sfof{nodf zfxL ;]gfn] u/]sf] 5fkfdf/L vfgtnf;Lsf] Jofks eT;gf{ ub{}
;xhstf{sf] ;'/Iffsf] dfu ub{} ljleGg dfgjclwsf/jfbL ;+3 ;+:yf, kqsf/,
a'l4hLjLn] jQmJo k|sflzt u/]sf 5g\ .
To:t}
sf7df8f}+ sflnsf:yfgaf6 lu/ºtf/ ul/Psf clvn -qmflGtsf/L_sf s]Gb|Lo ;b:o ;L=Pg=
9'+ufgfnfO{ a]kQf gagfpg / l/xf ug{ 9'+ufgfsf a'af tyf efOn] dfu u/]sf
5g\ . s]=;= 9'+ufgf;lxt clvn -qmflGtsf/L_ sf sf7df8f}+ lhNnf ;b:o jL/]Gb|
a:g]t, b]j u'?ª, ljgf]b bxfn nufotnfO{ ;]gfn] lu/ºtf/ u/L a]kQf agfPsf] clvn
-qmflGtsf/L_ s]Gb|Lo sfof{non] hgfPsf] 5 . zfxL ;]gfn] pkTosfsf ljleGg
:yfgdf hyfefjL vfgtnf;L u/L Jofks dfqfdf lu/ºtf/ ug{], oftgf lbg], j]kQf agfpg]
sfdnfO{ tLj|tf lbPsf] 5 .
l;Gw'kfNrf]saf6
k|fKt ;dfrf/ cg';f/ w';]gL ufh;df tfdfª /fli6«o d'lQm df]rf{sf lhNnf cWoIf
jL/axfb'/ tfdfª / :yfgLo uf]s'nk|;fb k|;fb ;fksf]6fnfO{ ;]gfn] efb| @) ut] lu/ºtf/
u/L uf]nL xfgL xTof u/]sf 5g\ . To;}u/L ;nf{xLsf] 5Qfndf :yfgLo jfl;Gbf
k/z'/fd s'dL{nfO{ ;]gfn] lu/ºtf/ u/L xTof u/]sf] 5 .. pbok'/df efb| !* ut]
:yfgLo JolQmsf] 3/df ad k|xf/ u/L ! hgf dfcf]jfbL P=;L=Pd= / $ hgf :yfgLo
jfl;Gbfsf] xTof u/]sf] 5 .
cd]l/sfaf6 NofOPsf cTofw'lgs xltof/ sAhf, bh{gf}+ ;]gf /
k|x/L 7x/}
k|f/DeLs kmf}hL k|lt/f]wdf ;]gf / k|x/L
k/fhLt
?s'd÷ o'4lj/fd, cfrf/;+lxtf
/ jftf{sf] cf}lrTonfO{ k'/fgf] ;QfkIfn] jftf{s} ;dodf tf]8]kl5
g]=s=kf=-dfcf]jfbL_sf cWoIf tyf hgd'lQm ;]gfsf ;jf]{Rr sdf08/ s= k|r08n] ut
efb| !) ut] o'4lj/fd e+u ePsf] 3f]if0ff ug'{eP kl5 hgd'lQm ;]gf, g]kfnn]
b]zJofkL ?kdf efb| !! ut] b]lv u/]sf k|f/DeL k|lt/f]wfTds sf/jfxLaf6 zfxL ;]gf
gfdsf] xTof/f] bn tLa| ?kdf 56k6fpg yfn]sf] 5 .
xfd|f
;Djfbbftfn] ljleGg 7fp“af6 k7fPsf] ;dfrf/ cg';f/ dfcf]jfbLsf] hgd'lQm ;]gfn]
u/]sf k|lt/f]wfTds sf/jfxLsf qmddf bh{gf} cTofw'lgs xltof/ k|fKt x'g'sf ;fy} bh{gf}+
;]gf / k|x/Lsf] xtfxtL / rf}sL sAhf ePsf 5g\ .
o'4lj/fd
e+u ePsf] ef]lnkN6 bfª lhNnfsf] t'N;Lk'/df /x]sf] /fli6«o jfl0fHo a}+sdf lbp;f]
!! ah] hg;]gfn] cfqmd0f u/L Toxf“ ePsf ;Dk"0f{ gub / lhG;L sAhfdf lnPsf]
5 . hgd'lQm ;]gf ;f] a}+saf6 ^# nfv gub / cGo lhG;L ;d]t u/L &# nfv
eGbf al9sf] wgdfn sAhf ug{ ;kmn ePsf] 5 . sdf08f] z}nLdf hg;]gfn] u/]sf]
pQm ;kmn cfqmd0f kl5 bfªdf /x]sf] zfxL ;]gfsf] xTof/f] bn ;d]t rlst k/]sf]
5 . rf/}lt/ z;:q kmf}hsf] 3]/fdf /x]sf] a}+snfO{ lbp;f] g} sAhfdf lnPsf]
pQm 36\gfnfO{ hgd'lQm ;]gfsf] @! cf}+ ztfAbLsf] kmf}hL >]i7tfnfO{ /fd|f];+u
lrlqt u/]sf] hgo'4nfO{ glhsaf6 x]l//x]sf ljZn]ifsx?sf] 7DofO{ 5 .
ptf
hgd'lQm ;]gfsf] c/jfg l6dn] slknj:t' lhNnfsf] s[i0f gu/ l:yt 5f]6L eG;f/df
/x]sf] zfxL ;]gf dfly efb| !$ ut] ;zQm sdf08f] cfqmd0f u/L cTofw'lgs Pd–!^
xltof/ sAhf u/]sf] 5 . hg;]gfsf] pQm cfqmd0fdf kl/ b'O{ hgf zfxL;]gf /
Pshgf k|x/Lsf] Hofg uPsf] 5 . ;dfrf/ >f]tsf cg';f/ dfcf]jfbLn] u/]sf]
pQm xdnfdf dfcf]jfbL hg;]gf tkm{ s'g} Iflt ePsf] 5}g . g]kfnsf qmflGtsf/L
dfcf]jfbLx?nfO{ bjfpg cd]l/sL ;fd|fHojfbn] k7fPsf pQm xltof/g} dfcf]jfbLn] sAhf
u/]kl5 ;]gfsf] xTof/f] b:tf yk 56kl6g k'u]sf] 5 .
ptf
jlb{ofaf6 k|fKt va/ cg';f/ ;f] lhNnfsf] df]xDdbk'/ uf=lj=;=sf] u0f]zk'/ rf}sL
efb| !& ut] ;f“em % jh] hgd'lQm ;]gfn] sAhf u/]sf] 5 . hg;]gfsf]
cfqmd0fdf Ps hgf ;]G6«Lsf] 36gf :yndf g} d[To' ePkl5 af“sL/x]sf k|x/Ln] hg;]gf
;fd' cfTd;dk{0f u/]sf lyP . ;f] rf}sLdf ePsf ;Dk"0f{ xltof/
dfcf]jfbLn] nfg'sf ;fy} cfTd;dk{0f u/]sf k|x/LnfO{ /fhg}lts k|lzIf0f ;d]t
lbOPsf] va/ 5 . ;f] cj;/df cfTd;dk{0f u/]sf k|x/Ln] xTof/f] zf;sx?sf]
kIfdf cj gn8\g] / hfuL/ klg gvfg] atfPsf lyP .
o;}u/L
a'6jnaf6 xfd|f ;dfrf/bftfn] k7fPsf] va/ cg';f/ ;f] lhNnfsf] n'DjLgL k|x/L
rf}sLnfO{ efb| !% ut] hg;]gfn] cfkm\gf] sAhfdf lnPsf] 5 . hg;]gf;+usf]
eL8Gtdf Pshgf ;O{ ;lxt % hgf k|x/Lsf] d[To' ePsf] 5 . hg;]gfn] rf}sLdf
/x]sf !! yfg #–)–# /fOkmn / b'O{ yfg ;6{ ug sAhfdf lnPsf] 5 .
eL8Gtsf
qmddf dfcf]jfbL ;]gfsf] d[To' ePsf] Psf]xf]/f] k|rf/ ;/sf/L ;+rf/ dfWodn] k|rf/
u/]klg Tof] e|fds / c;To /x]sf] ljleGg 7fp“af6 k|fKt ljj/0fx?n] k'i6L ul//x]sf]
5 . ut
efb| !# ut] ;'v]{t, ;Nofg /
/f]Nkfdf ePsf b'O 5'§} le8Gtdf tLg ;]gf / Ps k|x/Lsf] d[To' ePsf] 5 . zfxL
;]gfsf] xTof/f] bnn] cfkm\gf] Ifltsf ljj/0fx? n'sfpg] ul//x]sf] / eL8Gtdf
hg;]gf;+u s]xL l5g klg l6Sg g;s]sf] 36\gfn] pgLx? leq} v}nfa}nf dlRrg yfn]sf]
5 .
ptf
c5fdsf] d]nf n]sdf efb| @! ut] lbp;f] ePsf] eL8Gtdf xTof/f] zfxL ;]gf tkm{
7"nf] Iflt ePsf] atfOG5 . ;f] eL8Gtdf b'O{ ;]gf d/]sf] / $ hgf 3fOt]
ePsf] s'/f aflx/ cfO;s]sf] 5 . cfkm" tkm{ ePsf] If]lt gb]vfpg dfcf]jfbL
tkm{ w]/}sf] xtfxtL ePsf] s"ts{ zfxL ;]gfn] ;fg{ yfn]sf] 5 .
hg;]gfs}
Ps sdf08f] sf/jfxLdf efb| @! ut] s}nfnLsf] gf/fo0fk'/sf ;z:q k|x/Lsf s[i0f
af]u6L / zfxL ;]gfsf] ;'Sv8 l:yt ;f]gL tdfªsf] d[To' ePsf] 5 . hg;]gfsf]
Ps csf]{ kmf];{n] efb| @) ut] jlb{ofsf] e'/Lufp“df /x]sf] Onfsf k|x/L rf}sLdf
cfqmd0f u/]sf] 5 .
o;}aLr
k"j{af6 k|fKt va/ cg';f/ l;/fx lhNnfsf] nfxfg Onfsf k|x/L rf}sLdf hg;]gfn]
efb| !% ut] cfqmd0f u/L rf}sL Wj:t agfpg'sf] ;fy} ;Dk"0f{ xltof/ sAhfdf
lnPsf] 5 . hg;]gfsf] pQm cfqmd0fdf kl/ Ps ;O{ / Ps k|x/L hjfgsf] d[To'
ePsf] 5 .. ;f]xL lbg hg;]gfn] df]/ªsf] a]njf/L Onfsf k|x/L sfof{nodf kfg{
cfqmd0f u/]sf] 5 .
hgfb]znfO{
k|fKt Ps csf]{ ;dfrf/ cg';f/ DofUbLdf dfb| @) ut] ePsf eL8Gtdf dfcf]jfbL
dfl/Psf] elg ;/sf/L ;+rf/n] u/]sf] k|rf/ em"7 ePsf] dfcf]jfbL >f]tn]
atfPsf] 5 . dfcf]jfbL;+usf] eL8Gtdf zfxL ;]gfsf hjfgn] cfkm\gf emf]nf
km\ofs]/ efu]sf] va/ 5 . otf kj{tsf] sfnLsf eGg] 7fp“df hg;]gf dfly xjfO{
cfqmd0f u/]sf] k|rf/ hgxTof/f] ;/sf/sf] /]l8of] g]kfnn] u/]sf] 5 .
hg;]gf;+u k|ToIf eL8Gtdf k/fhLt ePkl5 zfxL ;]gf gfdsf] e/f}6] bn x]lnsK6/af6
cGwfw'Gw ad a;f{pg yfn]kl5 dfcf]jfbL;+usf] o'4df p;sf] xf/ x'g yfn]sf]
ljZn]ifsx?n] atfPsf 5g\ .
cd]l/sL ;fd|fHojfbn] &) sf] bzsdf
eLotgfd o'4df k|of]u u/]sf] z}nL cKgfP/ xTof/f] 1fg]Gb| u'6n] cfkm\gf] ljgf;
cfkm} lgDTofpg z'? u/]sf] 5 .
xTof/f] zfxL ;]gf em'7sf] v]tL ub}{ 5
;'v]{t÷
hgd'lQm ;]gf;+usf] k|ToIf n8fO{df xf/ vfPkl5 ctflnPsf] zfxL ;]gfsf] xTof/f]
bnn] lgz:q AolQmx?nfO{ kqm]/ xTof ug]{ sfd klZrd g]kfndf tLa| kf/]sf] 5 .
;'v]{tsf]
bz/yk'/sf] l;Dn] eGg] 7fp“df efb| !) ut] lgz:q cj:yfdf /x]sf
g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ ;'v]{t lhNnf ;ldlt ;b:o s=c6'6, Pl/of ;ldlt ;b:o s= ;d'Gb|
/ Pkm=lh=Pn= ;b:o s= ljhLtsf] kqmfpkl5 g[z+; xTof ul/Psf] 5 . pxf“x? tLg
hgfnfO{ l;Dn]df kqmfp u/]kl5 glhs}sf] h+undf nu]/ ;]gfn] xTof u/]sf] k|ToIfbzL{
ufpn]x? atfp“5g\ .
;]gfn]
u/]sf] pQm HofbtLsf] lj?4 g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ ;'v]{tn] efb| @% ut] ;'v]{t
aGbsf] 3f]if0ff u/]sf] 5 . pQm aGb ;kmn agfpg cfJxfg ub}{ dfcf]jfbL kf6L{
;'v]{tn] hgxTof/f] zfxL;]gfnfO{ o'4s} d}bfgaf6 jbnf lng] s8f r]tfjgL ;d]t
lbPsf] 5 .. snsf/vfgf, lzIf0f ;+:yf, ahf/ / oftfoft aGb u/]/ xTof/f]
;/sf/nfO{ rf]l6nf] ah|d'Ssf lbg klg dfcf]jfbL lhNnf kf6L{ ;'v]{tn] hg;d'bfonfO{
ckLn u/]sf] 5 .
o;}u/L
zfxL ;]gfsf] xTof/f] hTyfn] efb|–!* ut] s}nfnLsf] /fd lzv/ emfnf u0f]zk'/df
& gDa/ j6flnogsf] ‘l;’ sDkgLsf] ;]S;g sdf08/ s= lj:tf/nfO{ lu/km\tf/ u/]/
g[z+; xTof u/]sf] 5 . pxf“ cfkm\gf] pkrf/ u/]/ sfo{ If]qdf hfg] qmddf
kqmfp kg'{ ePsf] lyof] . ;]gfsf] pQm kmf;LjfbL xTof/f] l6dn] kqmfp u/]/ r/d
oftgf lbP/ xTof u/]kl5 To;nfO{ eL8Gtsf qmddf dfcf]jfbL sdf08/ dfl/Psf] k|rf/
u/]sf] lyof] .
o;}u/L ;f]xL xTof/f] bnn] efb| & ut]
s}nfnLsf] x;'nLofdf /fdnfn rf}w/LnfO{ kqmfp kZrft xTof u/]sf] 5 . o:t} ;f]
xTof/f] bnn] ;'v]{tsf] ufd vf]nfdf rf/ hgfnfO{ kqmfp u/L xTof u/]sf] 5 .
;]gfåf/f ;ft 5fqf anfTs[t
c5fd÷ hgxTof/f] zfxL ;]gf
o'4lj/fd sfod /x]sf a]nfdf klg slt 5f8f lyof] / hgtfsf 5f]/f 5f]/Lx?sf] qm'/
xTof, oftgf / anfTsf/df ;lqmo /x]sf] lyof] eGg] s'/f c5fdsf] cf]nLufp“df ePsf]
Pp6f 36gfn] b]vfp“5 .
t]>f]
r/0fsf] zflGtjftf{ tof/Lsf] clGtd r/0f k'u]s} a]nf k"/fgf] ;Qfsf e/f}6]
zfxL ;]gfn] oxf“ ;ft hgf :s"n] 5fqfx?nfO{ qm'/tfk"j{s anfTsf/ u/]sf
5g\ eg] rf/ hgf 5fqx?nfO{ d/0ff;Gg x'g] u/L s'6kL6 u/]sf 5g\ .
k|fKt
;dfrf/ cg';f/ ut >fj0f @( ut] cf]nLufp“ l:yt dfWolds ljBfno ljbfx'g' cl3
tLgah] lt/ g} xTof/f]
zfxL ;]gfn] 3]/faGbL u/] .
To;kZrft\ clvn -qmflGtsf/L_ sfo{stf{x? sf] x'g\ eGb} Ps–Ps u/]/ ;ft 5fqf / rf/
5fqx?nfO{ cGo ljBfyL{af6 cnu u/] .
;f]xL
ljBfnodf cWofkg ug]{ Ps lzIfsn] gfd pNn]v gug]{ ;t{df eg] – To;kl5 rf/ hgf
5fqx?nfO{ zfxL ;}lgsx?n] d/0ff;Gg x'g] u/L s'6kL6 ug{ yfn] . ;of}+
ljBfyL{x?sf cufl8 cGo ;ft hgf 5fqx?nfO{ tL ;]gfn] kfn}kfnf] jnfTsf/ u/] ..
Ps hgf 5fqfnfO{ tLg rf/ hgf ;Ddsf] anfTsf/L hTyfn] anfTsf/ u/]sf] lyof] .
To;sf] lj/f]w ug]{ u|fdL0f hgtf / ljBfyL{nfO{ kl5 cTofw'lgs /fo{kmn t]:of{P/
cft+lst agfO{Psf] lyof] .
anfTs[t
5fqfx?n] tL kf;jLs anfTsf/L hTyfsf] /ut lkpg cfkm"x? ca hgd'lQm ;]gfdf
k|j]z ug]{ atfPsf 5g\ . zfxL ;]gfsf] qm'/tf k"j{s anfTsf/sf] 36gfnfO{
oyfy{?kdf k|sflzt ul/lbg pgLx?n] cfd ;+rf/ dfWodx?nfO{ cg'/f]w u/]sf
5g\ .. anfTs[t dlxnfx?sf] kl/ro v'nfpg gx'g] kqsf/x?sf] cfrf/;+lxtfnfO{
r'gf}tL lb+b} pgLx?n] eg]sf 5g\ – æxfd|f] kl/ro n'sfpg'sf] cy{ zfxL ;]gfsf]
g[;+z ck/fwnfO{ n'sfpg' xf] . xfd|f] gfd, 7]ufgf, ;fj{hlgs ul/of];\ / tL ck/fwlx?sf]
vf]hL xfdL pko'{Qm ;dodf cfkm} ug]{ 5f}+ .Æ
c5fdsf]
cfnLufp“df anfTs[t 5fqfx?df clvn -qmflGtsf/L_ c5fd lhNnf ;+u7g ;ldlt ;b:o
!& alif{o /fwf ;f]8f/L, !* alif{of ljGb' lj=s=, !% alif{of ;'lgtf jd, !^
alif{of /l;n kl/of/, !* alif{of lji0ff yfkf, !$ alif{of hfgsL yfkf / !^ alif{of
dlgiff uL/L /x]sf 5g\ . :d/0f /xf];\, ;fpgsf] bf]>f] xKtf b}n]vsf]
w/dkf]v/fdf o;}u/L ^ hgf dlxnf snfsf/nfO{ zfxL ;]gfn] atfTsf/ kl5 j]kQf agfPsf]
5 .
zfxL ;]gfsf] of] sfo/tfk"0f{
Jojxf/sf lj?4 cf]nLufp“sf dfq xf]Og l;+uf] c5fdsf hgtf cfqmf]l;t epsf 5g\ /
cfkm\gf 5f]/Lx?sf] cl:dtf arfpg anfTsf/L zfxL ;]gfnfO{ lhNnfaf6} nv]6\g' kg]{
atfO{/x]sf 5g\ .
dfcf]jfbLsf] kq k|lt ljZj ;d'bfo ;sf/fTds
hgfb]z ;Djfbbftf
h]g]ef÷
g]=s=kf=-dfcf]jfbL_sf cWoIf tyf hgd'lQm ;]gf g]kfnsf ;jf]{Rr sdf08/ s= k|r08n]
o'4 lj/fd e+u ePsf] nuQ} ;+o'Qm /fi6« ;+3sf dxf;lrj sf]kmL cGgfgnfO{ n]Vg'
ePsf] kqn] cGt/f{li6«o hut\ vf;u/L s'6gLlts lgsfox? / cGt/f{li6«o ;+rf/ hut\n]
hd]/ rrf{ z'? u/]sf 5g\ .
k"“hLjfbL
/fhgLlts dfgotf dfly ljZjf; ug]{ o"/f]k]nL / cGo b]zsf s'6gLlts JolQmx? /
;+rf/ dfWodn] Tof] kqnfO{ ;sf/fTds ?kdf lnPsf ;dfrf/x?df hgfOPsf] 5 . clt
ljkGg cfly{s l:ylt ePsf blIf0f cd]l/sL / clk|msL d"n'ssf a'l4hLjLx? /
cfkm\g} dxfb]zdf gof“ qmflGtsf/L ;Qf pbfpb} u/]sf] b]lv/x]sf PlzofnL hg;d'bfox?
klxn] b]lvg} g]kfnL hgo'4sf] kIfdf g} 5g\ . pgLx?n] klg dxf;lrj cGgfgnfO{
n]lvPsf] kqnfO{ ;sf/fTds ?kdf lnPsf 5g\ . t/, ;fd|fHojfbL cd]l/sL ;}lgs
tfgfzfxLsf lsQfdf /x]sf ljZjel/sf zf;sx? / l;ldt hglj/f]wL s'6gLlt1x? eg] pQm
kqn] s'g} cy{ g/fVg] / kqsf] s'g} ‘/]:kf]G;’ ug'{ gx'g] ljrf/ JoQm ul//x]sf
5g\ . t/ :jo+ dxf;lrj cGgfg eg] pQm kq k|lt lgs} ;sf/fTds x'g'ePsf] /
g]kfndf eO{/x]sf] ;fd|fHojfbL ;}lgs x:tIf]ksf] lj/f]wdf /xg' ePsf] pxf“ lgs6
;dfrf/ ;"qx?n] atfPsf 5g\ .
s=
k|r08n] dxf;lrj cGgfgnfO{ n]Vg' ePsf] kqdf o'4lj/fd e+u x'g'sf] sf/0f cu|ufdL
/fhgLlts lgsf; lj?4 /fhtGq / p;sf] cfwf/ zfxL ;]gfsf] d"v{ c8fg ePsf]
atfpg' eof] . pxf“n] ;f] kqdf k"/fgf] tfgfzfxL /fhtGqfTds ;Qfn]
xtf/df tof/ kf/]sf] slyt cu|ufdL ;'wf/sf] Ph]08f ;f/tM 3f]/ k|ltufdL ePsf] /
o;n] k"/fg} ;Qf / ;]gfnfO{ ;'b[9 / lg/Gt/ ug{ rfx]sf] klg atfpg'
eof] . cu|ufdL /fhgLlts lgsf; lgsfNg cfkm"x? pko{'Qm ljGb'df
zflGtjftf{df cfpg tof/ ePsf]
bf]xf]¥ofpg' x'“b} s= k|r08n] ;f]
kqdf eGg'eof] –æ;fdGtL /fhtGq / k|utLzLn k|hftflGqs zlQmaLr xfn} z'? ePsf hLjg
/ d[To'sf] h6Ln ;+3if{nfO{ cGt/f{li6«o ;d"bfon] pko'Qm d"Nof+sg ug]{
xfdL cfzf ub{5f}+ .Æ
kqsf]
cGtdf pxf“n] eGg' eof] –æcGtdf xfdL ;fdfGotof ljZj ;d'bfo / ljz]ifu/L ;+o'Qm
/fi6« ;+3;+u ckLn ub{5f}+ ls– g]kfndf eO{/x]sf] j}b]lzs x:tIf]k /f]Sg s]xL
ul/of];\ / g]kfnL hgtfnfO{ cfkm\gf] efUo / eljiosf]
km};nf :jo+ ug{ lbO{of];\ .Æ
k|:t't
5 kqsf] k"0f{ kf7–
Pr= O{= sf]kmL cGgfg
;]K6]Daf/–!, @))#
dxf;lrj
;+o'Qm /fi6« ;+3
dxfdlxd,
k"/fgf]
/fhtGqfTds /fHo;Qf / xfd|f] kf6L{åf/f g]t[Tj ul/Psf] qmflGtsf/L k|hftflGqs
zlQmx? aLrsf] jftf{ e+u ePsf af/]df ;Ddflgt cGt/f{li6«o c+u ;+o'Qm /fi6« ;+3sf
tkm{af6 tkfO{n] JoQm ug'{ ePsf] ulx/f] cle?lrsf] xfdL pRr d"Nof+sg
ub{5f}+ .
g;'lNemPsf
;a} ;d:ofx?sf] ;dfwfg eljiodf ;+jfb / zflGtk"0f{ 9+ujf6 vf]Hg tkfO{n]
eGg'ePsf] s'/fnfO{ xfdLn] pRr lhDd]jf/Ljf]wsf ;fy lnPsf 5f}+ .
ljZj
;d'bfo /fd|/L hfGb5 ls M aGw'xTof/f / /fhfxTof/f ‘/fhf’ 1fg]Gb|n] cS6f]a/ b]lv
sdhf]/ ;+;bLo ;+:yfx? ;lxt ;a} k|hftflGqs / gful/s clwsf/x? qmdzM vf]:b} 5 /
k/Dk/fut ?kdf e/f}6] zfxL ;]gf dfly cl8Psf] zfxL ;}lgs tfgfzfxL :yfkgf
ul//x]sf] 5 . zfxL km;Ljfb lj?4 xfd|f] kf6L{ nufot ;+;bLo kf6L{x? / u}/
;+;bLo kf6L{x?n] b]zdf xfn g]t[Tj ub}{ ;+rfng u/]sf] zlQmzfnL k|lt/f]w
cfGbf]ngaf6 lg/+s'z /fhtGq k"0f{tM PlSnPsf] 5 / s]xL ljb]zL zlQmx?sf] cf8df
a9\b} uPsf] qm'/ ;}lgs zlQmåf/f af“lr/x]sf] 5 .
h]xf];,
b'O{ ;z:q zlQmx? aLr pTkGg ePsf] /fhg}lts zlQm ;Gt'ng / b]zsf] ;+j]bgzLn
e"–/fhg}lts cjl:yltnfO{ Wofg lb+b} xfd|f] kf6L{ hgj/L @( kl5 o'4lj/fdsf
nflu ;xdt eof] . ;d:ofx?sf] cu|ufdL /fhgLlts lgsf; lgsfNg kQf nufpg
k"/fgf] ;Qf;+usf] jftf{ k|s[ofdf k|j]z u¥of] . ck|Ln @& ut]sf]
klxnf] r/0fsf] jftf{d} xfdLn] g]kfndf ljut cfwf ztfAbL k"/fgf] /fhtGq /
k|hftGqaLrsf] ljjfbnfO{ zflGtk"0f{ 9+uaf6 cGTo ug{ uf]nd]r ;Dd]g, cGtl/d
;/sf/ / ;+ljwfg ;efsf] tLg a"“b]+ ;xdltsf] k|:tfj u¥of] . t/, w]/}
cfn6fn kl5 /fhtGqfTds /fHo;Qfn] Tof] c:jLsf/ u¥of] / d"n'ssf x/]s hLjgsf
hgtfaf6sf] ;dy{gnfO{ s'Nrb}+ To;sf] ;§fdf /fhd's'6sf] lg/Gt/tf / zfxL ;}lgs
tfgfzfxLnfO{ ;'b[9 agfpg] tLa| k|ltufdL /fhgLlts Ph]08f cu:t !&–!( sf]
t]>f] r/0fsf] jftf{df cl3 ;f¥of] .
/fhtGqfTds
/fHo;Qfåf/f jftf{s} aLrdf xtf/df cl3 ;fl/Psf] slyt ‘cjwf/0ff kq’ p;sf]
k|ltlqmofjfbL / k|hftGq lj/f]wL, lg/+s'z /fhtGqnfO{ bL3{sfnLg agfpg] rnfvL xf]
eGg] s'/f v'nf;f ug{ kof{Kt lyof] . hals of] jt{dfg ;Qfdf ;fdfGo ;'wf/sf
nflu cfGbf]lnt ;+;bLo kf6L{åf/f g} c:jLsf/ ul/Psf] 5 .
;+ljwfg
;ef h:tf] k|hftflGqs k|s[of dfkm{t, d"n'ssf] cu|ufdL /fhgLlts lgsf; lj?4
/fhtGq / o;sf] ;dly{t cfwf/ zfxL;]gfsf] d"v{tfk"0f{ c8fgn] jftf{sf]
eljionfO{ aGb ul/lbof] h'g cf}krfl/s ?kdf cu:t @& df e+u eof] .
o;afx]s,
hxf“;Dd xfd|f] kf6L{ / hgd'lQm ;]gf lj?4 zfxL;]gfsf] bh{gf}+sf] xTofsf h'g
e|dfTds af“;'/L ahfO{ /x]sf] 5, xfdLn] o'4lj/fdsf] s8fO{k"j{s lgl/If0f
ul//x]sf 5f}+ . h:tf] ls t]>f] jftf{sf] k"j{ ;GWofdf k"jL{
g]kfnsf] /fd]5fksf] bf]/Djfdf !( hgf xfd|f lgM;:q sfo{stf{ / ;fdfGo hgtfsf]
qm'/tfk"j{s xTof u/]/ zfxL ;]gfn] cfkm\gf] c;Eo Jojxf/ k|s6 u/]sf]
5 . cfkm\gf] k|hftGq lj/f]wL tyf ;}GojfbL rl/q / k|utLzLn /fhgLlts
;dfwfgnfO{ c:jLsf/ u/]/ p;}åf/f ul/Psf] zfGtLjftf{sf] j:t'ut ;dfKtLnfO{ 9fs5f]k
ug{ /fhtGqfTds ;Qf clxn] qmflGtsf/L k|hftfGqLs zlQm lj?4 lgn{Hhtfk"j{s
uf]ojN; z}nLsf] b'Zk|rf/ cleofgdf nfu]sf] 5 To;sf] ;a}lt/af6 e08fkmf]/ / eT;{gf
x'g cfjZos 5 .
xfdL
cfzf ub{5f}+ ls xfn;fn} g]kfndf eO{/x]sf] qmflGtsf/L k|hftflGqs zlQmx? / ;fdGtL
/fhtGqfTds zlQmx? aLrsf] hLjg / d[To'sf] h6Ln ;+3if{nfO{ ljZj ;d'bfon]
d"Nof+sg / zflGtk"0f{ 9+uaf6 g} cu|ufdL /fhgLlts lgsf; kQf nufpg]
xfd|f] k|lta4tf Ps k6s k'gM bf]xf]¥ofp“b 5f}+ . t/, /fhtGqfTds ;Qfåf/f
cfkm\gf cfwf/e"t clwsf/sf nflu nl8/x]sf hgtf lj?4 ul/Psf] ;–z:q cfqmd0fsf]
;–z:q k|lt/f]w ug'{ xfd|f] st{Jo xf] eGg] 7fGb5f}+ . cGtdf, xfdL ;fdfGotof
ljZj ;d'bfo / ljz]ifu/L ;+o'Qm /fi6« ;+3;+u ckLn ub{5f}+ ls M g]kfndf ePsf ;a}
k|sf/sf ;}lgs x:tIf]k lj?4 h] ;lsG5 ;a} ul/of];\ / g]kfnL hgtfnfO{ cfkm\gf]
eljiosf] km};nf cfkm} ug{ lbO{of];\ ..
pknAwLd"ns
cfk;L ;DaGwx?sf] xflb{stfk"j{s k|ltIff ub}{ –
k|r08
cWoIf
s]=;=g]=s=kf=-dfcf]jfbL_
hgtf Ps l9Ssf eP ;fdGtL ;Qf a9fl/g]
hgfb]z ;+jfbbftf
sf7df08f}+÷ g]=s=kf=-dfcf]jfbL_sf
cWoIf tyf hgd'lQm ;]gf g]kfnsf ;jf]{Rr sdf08/ s= k|r08n] cfd hg;d'bfonfO{
;Djf]wg ub}{ b]zsf] of] ;+j]bgzLn 38Ldf k'/fgf] ;fdGtL ;Qfsf em"7f /
kfv08L k|rf/ tyf p;n] ug]{ if8\oGq / km}nfpg] cft+saf6 e|ldt / ljrlnt gx'g cfd
hg;d'bfonfO{ ckLn ug'{ ePsf] 5 . pxf“n] hgtfk|lt cufw cf:yf / ljZjf; ub}{
b]zsf] :jtGqtf / k|hftGqsf] k"0f{tfsf lgldQ cf–cfkm\g} 7fp“af6 df]rf{ s:g'
k|To]s b]zeQm :jtGqtf k|]dL g]kfnLsf] st{Jo x'g cfPsf] atfpg' ePsf] 5 .
k'/fgf]
;Qfn] hgtf;+u cft+lst x'“b} sf7df08f}+ pkTosf el/ tLg xKt] lgif]wf1f hf/L
u/]sf] cl3Nnf] lbg cWoIf s= k|r08n] ;fj{hlgs ug'{ ePsf] jQmJodf elgPsf] 5 –æcfd
g]kfnL hgtf Psl9Ssf eP/ cufl8 a9\g] ljlQs} ;fdGtL ;Qf a9fl/g] 5 / gof“
u0ftflGqs g]kfnsf] hGd x'g]5 .Æ pxf“n] gof“ u0ftflGqs g]kfnsf] hGd Tofu,
tk:of / jlnbfgsf] k|zj kL8fsf aLrjf6} x'g] 7f]s'jfklg ug'{ ePsf] 5 .
pxf“n]
g]kfnL hgtfsf] cfTdlg0f{osf] clwsf/nfO{ ;Ddfg ug]{ tyf g]kfndf jf:tjLs zflGt /
k|ultsf] sfdgf ug]{ cGt/fli6«o ;+3 ;+:yf Pj+ hg;d'bfo;+u g]kfndf a9\b} uPsf]
j}b]lzs x:tIf]k tyf k'/fgf] ;fdGtL ;Qfsf] lg/+s'ztfsf lj?4 cfjfh p7fpg ;d]t
ljz]if cg'/f]w ug'{ ePsf] 5 . b]z
cfh Psflt/ ;fd|fHojfbsf] k[i7 kf]ifs lg/+s'z ;fdGtL /fhtGq / csf{lt/ k"j{
k|hftflGqs qmflGtsf] zlQmsf aLrdf lg0ff{os ;+3if{sf] df]rf{df /x]sf] ljrf/ JoQm
ug'{ x'b} s= k|r08n] g]kfn l:yt cd]l/sL /fhb'tn] dfcf]jfbLnfO{ PSNofP/ cnuynu
kfg{ u/]sf] v'nf cleJolQm / k"/fgf] ;fdGtL ;Qfåf/f To;sf] cIf/+zM kfngf
ug]{ k|ltj4tfn] of] s'/f :ki6 u/]sf] 5 . pxf“n] eGg' eof] – ;fd|fHojfbL
x:tIf]k / ;fdGtL /fi6«3ftsf] of] eGbf gf·f] ;f“7–uf“7 c? s] x'g ;S5 / <
jftf{sf]
cf}lrTo ;dfKt ePkl5 hgd'lQm ;]gfn] kf6L{sf] gof“ /0fgLlt cg';f/ u/]sf k|f/lDes
k|lt/f]waf6 56kl6Psf] zfxL ;]gf gfdsf] ;fdGtL xTof/f] bn clxn] ;km]b
em"6sf] k|rf/ u/]/ hgtfnfO{ e|ldt / cft+lst tyf cfkm\gf] tNnf]:t/sf slyt
hjfgx?sf] dgf]jn sfod /fVg] w[i6tf ul//x]sf] 5 / /fhwfgL aflx/ eL8Gtsf qmddf
dfl/Psf cfkm\g} hjfgx? / pgLx?af6 hgd'lQm ;]gfn] xfn} cd]l/sfaf6 NofO{Psf
Pd–l;lS:6g -Pd–!^_ nufotsf bh{gf}+ xltof/ sAhf u/]sf ljj/0fx? n'sfpg] tyf
gdfl/Psf dfcf]jfbL of]4fx?nfO{ sof}+k6s dfl/Psf eGg] em7\7f] k|rf/ ug'{n]
;fdGtL tTjx?sf] dgf]bzf / cfTd/tL nfO{ dfq k|bz{g ub{5 eGg' x'“b} s}of}+ :yfgdf
lgbf]{z / lgxTyf hgtfnfO{
lgd{dtfk"j{s xTof u/]/ dfcf]jfbLnfO{ bf]if nufpg' jf d'7e]8df dfcf]jfbL
dfl/Psf] k|rf/ ug]{ ljut ;+s6sfnsf] z}nLnfO{ clxn]klg zfxL ;}lgs cft+sjfbLx?n]
ckgfO{/x]sf] klg atfpg' ePsf] 5 . k|:t't 5 ebf} !& ut]sf] ldltdf hf/L
ePsf] jQmJosf] k"0f{ kf7 – æo'4lj/fd ePb]lv g} To;sf] PstkmL{ pNnª\3g ub}{
cfPsf] zfxL ;]gf / /fhg}lts lgsf;sf] 9f]sf aGb u/]/ ;fdGtL k|ltudgnfO{ ;'b[9
ug{ vf]Hg] ;fdGtL b/jf/sf gf]s/x?n] xfd|f] kf6L{nfO{ PstkmL{?kdf jftf{ eª\u
u/]sf] eGg] k|rf/ ug'{, g]kfnL hgtfsf] r]tgf / :d/0f zlQmsf] ckdfg ug]{
‘rf]/sf] 7"nf] :j/’ l;jfo c? s]xL
gePsf] s'/f xfdL k'gM :ki6 ug{
rfxG5f}+ . o'4lj/fd, cfrf/;+lxtf / jftf{sf] cf}lrTonfO{ Jojxf/tM ;dfKt
kfg]{ k|ltufdL ;fdGtL tŒjx? clxn] ljz'4 em"6sf] v]tL ub}{ g]kfn / g]kfnL
hgtfnfO{ klZrdf ;fd|fHojfbsf] cf8 / Ozf/fdf lg/ª\s'ztfsf] hf“tf]df lk:g]
d"v{tfk"0f{ b':;fx; ul//x]sf 5g\ . jf:tljs /fli6«o Pstf,
k|hftGq, zflGt / k|ultsf lgldQ ;fdGtL zfxL ;}lgs cftª\sjfbsf] k|lt/f]w ul//x]sf
g]kfnL hgtfsf >]i7td\ 5f]/f5f]/Lx?nfO{ ‘pN6] rf]/ sf]tjfnsf] 8f“6]’ eg] em}+
‘cftª\sjfb’sf] ljNnf le/fP/, ;+;bjfbL /fhg}lts bnx?sf] sfg'gL ;ª\3if{dfly ;d]t
lgif]wf1f nufpg] ;fdGtL k|ltufdLx?sf] if8\oGqn] pQm s'/fnfO{ :ki6 ub{5 .
;fdfGotM @)) jif{ klxn]b]lv / ljz]iftM %$ jif{b]lv g]kfnL hgtfnfO{ wf]sf lb+b}
cfPsf] tyf /fi6«3ft, e|i6frf/, t:s/L, xTof, cftª\s, ljs[lt / lj;ª\ultsf] s]Gb|
ag]sf] ;fdGtL b/jf/af6 cem} klg hglxtsf] ofrgf / ck]Iff ug'{ :jtM cy{xLg
5 .
cfh
rf}lt/af6 g]kfnL hgtfsf] k|lt/f]wsf] 3]/fdf k/]sf] ;fdGtL b/jf/ ;fd, bfd, b08,
e]båf/f cfkm\gf] cfo' nDAofpg] Joy{ / clGtd k|of; ul//x]sf] 5 . jftf{sf]
cf}lrTo ;dfKt ePkl5 hgd'lQm ;]gfn] kf6L{sf] gof“ /0fgLltcg';f/ u/]sf k|f/lDes
k|lt/f]waf6 56kl6Psf] zfxL ;]gf gfdsf] ;fdGtL xTof/f] bn clxn] ;km]b
em"6sf] k|rf/ u/]/ hgtfnfO{ e|ldt / cftª\lst kfg]{ tyf tNnf:t/sf cfkm\gf
slyt hjfgx?sf] dgf]an sfod /fVg] w[i6tf ul//x]sf] 5 .. /fhwfgLaflx/
le8Gtsf qmddf dfl/Psf cfkm\g} hjfgx? / pgLx?af6 hgd'lQm ;]gfn] xfn} cd]l/sfaf6
NofOPsf Pd–l;lS:6g (M-16) nufotsf bh{gf}+ xltof/ sAhf
u/]sf ljj/0fx? n'sfpg] tyf sof}+ k6s gdfl/Psf dfcf]jfbL of]4fx?nfO{ dfl/Psf]
eGg] em'§f] k|rf/ ug'{n] ;fdGtL tŒjx?sf] dgf]bzf / cfTd/tLnfO{ dfq k|bz{g
ub{5 . sof}+ :yfgdf lgbf]{if / lgxTyf hgtfnfO{ lgd{dtfk"j{s xTof u/]/
dfcf]jfbLnfO{ bf]if nufpg' jf d'7e]8df dfcf]jfbL dfl/Psf] k|rf/ ug]{ ljut
;ª\s6sfnsf] z}nLnfO{ clxn] klg zfxL ;}lgs cftª\sjfbLx?n] cKgfO/x]sf 5g\ .
b]znfO{
cefj / u/LaLsf] e'“d/Ldf k'¥ofP/ o;sf] cl:tTjdfly g} k|Zg v8f u/fpg] ;fdGtL
b/jf/ cfh () k|ltzt hgtfsf] efjgf, cfjZostf / cfsfª\Iffsf lj?4 klZrdf
;fd|fHojfb d'VotM cd]l/sL ;fd|fHojfbsf] cf8, :jfy{ / lgb]{zgdf rNg] zfxL ;]gf
gfdsf] d'6\7Le/ 8km\kmfsf] andf l6s]sf] 5 . b]zsf] efUo / eljiosf] km};nf
ug]{ ;Dk"0f{ clwsf/ hg;d'bfonfO{ lbpm“ eGg] xfd|f] Gofok"0f{
cfu|xnfO{ 7f8} c:jLsf/ ug]{ k~rfotsfnLg lg/ª\s'ztfsf k'hf/Lx?n] /fi6«jfb,
ax'bnLo k|hftGq / zflGtsf] s'/f ug'{n] kfv08sf] k/fsfi7fnfO{ dfq k|dfl0ft
ub{5 . j:t'tM b]z cfh Psflt/ ;fd|fHojfbsf] k[i7kf]ifs lg/ª\s'z ;fdGtL
/fhtGq / csf{lt/ k"0f{ k|hftflGqs qmflGtsf] zlQmsf aLrdf lg0ff{os
;ª\3if{sf] df]rf{df /x]sf] 5 . of] P]ltxfl;s ;TonfO{ g]kfnl:yt cd]l/sL
/fhb"tn] dfcf]jfbLnfO{ PSNofP/ cnu–ynu kfg{ u/]sf] v'Nnf ckLn / k'/fgf]
;fdGtL ;Qfåf/f To;sf] cIf/zM kfng ug]{ k|lta4tfn] /fd|f];“u :ki6 u/]sf]
5 . ;fd|fHojfbL x:tIf]k / ;fdGtL /fi6«3ftsf] of] eGbf gf·f] ;f“7uf“7 c? s]
x'g ;S5 / < b]zsf] of] ;+j]bgzLn 38Ldf k'/fgf] ;fdGtL ;Qfsf em'§f / kfv08L
k|rf/ tyf p;n] ug]{ if8\oGq / km}nfpg] cftª\saf6 e|ldt / ljrlnt geO{ b]zsf]
:jtGqtf / k|hftGqsf] k"0f{tfsf lgldQ cf–cfkm\gf] 7fp“af6 df]rf{ s:g'
k|To]s b]zeQm / :jtGqtfk|]dL g]kfnLsf] P]ltxfl;s st{Jo x'g cfPsf] 5 . cfd
g]kfnL hgtf Psl9Ssf eP/ cufl8 a9\g] ljlQs} ;fdGtL ;Qf a9fl/g]5 / gof“ u0ftflGqs
g]kfnsf] hGd x'g]5 . lglZro g} gof“ u0ftflGqs g]kfnsf] hGd Tofu, tk:of /
alnbfgsf] k|zj kL8fsf aLraf6 g} x'g]5 .
ctM xfd|f] kf6L{ cfly{s, /fhg}lts,
;f“:s[lts, af}l4s nufot ;fdflhs hLjgsf ;a} If]qaf6 ;8]sf] k'/fgf] ;fdGtL
;QfnfO{ cj1f ub}{ To;sf lj?4sf] ljb|f]xnfO{ ;kmn kfg{ ;xof]usf lgldQ b]zsf
;Dk"0f{ b]zeQm Pjd\ hgkIfLo zlQm tyf cfd hg;d'bfo;“u xflb{s ckLn
ub{5 . o;}u/L g]kfnL hgtfsf] cfTdlg0f{osf] clwsf/nfO{ ;Ddfg ug]{ tyf
g]kfndf jf:tljs zflGt / k|ultsf] sfdgf ug]{ cGt/f{li6«o ;+3–;+:yf Pjd\
hg;d'bfo;“u g]kfndf a9\b} uPsf] j}b]lzs x:tIf]k tyf k'/fgf] ;fdGtL ;Qfsf]
lg/ª\s'ztfsf lj?4 cfjfh p7fpg ;d]t xfdL ljz]if cg'/f]w ub{5f}+ .
ljut
!@ aif{ b]lv hgtfsf] ;]jf ub}{ cfPsf] k|utLzLn k+lQmsf] ;fKtflxs hgfb]zsf] r}q
!! ut]sf] klxnf] c+s l9n} ePklg r}q @) ut] x]g]{ df}sf kfOof] . ;To tYo
;dfrf/ vf]Hg] cf“vfdf sfnf] k6\6L / n]Vg] xftdf kmnfdsf sf“8] xts8L nufP/ !!÷@
aif{ ;Dd c“Wof/f] h]nsf] aGwg kl5 hgtfsf] Gofgf] sfvdf cfP/ cfkm\gf] ofqfnfO{
lg/Gt/tf lbg] qmddf hgfb]zsf ;xsdL{x?n] tYo ;dfrf/ / k|ultlzn ljrf/ ;xLt
k|sflzt ug'{ePsf] hgfb]z cfd hgdfg;df b]vf kbf{ d dfq geP/ em'6f ;dfrf/ / unt
ljrf/ af]s]/ cfpg] klqsfaf6 jfSs ePsf ;Dk"0f{ g]kfnL hgtfdf v'zLofnL
5fPsf] 5 .
r}q
@) ut]sf] ljxfg Ps hgf ;fyLn] xfd|f] nflu Ps d'7f klqsf jf]s]/ cfpg'
eof] . d]/f] xftdf lbg'eof] . d}n] Tof] kf]sf gvf]n]/} zf;ssf] :j/df
sndsf] lgd hf]8]/ hgtfsf] lj?4 cl/·fn vlgP em}+ vlgPsf klqsfsf l3gnfUbf cg'xf/
b]Vg'knf{ eg]/ Tof] kf]sf vf]Ng l/; p7]/ hf“u/ nfu]g . s]xL ;do e'“O{df g}
/fv] . cfkm\gf] sfd ;s]/ Tof] kf]sf xftdf lnP“ , c“em klg vf]Ng dg
nflu/x]sf] lyPg . dg gnfUgfsf] sf/0f lyof] lt klqsfsf s]xL k]hdf em'6\7f
;dfrf/, zf;sLo, ;fdGtL, k"“hLjfbL ljrf/ / af“sL k]hx?df lj1fkg / dlxnfsf]
cZnLn t:jL/x? /fv]sf x'Gy] , h'g t:jL/x? ;dfhdf x]g}{ g;lsg] vfnsf x'Gy] .
kf]sf
vf]n]/ o;f] x]bf{ t cf}+;Lsf] /ftdf rlDsg] tf/f em}+ hgfb]znfO{ b]v] æhgfb]zÆ
eg]/ cfkm}nfO{ k|Zg u/] . c? kmf;km";] klqsfnfO{ e'“O{df kmfn]/
hgfb]znfO{ 5fltdf RofKb} xftdf lnP . k9\g' eGbf klxnf glhssf] ;fyLnfO{
hgfb]z b]vfpb} æx]/¤ hgfb]zÆ eg] . pxf“n] klg ‘vf]O{ vf]O{ x]/f}+’ eGb}
glhs cfpg' eof] . pxf“n] leqL k]h / d}n] aflx/L k]h k9\of}+ . km]/L
d}n] leqL k]h k9] / pxf“n] aflx/L k]h k9\g' eof] . vfgf vfg hf“bf klg
hgfb]znfO{ xftdf lnP/ uof}+ . ;To tYo ;dfrf/ / qmflGtsf/L ljrf/n] el/k"0f{
hgfb]znfO{ k9]/ klg ;lsof] . Ps jif{ el/sf] ltvf{nfO{ d]6fPsf] dxz'; klg
eof] .
of]
v'zLsf] ;dodf d]/f] dfg;k6ndf hgfb]z;+usf] lj5f]8 b]lv e]6 ;Ddsf clttsf lttf
ld7f If0fx? kf}8L v]Ng yfn] . ;j}s'/fx? t o;df n]v]/ c6fpg] klg 5}gg\ t/
klg slxn] e'Ng} g;lsg] If0fx?nfO{ n]Vg uO/x]sf] 5' .
@)%*
d+l;/ * ut]sf] dfcf]jfbLsf] /fhg}lts / kmf}hL xdnfaf6 dg'{ g af“Rg' ePsf] k|lts[ofjfbL ;/sf/n] g]kfnL
hgtfdfly dWoo'uLg jj{tfsf] h+unL zf;gsf] 3f]if0ffsf] s]xL 306f klxn] hgfb]zdfly
af“b/] cfqmd0f u/]sf] /x]5 . To; lbg d
c5fd lhNnfsf] ljgfos ahf/df uPsf] lyP . Tof] lbg ljgfos ahf/df ;of}+
dflg;x?n] k|lts[ofjfbL ;/sf/sf] lj?4 lbp;} gf/f h'n'z u/]sf lyP . ToxL
;dfrf/ k|]lzt ugf{sf] nflu hgfb]zsf] sfof{nodf kmf]g ;Dks{ ubf{ ;Dks{ x'g
;s]g . lsg ;Dks{ ePg < cfkm}nfO{ k|Zg ub}{ cfkm";“u ePsf ;j} kmf]g
gDa/df ;Dks{ ug{ vf]Hbf klg ;Dks{ ePg . kSs} klg zf;sn] cfqmd0f u/] eGg]
z+sf nfUof] . tTsfn To]tLj]nfsf] ;'v]{t kf]i6df ;Dks{ u/] aNnaNn Pshgf;+u
dfq kmf]g ;Dks{ eof] . pxf“;+u hgfb]zsf] va/ ;f]4f cfkm"x?sf] klg
;Dks{ ljR5]b ePsf] 5 eGb} kl/l:ylt hl6n ePsf] atfpg' eof] . Tof] ;dfrf/
pxf“nfO{ g} l6kfOof] t/ lj8Djgf Tof] ;dfrf/ k|sflzt ug{ gkfpb}+ ;'v]{t kf]i6
klg cfqmd0fsf] l;sf/ eof] .
a]n'sf la=la=l;= sf] ;dfrf/ ;'g]/ yfxf
eof], hgfb]z / hglbzfsf] sfof{no dfly zf;ssf xltof/wf/L /fIf;x?n] cfqmd0f u/L
;Dkfbgdf h'6]sf ;j} kqsf/ / k|sfzgsf ;Dk"0f{ ;fdfu|L sAhf u/L nu]sf
/x]5g\ . cfkm\gf lk|o klqsf dflysf] cfqmd0fn] cfd hgdfg;df lg/f; /
cfqmf]l;t agfof] g} . o;df klg dnfO{ t emg\ a9L cfqmf]l;t agfof] . hgfb]z
kl/jf/sf] ;b:o -c5fd lhNnfsf] ;Djfbbftf_ ePsf] gftfn] xf]nf . Psl5g t
dnfO{ Tof] va/n] lrlGtt agfof] . To;kl5 zf]snfO{ zlQmdf abNg] jfrf
u/] .
g]kfnL hgtfnfO{ cft+sjfbsf] ljNnf le/fP/
slyt ;+s6sfnsf] 3f]if0ff u/L zfxL ;/sf/ dfG5] dfg]{ cleofgdf h'6\of] .
zfxL g]kfnL ;]gf gfdsf dfgjLo ?ksf 3/kfn'jf /fIf;x? ufp“df k|j]z u/L lgbf]{if
lgxTyf hgtfnfO{ uf]nLn] e'6\g yfn] . ptf s;fO{ dGqfno -/Iff dGqfno–;+=_n]
bf]xf]/f] le8Gtdf olt hgf, plt hgf ;z:q dfcf]jfbLsf] d[To' eg]/ 3f]if0ff ug{
yfNof] . Tof] 3f]if0ffnfO{ g} cfkm\gf] d'Vo ;dfrf/ agfpb} z'?d} ‘hgkIfLo
klqsf’ eg]/ gfd lbPsf zf;sLo klqsfn] b}lgs ?kdf 5fKg yfn] . ;Dk"0f{
d'lQmsfdL g]kfnL hgtfn] o:tf ;dfrf/ k|lt v]b JoQm ub}{ hgfb]znfO{ ;DemL
/xGy] . of] ;dodf ;j} eGbf j];L sflGtk'/ klqsfn] hgtfsf] lj?4 n]Vof] .
Tof] b}lgsn] zfxL ;]gfn] u/]sf] cTofrf/sf ;dfrf/nfO{ l7s eGb} n]v]sf bh{gf}
;dfrf/ k|df0fsf ?kdf xfdL;+u ;'/lIft 5g\ .
b]zel/
dfG5] dfg]{ cleofg h;/L 3lge"t x'b} uof] To;/L g} ljleGg klqsfx?n] klg
tLa| ?kdf n]Vg yfn] . b]zdf hgtfsf kIfdf n]Vg] s'g} kqklqsf gePsf]
kl/j]zdf hgtfsf] aLr}af6 xftn] n]v]/ ePklg hgtfsf jbnfsf efjgf, k|lt/f]wsf gof“
s[ltdfg, ;To tYo ;dfrf/ / k|ultlzn ljrf/ jf]s]/ hg;Gb]z klqsf k|sflzt x'g
yfNof] . oxL ofqfdf cfb/0fLo kqsf/ ldq sf“lzrGb a/fn ;+u e]6 eof] .
xfdL bO{hgfn] ad jf?bsf] w'“jf lg:sg] 7fp“jf6} hgd'lQm ;]gfsf ljhosf gof“ gof“
uuge]bL s[ltdfg, hgtfn] n6\7L 9'·fn] cfw'lgs xltof/;+u u/]sf k|lt/f]w, o'4
If]qaf6 ;[hgf ePsf ;flxTo snf, / k|ultzLn ljrf/ ;Dk|]z0f ub}{ cfof}+ .
hgtfsf] ;Gb]z af]s]/ cfpg] ePsf]n] xf]nf hg;Gb]z xfdLn] ;f]r] eGbf dflyaf6 g}
hglk|o aGb} uof] .. hg;Gb]znfO{ jf]s]/ Nofpg] ;fyLsf] jf6f] x]/L /xGy]
hgtf / qmflGtsf/L of]4fx? . t/ lj8Djgf o'4 If]qdf ePsf]n] slxn] sfuh /
slxn] d;Lsf] sdLn] cfb/0fLo kf7sx?sf] dfu cg';f/ k'¥ofpg ;ls/x]sf lyPgf} .
xfdL;+u k|sfzgsf] nflu lnyf] d]l;g -xft]
k|];_ lyof] . ufp“df /ftf/ft l;=cfO{=8L=x? 3'ld/xg] ePsf]n] o'4 If]qsf]
dxTjk"0f{ k|]; -lnyf]_ nufot k|sfzgsf ;fdfgx? cf]8f/df /fVYof}+ . t/
:6]G;Ln k]k/ af]s]/ xfdL eg] ufp“ 3/df hgtfs} aLrdf x'GYof}+ . ;dfrf/
;Dkfbg u/]/ klqsf k|sfzgsf] lbg /ftL !@–! ah]lt/ n8\b} k8\b} Kof/f] k|]; ePsf]
cf]8f/df k'UYof}+ . lbp;} cWof/f lt cf]8f/ /ftLsf] t s'/} gu/f}+ .
aflx/ st} gb]Vg] u/L cln–cln pHofnf] afn]/ -s;}n] gb]Vg] u/L_ sfd ;sL km]/L
klqsf emf]nfdf af]s]/ cWof/f]df n8\b} k8\b} l;:gf], cNnf]n] kf]n]/ xft v'6\6f
emdemdfpg] ub{y] . sf“8f / h'sfn] bf/]sf 3fpaf6 /ut jlu/x]sf] x'GYof] h'sfn] t emg 6fpsf]df ;d]t cfkm\g} tfndf /ut
r':by] . xfdLnfO{ lt h'sfnfO{ l6k]/ km\of“Sg] ;d]t km';{b x'b}g
lyof] . ufp“df k'u]/ klqsfnfO{ ldnfP/ cf/fd ul/GYof] . ljxfg p7]/ x]bf{
t lnyf]sf] dl;n] cfvfdf ufhn, gfsdf h'“uf h:t} x'Gy] . slxn] tL xft / tL
ufhn, h'+uf kvfNg ;d]t km';{b x'b}g lyof] . xfdLn] k|foM h;f] sfnf
n'uf÷sk8f nufpg] ub{Yof+}, lsgls sfnf] sk8fdf dl;n] Tolt c;/ gug]{
ePsf]n] .
hg;Gb]zn] zfxL ;/sf/n] 5/]sf uf]oj]N;
e|dnfO{ Roft r't kfb}{ ;To tYo ;dfrf/ 5fKb} cfPsf] l/; / hgd'lQm ;]gf;+usf] Ps
kl5 csf]{ xf/sf] lk/f] :jfb rfVb} wf]tL 6f]kL ;d]t km\ofSb} efu]sf zfxL ;]gfn]
hgfb]zsf] em}+ hg;Gb]zsf] klg 3f6L lgdf]7\g vfh]s} xf] . t/, xfd|f]
;fjwfgL / hgtfsf] ;'/Iffsf] cufl8 s]xL rn]g . xfdLn] ;fKtflxs ?kdf 7fp“
r]Gh u/L /xGYof}+ .. Ps lbg 8f]sfdf ;fdfg afs]/ Ps 7fp“af6 csf]{ 7fp“df
hfb} lyof}+, /ftsf] !)–!! ah]sf] lyof] xf]nf o;} ;dodf rf/}lt/af6 dflg;nfO{
p8fpg] cf“wLa]x/L cfof] . xfdLn] cfkm\gf] hLjgsf] k|jfx gu/L cfkm\gf n'uf
vf]n]/ 9fsL cfb/0fLo kf7sx?sf kq / k|sfzgsf ;fdfu|L ;'/lIft arfO{ /fv]sf
lyof}+ . o; a]nfdf dnfO{ x'/Ln] p8fP/ cln k/ nuL ;s]sf] lyof] .
cfb/0fLo ldq a/fnn] xtkt d]/f] xft ;dft]/ arfpg' eof] . clxn] klg x'/L
jtf; rNbf dnfO{ ToxL lbgsf] ofb cfp5 .
k|lts[ofjfbL ;/sf/n] x/ k|of;sf jfjh'b
klg hg;Gb]znfO{ e]6fpg g;s]k5L dl; / sfuhnfO{ jhf/af6 ufp“df lngnfO{ k|ltjGb
nufof] . t/ klg xfd|f] ofqf /f]lsPg . ufp“3/df hgtfåf/f lgld{t j8'sf]
sfuhnfO{ k|of]u u¥of}+ eg] dl; rfxL ahf/af6 hgtfn] g'g / rfdnsf] s6\7f leq
/fv]/ NofO{ lbGy] . xfd|f] of] lg/Gt/tfn] klqsf emg\ emg\ nf]slk|o aGb}
uof] . /fhwfgLaf6 k|sflzt x'g] lrNnf klqsf kfO{g] k;nx?df klg hg;Gb]zsf]
vf]hL e}/x]sf] xGYof] .. lsg xf]nf < lsg eg] hg;Gb]z tL klqsf h:tf]
/+uL lj/+uL geP klg o'4 If]q, /fli6«o ?kdf 36]sf ;To tYo ;dfrf/ / k|ultzLn
ljrf/n] el/k"0f{ lyof] . o;af6 k|i6 x'G5 hgtfn] /+uLg klqsf eGbf
xftn] n]v]sf eP klg k|ultzLn klqsfnfO{ a9L dxTj lbG5g\ .. xfdLnfO{
;fKtflxs ?kdf !))–@)) ;Dd kqx? k|fKt x'Gy] . o;n] hg;Gb]z slt :yflkt lyof]
eGg] s'/f ;j}nfO{ v'nfzf ul/lbG5 .
@! cf}+ ztfAbLsf] sDKo'6/sf] hdfgfdf klg
xftn] n]v]/ klqsf k|sflzt ug'{kg]{ lj8Djgfsf] ljifodf xfdL Ps cfk;df s'/f
uYof}{+ .. km]/L c7f]6 uYof}{+ æhgtfsf] ljho;+u} lu/km\tf/ ePsf kqsf/x? l/xf x'g]5g\ / k|ltalGwt xfd|f klqsfx? k'gM
k|sflzt x'g]5g\, clg xfdL klg Jojl:yt x'g] 5f}+ .Æ b'ef{Uoj; xfdL cfGtl/s
b'3{6gfdf k¥of}+ . kf7sx?sf] dfu x'bf x'b} klg hg;Gb]z s]xL ;do;Dd aGb x'g
k'Uof] . s]xL ;dokl5 k'gM k|sflzt eof] .
@! cf}+ ztfAbLsf] g]kfnL hgtfsf] dxfg\
zlQmnfO{ ljb]zL xltof/n] bjfpg] sf]/f ;kgf b]v]/ k|lts[ofjfbL zf;sn] nufPsf]
;+s6sfnnfO{ htfsf] cho zlQmn] p;}sf] dxf;+s6df abn]/ zf;s;+usf] Ps r/0fsf]
n8fO{ g]kfnL hgtfn] lht]sf 5g\ . of] ljho;+u} xfd|f] cf+lzs?kdf Tof] ;kgf
k'/f ePsf] 5 . /fhwfgLaf6 hgfb]z ;fKtflxs / kl5Nnf] r/0fdf cfP/
g]kfnu~haf6 hgcfJxfg ;fKtflxs nufot b]z} el/ hgklIfo kq klqsfx? lg/Gt/ k|sflzt
eO{/x]sf 5g\ . o; cj;/df k|lts[ofjfbL ;/sf/åf/f xTof ul/g' ePsf k|ultzLn
;flxTosf/ Pj+ kqsf/ s[i0f ;]g -OR5's_ nufot zxfbt k|fKt ug'{ x'g] ;Dk"0f{
kqsf/x? k|lt xflb{s >f4~hnL ck{0f ub}{ ;f]sfs'n kl/jf/df ;dj]bgf JoQm
ub{5' . xfn ljleGg klqsfx?df sfd ul//xg' ePsf ;Dk"0f{ kqsf/ ldqx?sf]
sfo{;kmntfsf] sfdgf ;lxt klqsfsf] pQ/f]Q/ k|ultsf] sfdgf ub{5' .
cGtdf– g]kfnL hgftfsf] jf:tljs zlQmnfO{
e'n]/ xltof/sf] e/df k'/fg} ;kgf zf;sx?n] b]v] eg] To;sf] :jfb w]/} lk/f] x'g]5
oxL :jfb g} clGtd :jfb x'g] s'/f g]kfnL ;fzsx?n] ;dod} yfxf kfpg\ .
llbg]z
cf/=l;=
-of]
kq xfd|f ;Djfbbftfn] o'4–lj/fd sfod /x]s} ;dodf k7fpg' ePsf] lyof] . –;+=_
c5fdsf blnt M pTkL8g b]lv d'lQmsf] ofqf ;Dd ljho
lj=s=
c5fd lgjf;L ljho lj=s= g]kfnL blntx?
jLr nf]sk|Lo x'g'x'G5 . pxf“ g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ e]/L–s0ff{nL If]qdf
sfo{/t s'zn ;+u7gstf{ x'g'x'GYof] . kl5Nnf] k6s pxf“n] of] n]v aaO{ klZrd
alb{ofaf6 >fj0f @$ ut] n]Vg' ePsf] lyof] . g]kfnu~haf6 k|sflzt x'g]
hgcfJxfg ;fKtflxssf nflu pxf“n] n]Vg' ePsf] of] n]vdf c5fdL blntx?sf] oyfy{
;fdflhs l:ylt dfq lrq0f ug'{ ePsf] 5}g, pbfx/0f ;lxt x]lkPsf blntx? qmflGtsf]
af6f]df cu|;/ ePsf atfpg' ePsf] 5 .
cfkm\gf] sfo{If]q tkm{ hf“b} ubf{ ut
efb| # ut] aaO{ gbLdf au]/ pxf“sf] zxfbt eof] . pxf“sf] lgwgn] g]kfnsf
blntx?n] cfkm\gf lk|o g]tf, g]=s=kf=-dfcf]jfbL_n] Ps s'zn ;+u7s / g]kfnsf] n]vg
ofqfn] Ps s'zn n]vs u'dfPsf] 5 . pxf“ k|lt hgfb]z ;fKtflxs xflb{s
>4f~hnL ck{0f ub}{ pxf“sf] zf]s ;+tKt kl/jf/ k|lt xflb{s ;dj]bgf JoQm
ub{5 . k|:t't 5 pxf“sf] ;+ejtM clGtd of] n]v .
g]kfnsf blntx?n] zf;sLo pTkL8gaf6 d'lQm
kfpgsf] nflu pgLx?n] cfGbf]ng gu/]sf] /
gePsf xf]Ogg\ . o;}sf] pTkL8gsf] r/d?kn] ubf{ xf]nf . blntx? ctflnP/
ps'zd's'zdf uLtåf/f cleJolQm ug]{ ub{y] . ToxL uLt cfh klg c5fdL blnt
;d'bfon] b]p8f efsfdf ufpg] ub{5g\ . c5fd lhNnfdf k~rfot sfnsf /fli6«o
k+rfot ;b:o b]j]Gb| zfxsf afa' c5fd
lhNnf cGt/ut uf=lj=;= bgf{nsf Ps tfgfzfxL /hf}6f lyP . pgnfO{ cfh klg
bgf{nL /fhf eGg] u/]sf] kfO{G5 . pgLn] Toxf“sf blntx?dfly u/]sf] pTkL8g,
cTofrf/, bdg / cToflws >dzf]if0fsf] 56kl6 lj?4 p2]nLt uLt xf] of] .
æc5fdL
/fhfsf nfUbf, lj/f}6f] bg}{ 5 ¤
n}hf sfn afnLa}+;, Ps rf]6 dg}{ 5 ¤¤Æ
o; uLtsf] a:t'ut cy{, To; c5fdL /fhfn]
Toxf“sf blnt hgtfsf] /fd|f] hUuf hlt cfkm\gf] gfddf agfof] . kl5 s]xL v]t
af/L lj/fo/ 3/ agfO{ blntx?n] a:g] u/] . t/ klg Tof] hUufsf] gfkL / btf{
x'g lbPgg\ . ;bfsf nflu pg}sf] bf; eP/ a:g'kg]{ cj:yf eof] . of]
5'jf5't, pTkL8g, cTofrf/ af6 bljP/ af“Rg' eGbf klg nfp“–nfp“, vfp“–vfp“ eGg]
pd]/df g} dg{ kfp“ / l56f] sfn cfP x'GYof] eGg] o; uLtsf] d'n dd{ xf] .
o;/L k+rfotL Joj:yfdf kGr]/fhfx?n]
lbPsf] ;f:tLaf6 d'lQm kfpg blntx? cft'/ ePsf lyP . b]zdf oxL ;dodf s]xL
/fhg}lts pynk'yn ePsf] lyof] . k~rfot lj?4 k|hftGq Nofpgsf nflu cfGbf]ng
ePsf lyP . d'lQmsf] ;kgf b]v]/ blnt ;d'bfo klg ;+;bjfbLx?sf] kl5
nfu] . @)$^ df k|hftGqsf] pbo ePsf] / k~rfotsf] cGTo ePsf] 3f]if0ff
ul/of] . r'gfjdf hftLo :jtGqtf / 5'jf5't h:tf] cdfgjLo Jojxf/sf] 5'6s/f
kfpg] 7'nf] cfzf ;lxt blntx?n] dtbfg u/] . ;+;bjfbLx?sf] ;/sf/
aGof] .. @)$& sf] ;+ljwfg alg;s] kl5, ;a} ;+;bjfbL kf6L{x? kfn}–kfnf]
;Qf;Lg ag], blntsf ;d:ofsf] gf/fnfO{ xltof/ agfP/, blntnfO{ ef]6 a}+sdf kl/0ft
u/L cfkm" / cfkm\gf] kf6L{ ;Qfdf hfg] dfq x}g, blntx?nfO{ b]vfP/ tn b]lv
s]Gb| ;Dddf g} ljleGg ljb]zL Pg=hL=cf]= / cfO{=Pg=lh=cf]= h:tf ;+3 ;+:yfsf]
dfWodåf/f 7'nf] wg cfh{g ug]{ xltof/sf] ?kdf k|of]u u/] .
o;/L ;Qfdf a:g]x?n] k|hftGqsf] jf]sfnt
u/L cfd blnt ;d'bfonfO{ d'lQm ul/Psf] / ;a}nfO{ ;dfg clwsf/sf] Joj:yf /
lxhf]sf] pTkL8g / zf]if0faf6 d'Qm ul/Psf] bfjL u/]sf] kfO{G5 . sfg'gn] klg
k"0f{ ?kdf blntx?sf] clwsf/nfO{ sfod u/]sf] / ;a} eGbf /fd|f] / Jojl:yt
;+ljwfg ePsf] bfjL klg u/]sf] kfO{G5 . t/ klg cfd g]kfnL blnt ;d'bfosf]
cj:yfdf s'g} km]/abn ePsf] 5}g .a? cem 3'dfO{lkm/fO{ blntx? dfly cfly{s
zf]if0f, /fhg}lts zf]if0f / hftLo pTkL8gsf] k|lqmof cfh klg !( cf}+ ztfAbLsf]
h:t} cj:yfdf lhpsf ltpm /x]sf] 5 , c5fd lhNnfdf klg . o; lhNnfdf blnt
d'lQmsf ;jfnnfO{ lnP/ vf]lnPsf u}/ ;/sf/L ;+:yf klg kfO{G5g\ . t/ klg
Toxf“ cfh blntx? dfly ePsf] bdg / zf]if0fsf] 36gfx? bh{gf}+sf ;+Vofdf /]l8of] /
;+rf/ ldl8ofx?n] k|rf/ ul//x]sf 5g\ . h'g ljifon] g]kfnsf] slyt k|hftGqsf]
xjfnf ul//x]sf] 5 . oxf“sf ;Qfwf/Lx? / cGo cfkm"nfO{ k|hftGqjfbL elg
jf]sfnt ug]{ ;+;bjfbLx? r'gfjsf] a]nf efif0fsf] jiff{ ug]{x? r'krfk /x]/ blnt
dfly ePsf cTofrf/nfO{ g} xKsfO{–bDsfO{ æcfh;Dd blntn] cfkm" eGbf 7'nf]
a8fsf] cufl8 lz/ 7f8f] u/L afn]sf] b]v]sf] 5;, /fhgLlt u/]sf] b]v]sf] 5Æ elg
lhNnf k|zf;g / cbfntn] lkmtf{ u/fO{ lbPsf] tLtf 36gfsf] b'v];f] kf]Vg' x'G5,
e6s6Lof uf=lj=;= j8f g+= & k'b' lgjf;L bfg axfb'/ lj=s= . of] t Ps
ztxdf b]lvPsf] pbfx/0f dfq xf] . lhNnfsf ljs6 :yfgx?df o:tf 36gfx? slt 5g\
slt h'g ljifodf clxn] pNn]v u/]/ ;Dej klg b]lvPsf] 5}g .
ef}uf]lns ?kdf ljs6tf, cfly{s ?kdf
ljkGgtf / lzIffsf] ?kdf clt k5fl8 k/]sf] of] lhNnfdf a;f]jf; ug]{ jx'
hftLotfsf] ?kdf /x]sf] 5 . cfkm"nfO{ kfgL rNg] eGg] slyt pkNnf] hftx?
dWodf, afx'g, 7s'/L, If]qL / du/x? d'Vo ?kdf /x]sf 5g\ . To;} ul/ kfgL
grNg] æc5'tÆ kfl/Psf] hftLx?df
ljZjsdf{, kl/of/, wfdL, ;fsL{, afbL, 9f]nL nufotsf ;d'bfox?sf] a;f]jf; d'Vo
?kdf /x]sf] kfO{G5 . bfgaxfb'/ lj=s= sf cg';f/, blntx?nfO{ ufp“df 3/ agfpg
lbb}g, olb p;}sf] hldg kg{ uPsf] 5 / 3/ agfof] eg] pRr hfltsf egfpbfx?n]
cdfgjLo ?kn] ;hfo lbg], 3/df cfuf] nufpg] / eTsfO{ lbg] ub{5g\ . blntx?n]
cfkm\gf] 3/df r'gf nufP/ ;kmf ;'Uu/ agfP klg eTsfO{ lbg] / cfjZos b08 / cfly{s
hl/jfgf ul/G5 . o;}ul/ /fd|f] ;kmf kfgLsf] wf/f / s'jfdf klg kfgL eg{ k|ltaGw
nufO{Psf] 5 . olb o;sf] ljk/Lt kfgL e/]df dfly pNn]lvt b08sf] efuL aGg'
kg]{ / ;fdflhs :yfg / dlGb/x?df klg k|j]z lgif]w ul/Psf] 5 . oL ;a}
sfo{nfO{ ;xof]u Toxf“sf] ;Qfn]g} u/]sf] 5 .
o;}u/L ufp“s} glhs} kg]{ a'9fn]vdf
cj:yLt h+undf 3f“; bfp/f Nofpg] / e};L, afv|f ;d]t n}hfg] kfO{b}g . Toxf“
/x]sf] vf]nfdf blntx?nfO{ kfgL 5'g / vfg ;d]t k|ltaGw nufO{Psf] 5 .
pgLx?sf] 3/ agfpgsf] nfuL sf7 lgsfNg k/]df dfq To; a'9fn]vsf] h+undf hfg kfOG5
kfgL 3/}af6 lnP/ hfg' kb{5 . Tof] 3/af6 nluPsf] kfgL vfg] a]nfdf To;
h+undf kf]Vg kfO{b}g . olb kf]lvPdf pgLx?n] tf]s]sf] b08sf] efuL aGg'
kb{5 . h'g cfh;Dd oyfjtg} /x]sf] 5 . o;}u/L rf8 kj{df blnt
o'jtLx?nfO{ ha/h:tL 8]p8f v]Ng n}hfg] olb guPdf xftkft ug]{ / blntsf a'9f, a'9L
/ o'jfx?nfO{ pQm b]p8f v]nsf] d}bfgdf k|j]z lgif]w ug]{, olb o; lgodsf] kfngf
gu/L 8]p8f v]n leq k;]df lxGb' pRr hftLo cx+sf/jfbL 7fn'x?n] tf]s]sf] b08 v]Kg'
kg]{ x'G5 .. 8]p8f v]n leqg} /fd|f blnt o'jtLx?nfO{ anTsf/ ug]{ u/]sf]
tdfd 36gfx? k|To]s aif{ 36\g] ub{5 . o; s/0fLsf] ph'/L u/], 7'nf a8fnfO{
ph'/Lg} nfUb}g . of] ;+s6 sfndf emg\ a9]/ uPsf] lyof] .
g]=s=kf=-dfcf]jfbL_sf ;]gfn] c5fdsf] d+un;]g sAhf ubf{ ufp“df pRr hfltx?af6
blntx? dfly ul/g] 5'jf5't / pTkL8g s]xL dfqfdf ;fj{hlgs 7fp“x?df 36]sf] / c8\8f
cbfntdf ph'/L hfg 5f8]sf] s'/f bfgaxfb'/ lj=s= ug'{x'G5 . pxf“ cem cufl8
yKg' x'“b} eGg'x'G5 – æblntx? cem} klg wd{df 7'nf] ljZjf; ub{5g\ . To;sf/0f
ef/tdf sdfO{ ug{ uPsf] j]nfdf cfkm\gf] 5f]/f–5f]/Lsf] d'v df/]/ b]jL
b]ptfx?nfO{ v';L kfg{sf] nfuL sdfO{ u/]sf] ?k}of“af6 $,% ;osf] sk8f -t'n_
NofPsf] x'G5g\ .. h'g dlGb/df gfd n]v]/ r9fpg] rng /xL cfPsf] 5 . To;
t'nnfO{ blntsf] gfd n]v]/ r9fPdf h'7f] dflgg] ePsfn] To;df s'g} kl08t 7fn'sf]
gfd n]v]/ dlGb/df ToxL afx'gn] r9fpg] ub{5 . r9fO{;s]kl5, Tof] sk8f cfkm}
ToxL afx'gn] n}hfg] ub{5 .. o;k|sf/n] blntx? zf]if0fdf k/]sf] :ki6
x'G5 . wd{sf cf8df o;/L zf]if0fdf k/]sf 5g\ – c5fdL blntx? .
cem}klg c5fd lhNnfdf blntx?nfO{ b'w,
bxL, df]xL lbO“b}g . t/ 7]sf r'lxg] ePdf agfO{lbg] blntsf]g} lhDdf /x]sf]
5 . olb blntx?nfO{ b'w, df]xL lbPdf ufO{, e};L ?v r9\5g\ eGb} t'R5 /
;fdflhs x]nf ub{5g\ .. ;+;bjfbLx?sf] 5f]/f 5f]/Lsf] ljjxfdf 3/ kf]Tg],
lnKg], ;kmf ul/lbg], ef“8f dfem\g], sk8f l;nfpg], uxgf agfO{lbg] h:tf cgluGtL
>dsf] lhDdf blnts} lhDdf x'G5, eg] a'xf/L leq\ofpg] a]nfdf ;d]t blntsf] snf
/ l;kåf/f lgdf{0f ul/Psf afhfufhfåf/f eJo :jfut ul/ leq\ofO{ lbg'kb{5 .
pRr hftLosf 7fn'x? k|fo wgL x'g] x'gfn] pgLx?sf] v]tLkflt b]lv e}kl/cfpg] sfo{
;d]t blnt s} lhDdfdf x'G5 . lbgel/ sfd u/]kl5 af;L /f]6L / Ps dfgf cf6f]
lbP/ k7fpg] ub{5g\ ;fdGtx?n] .
o;}u/L c5fd lhNnf g]kfns} r]nLj]6L
a]rljvg x'g] lhNnf dWo]df kb{5 . clwsf+; blnt r]nLj]6LnfO{ ljleGg nf]e
nfnrf b]vfP/ ef/tdf a]lrg] ul/G5 . r]nLj]6L a]rljvg /f]syfd ;DaGwL v'n]sf
dfO{tL g]kfn nufotsf ;+:yfx?n] o; lhNnfdf s'g} rf;f] b]vfPsf] kfO{Psf]
5}g . bnfn / abdf;x?n] kmsfO{ km'nfO{ nu]/ a]rLPsL r]nL kms]{/ cfPkl5
ædnfO{ kmnfgfn] a]r]sf] xf] Æ elg ls6fgL gfd l6sfP/ ph'/ ubf{ Toxf“sf] k|zf;gn]
@) b]lv $) xhf/sf] 3'; bnfnaf6 vfP/ 5f]8L lbg] ub{5 .. h;n] ubf{ r]nLj]6L
a]r ljvg h:tf] h3Go] ck/fw lbg b'O{ u'gf / /ft rf}u'gfsf] ?kdf j[4L eO{/x]sf]
5 . cfh g]kfnsf 7'nf zx/x?df eGbf o; lhNnfdf or=cfO{=le= P8\; /f]uLx?
/x]sf 5g\ . lhNnf leq}df klg b]xJofkf/ cToflws ?kdf eO{/x]sf] 5 .
blnt dlxnfsf] gfd a]r]/ b]xJofkf/sf] k]zf c+ufNg] nueu (% k|ltzt cfkm"nfO{
pRr hflt eGg ?rfpg] / 3/flgof eG7fGg]x?s} 5f]/L, a'xf/L /x]sf 5g\ . Ps u}/
;/sf/L ;+:yfsf] cWoogsf] tYof+s cg';f/ !% k|ltzt P8\; /f]uL blnt /x]sf] / *%
k|ltzt P8\; /f]uLx? cfkm"nfO{ 7'nf hfltdf ulgg]x? /x]sf] tYof+s lgsfn]sf]
lyof] . o; tYof+ssf] cfwf/n] s] k'li6 x'G5 eg] pRr hflt eGg] dlxnfx? g}
blnt dlxnfsf] vf]n cf]9]/ b]xJokf/ ;+rfng u/L clws ?kdf cfly{s cfh{g ug]{ p2]Zo
;lxt cufl8 a9]sf] / abgfd blntx?sf] ug]{ u/]sf] kfO{G5 . sltko e6s6Lof
uf=lj=;= df /x]sf pRr hfltsf dlxnfx? klg o; k]zfdf /x]sf] kfO{G5 . pgLx?n]
u|fxs ;“u cfkm" blntsL 5f]/L eGg] u/]sf] k|df0f tdfd kfO{Psf 5g\ .
o;}u/L c5fd lhNnfsf] /fhg}lts ljifonfO{
sf]6\ofp“bf e6s6Lof uf=lj=;= dfg} 36]sf] 36gfsf] :d/0f u/fp“b}, :yfgLo afl;Gbf
hf]uL sfdL g]=s=kf=-Pdfn]_ af6 klxnf] :yfgLo r'gfjdf uf=lj=;= pkfWoIf kbdf pDd]bjf/L
lbg] tof/L u/]kl5, Toxf“sf pRr lxGb' hftLo j|fXd0fjfbL Pdfn]sf] vf]n cf]9]sf
8f“sfx? ;f]xL uf=lj=;= a:g] uf=lj=;= pkfWoIf tf/fgfy vgfn / uf=lj=;= cWoIf kbdf
/x]sf] bnjL/ ;fpb nufotsf] cu'jfOPdf cfPsf] hTyfn] hf]uL sfdLsf] 3/ 3]/f xfnL
cfh;Dd blntx?n] o; 7fp“df /fhgLlt u/]sf] yfxf kfPsf] 5;\, eGb} ?= 5 ;o h/Ljfgf
;lxt uNtL u/] egL dfkm dufPsf] lyof] . olx ljifonfO{ xltof/ agfP/
blntx?nfO{ ;tfpg] if8\oGq ub}{, To; ufp“df cfPsf] vfg]kfgL of]hgfnfO{ ;d]t
x:tIf]k u/L cs}{ pRr hfltx?sf] ufp“df k'¥ofO{ lbP . kfgLsf] ljifonfO{ lnP/
cbfntdf To; j8fsf blntx?n] d'2f l/6 u/]sf lyP . Toxf“sf] cbfntn] ;DalGwt
JolQmx?af6 3'; vfP/ blntx?nfO{ d'2f x/fPsf] lyof] . o;k|sf/n] wfld{s
zf]if0f, /fhg}lts zf]if0f, >d zf]if0f / ;fdflhs zf]if0faf6 ctflnPsf blnt
;d'bfon] ;f“:s[lts qmflGt / juL{o qmflGtnfO{ Ps ;fy p7fpb} hftLo d'lQm / juL{o
d'lQmsf] ;'lglZrt ug]{ nIosf ;fy dxfg\ kf6L{ dfcf]jfbLn] hgo'4sf] ;+v3f]if
u¥of] . aGb'ssf] zflQmn] xfdL dfly /hfO{ ug]{x?nfO{ aGb'sn]g} 9fNg
;lsG5 . clwsf/ dfu]/ s;}n] lbb}g, n8]/ g} lng' kb{5 eGg] ljrf/n] n};
u/fpg] k|s[ofn] lta| ult lnPkl5 pTkLl8t blntx? uf]naGb gx'g] s'/fg} lyPg .
blnt a:tLsf em'k|fx?df blnt df]rf{ / dxfg uf}/jzfnL kf6L{ dfcf]jfbLsf j:t'ut
gf/fx?n] /++uLg yfn] . of] l:ylt b]v]/ tLg} ufp“sf j|fXd0fjfbL 7fn'x? t;{g
yfn] . oxf“sf blnt dfcf]jfbL ag]/ xfd|f wf/f / s'jf 5'g] eP, xfdLn]
agfPsf] lgoddf ga:g] eP . xfdL ;“u hf]8tf]8 ug]{ eP eGb} blntx? dfly
ef}lts cfqmd0f ug]{ k|of; u/] . o;qmddf e6s6Lof uf=lj=;= lgjf;L !% alif{o
k|;fb] lj=s= nfO{ cf“;Ln] sf6\g] h:tf] h3Go ck/fw ug]{ sf]lz; klg u/] .
sf/0fj; k|;fb] lj=s= af“Rg ;kmn x'g' eof] . xfn pxf“ ;f]xL lhNnfdf hgjfbL
snfsf/df sfo{/t x'g'x'G5 .
of] e6s6Lof uf=lj=;=sf] ;d;fdflos
l/kf]6{n] dfq klg g]kfndf @)$^ ;fnsf] k|hftGq / To;df lgdf{0f ul/Psf] @)$&
sf] ;+ljwfgsf] j:t'ut ?k s] xf] < To;sf] oyft{df k|df0f ;lxt k'i6L u/]sf]
5 . s] ;+ljwfgsf] pkwf/fdf blntsf] xs / clwsf/nfO{ ;'lglZrt u/]/ x'G5 <
To;nfO{ d'n ;+ljwfgsf] d'n wf/fdfg} csf]{ cy{ gnfUg] u/L :ki6 x/kn] n]lvPsf]
x'g' kb{5 . of] s'/f )$& ;fnsf] ;+ljwfgdf 5}g . Ps xftn] lbg] /
csf]{ xftn] lng] u/L pNn]v ul/Psf] 5 .. s] sfg'gsf] 7]nLdf dfq dl;n]
/+UofP/ x'G5 < Jojxf/df nfu' ug{ ;Sg' kb{5 .
of] k|s[ofaf6 pTkL8gdf k/]sf] blnt ;d'bfo cfkm\gf] ;Ddfg
k"j{s af“Rg kfpg] xs, clwsf/ k|fKt ug{sf] nflu ljb|f]x ug'{ pgLx?sf]
clwsf/ xf] . clzlIft / c;xfosf] ?kdf lrlqt ul/Psf c5fdL blntx?sf] 7'nf]
k+lQmnfO{ g]kfn blnt d'lQm df]rf{n] dfn]dfjfb / k|r08kysf] a}rfl/s xltof/n]
;';lHht agfP/, pTkL8g, 5'jf5't / zf]if0fo'Qm a|fXd0fjfbL /fHo;Qfsf] lj?4 n8\g
l;sfof] . of] 7'nf] pknlAw xf] . clxn] ufdL0f a:tLx?sf blnt d'lQm
cfGbf]ngdf nfda4 eP/ o'4 d}bfgdf 8l6/x]sf 5g\ . xfn;Dd s'g} klg kf6L{df
tNnf] sld6L b]lv s]Gb|Lo sld6Ldf ;d]t blntsf] k|ltlglwTj g/x]sf] a]nfdf klxnf]
k6s dfcf]jfbL kf6L{df tNnf] sld6L b]lv s]Gb|Lo sld6L ;Dddf /x]/ dxTjk"0f{
e'ldsf lgjf{x ul//x]sf 5g\ . cem lxhf] b]lvsf] pTkL8gsf] If]tLk"lt{ /
cem clwsf/ ;DkGg agfpgsf] nflu blntx?nfO{ ljz]if clwsf/sf] Joj:yf ;d]t
ldnfO{/x]sf] 5 . cu|ufdL r]tgf / lzk snfsf wgL blntx? dfS;{jfbL ljrf/af6
n}; eP/ Tofu, alnbfg, lj/tf / zf}o{n] hgo'4nfO{ clxn]sf] of] cj:yf;Dd k'¥ofO{
lbPsf 5g\ .. of] c5fd dfq geP/ g]kfn el/s} blntx?sf] Tofu, alnbfg /
;j{xf/fjfbL lgi7fdf pgLx?sf] OdfGbf/Ltfn] oxf“sf] j|fXd0fjfbL /fHo;Qf /fhg}lts
?kn] k/fhLt ePsf] 5 . o;} sf/0fn] blntx?sf] j:tLdf ef}lts cfqmd0f, xTof,
anfTsf/ / j]kQf nufotsf qm'/ oftgfsf] >[+vnf k|lts[ofjfbL ;Qfn] olta]nf
dRrfO{/x]sf] 5 .
b]znfO{
cfhsf] ljifd\ ?9LjfbL kl/l:yltaf6 d'Qm u/fP/ pTkLl8t ju{, If]q, ln· / hfltsf
hg;d'bfonfO{ ;fj{ef}d agfpg' b]z / hgtf k|lt dfof x'g] hf]–sf]xLsf] klg st{Jo
x'g hfG5 . @! cf}+ ztfAbLdf klg wd{df cfwfl/t / lj1fgsf] lgod ljk/Lt
;+ljwfgdf ?9LjfbL wf/fx? /fv]/ blntx?nfO{ :jtGqtf lbg 8/fP/ oyfl:yltjfbs}
kIfkf]if0fdf b]lvPsf ;a}vfn] if8\oGqsf] cGTo ul/g' kb{5 . wd{sf] cf8df
7'nf] j8fx?sf] lxtsf] nflu lgdL{t ;+ljwfgsf] cGTo u/L, a}1flgs k|s[ofaf6 gof“
;+ljwfgsf] lgdf{0f ul/g' kb{5 . blntx? dfly nflbPsf] e]befj k"0f{
wfld{s, ;f“:s[lts, /fhg}lts, ;fdflhs c;dfg sfg'gsf] cGTo, /fHo ;+/rgfd}
blntx?sf] /fhg}lts k|ltlglwTj, ;dfg clwsf/ :yflkt ug{ / ;dtf d'n"s ;dfhsf]
lgdf{0f ug'{ kb{5 . o;sf nflu ;f“:s[lts qmflGt / juL{o qmflGt ul//x]sf]
dxfg\ kf6L{ dfcf]jfbLn] p7fPsf] uf]nd]r ;Dd]ng, cGtl/d ;/sf/ / ;+ljwfg ;efåf/f
gof“ ;+ljwfg lgdf{0fsf] k|s[ofnfO{ ;kmn kfg{ c5fdL blnt ;d'bfosf] klg
dxTjk"0f{ bfO{Tj /xG5 . of] g} cfhsf] ckl/xfo{ cfjZostf xf] .
hgtf eG5g\ – æ;+s6sfnsf] ;Demgf
cfof]Æ
zfxL ;]gfsf] ul:t cft+s hf/L
sflnsf]6÷ g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ n]
o'4lj/fd / cfrf/ ;+lxtf nfO{ k"0f{ kfngf ub]{ jftf{df jl;/x]sf j]nf zfxL
cft+ssf/L kmf}h eg] ufp“ k;]/ xTof, n'6kf6, anfTsf/ / tf]8kmf]8sf] sfo{df ;lqmo
ePsf] lyof] . :yfgLo kll8t hgtfn] o'4 lj/fd e+u x'g' cl3 g} hgfP cg';f/
dfGd vf8frqmaf6 !!) / lrNvfofdf x]lnsf]K6/åf/f ptfl/Psf sl/a !)) sf]
xf/fxf/Lsf] ;}Go ul:t 6f]nLn] kfvf, lrNvfof uf=h=;= x'b} h'Dnfsf] l;dfgfdf
hf]l8Psf] kmf]O uf=h=;= sf] jh]8L rf}/;Dd >fj0f @# ut] b]lv @& ut];Dd
cg]sf}+ cft+s k|:t't ub}{ dfGd kms]{sf] 5 .. ptf h'Dnfsf] s'8f/L,
;fk'NnL;Dd h'Dnfsf] b]jLbn u'Ndl:yt zfxL cft+ssf/Lx?n] ul:t u/L kms]{sf
5g\ . zfxL ;]gfsf] of] xs{t o'4 lj/fd cfrf/ ;+lxtf / bf]>f] jftf{sf]
;xdlt lj?4 h+unL k|sf/sf] lyof] .
b'O{
dlxnf anfts[t
sflnsf]6 kfvf -hLjg_ uf=h=;= df >fj0f
@# ut] b'O{ hgf dlxnfx?nfO{ zfxL;]gfsf cft+ssf/L hTyfn] s'6kL6 ;lxt anfTsf/
u/]sf] 5 . zfxL cft+ssf/Lx?sf] cudgn] eolet ufp“sf hgtfx? ;a} h+un efu]sf
lyP . ;f] j]nf To; ufp“df b'O{ dlxnf / s]xL j[4 clg jfn jRrfx? dfq /x]sf
lyP .
uf]?nfO{
uf]nL xflgof]
dfcf]jfbL vf]Hb} lx8]sf] zfxL ;]gfsf]
cft+ssf/L hTyfn] >fj0f @# ut]sf lbg h'ljwfsf] xl/rf}/df rl//fv]sf b'O{
uf]?x?nfO{ *! Pd=Pd= sf] cTofw'lgs xltof/n] xfg]/ 3fOt] agfPsf] 5 . b'O{
uf]? 3fO{t] agfPkl5 uf]? dflns eG5g\ – æd]/f uf]?x? klg dfcf]jfbL eP s] ug]{
< b'Zdgsf] cf“vf 5}g, uf]?nfO{ dfcf]jfbL 7fGb} uf]nL k|xf/ u5{g .Æ
;]gfsf] uf]nLaf6 h'ljwf ufp“d} pb\3f6g gfd u/]sf Ps hgf dfcf]jfbL sfo{stf{nfO{
kfv'/fdf uf]nL nfu]sf] 5 . b'O{ j6f uf]?x? dWo] Pp6f d/0ffzGg cj:yfdf 5
eg] csf]{ pkrf/ ubf{ ;~rf] x'g] vfnsf] 5 .
;j{;fwf/0fnfO{
ckx/0f / s'6lk6
/f“r"nL uf=h=;= l5/]gf j:g]
jfnLaxfb'/ zfxLsf 5f]/f hgd zfxLnfO{ ;fgf] v'b|f k;naf6 >fj0f @% ut]sf lbg
;]gfn] ckx/0f u/L jh]8L rf}/df nu]/ s'6lk6 u/L 5f]8]sf] 5 . ‘t“ dfcf]jfbL
xf];\, t}n] t'?Gt dfcf]jfbL sxf“ 5g\ eGg' k5{’ eGb} ;]gfn] wDsL lbPsf
lyP . k;ndf /fv]sf] ;f]n/ kfj/, Sofd/f, k|]; s's/ lsg /flvP / sxf“af6
NofO; eGb} dfg]{ wDsL lbPsf] hgd zfxL atfp5g\ . ;f]xL lbg jh]8Ldf gf/fo0f
lg=df=lj= sf ;xfos lzIfs k|fofu/fh kf08]nfO{, ;]gfn] ljBfnosf ljBfyL{nfO{
nv]6L/x]sf] j]nf ælogLx? ljBfyL{ x'g\, dfcf]jfbL xf]Ogg\Æ eg]sf] gfddf ;]gfn]
s'6lk6 u/]sf 5g\ . ;f]xL lbg kmf]O uf=h=;=sf] jf=h=;= g+= @ sf k|d'v
/Tgnfn xdfnnfO{ gof“ ;Qfsf] k|ltlglw eGb} 3/df ePsf emf]nfx? sAhf ul/ ;]gfsf]
cft+ssf/L hTyfn] s'6lk6 u/]sf] 5 . >fj0f @& ut] vNnfuf8df ;fgf]
v'b|f k;n yfk]/ a;sL Ps j[4f cfdfnfO{ klg ;]gfn] s'6lk6 u/]sf] 5 . To;}u/L
h'Dnf lhNnf u/Hof·sf]6 uf=h=;= zlxb HjtLk|;fb Gof}kfg] -s=lgs'g_sf bfh'nfO{
h'Dnf vn·f ahf/af6 >fj0f @! ut] lu/km\tf/ u/L # lbgsf] nuftf/ lx/f;t oftgf
kZrft 5f8]sf] 5 . To;}u/L l;+hfsf Ps lzIfsnfO{ lu/km\tf/ u/L ;s]kl5
lh=lz=sf=sf] ;h{ldgdf 5f]l8Psf] 5 .
hgtfsf]
sf“qmf rf]l/of]
>fj0f @^ ut]sf lbg jh]8L rf}/ gfuddf
hgtfsf ds} jf/L / 3/jf/Ldf nufPsf sf“qmf zfxL;]gfn] rf]/]/ vfPsf] atfpb} gfUd
a:g] h+ulj/] g]kfnL eG5g\ – æzfxL ;]gfnfO{ rf]/ ;]gf eGbf pko{"Qm x'g]
lyof] .Æ To;}u/L wgaxfb'/ zfxLsf] sl/a b'O{ 8f]sf :ofp zfxL ;]gfn] rf]/]/ vfPsf]
5 . /f“r"NnL l58]gf sfnLaxfb'/ zfxLsf 3/af6 Pp6f !) ln6/sf] k|];
s's'/, Pp6f Sofd/f / ;f]n/ kfj/ n'6]/ lnPsf] 5 . o;}u/L kbd zfxLsf]
/f“r"NnL l58]gf bf]sfgdf cgfjZos vfgtnf;L u/L esf/Ldf e/]sf] ux'“ ;j}
bf]sfg e/L kf]lvlbPsf] 5 .
dfcf]jfbL
sfo{stf{sf] xTof
g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ lhNnf g+= @ Pl/of
g+= % kft/vf]nf uf=h=;= P=l;=Pd tyf le=l;=P;= s= ljhonfO{ kmf]O uf=h=;= sf]
gfUddf >fj0f @% ut]sf lbg zfxL ;]gfn] xTof u/]sf] 5 . b'O{uf]nL v'§fdf
xfg]kl5 sAhf u/L ljleGg nf]e k|nf]eg b]vfpb} kf]n vf]nfpg], cfTd ;dk{0f u/fpg]
k|oTg u/]kl5 ;f] s'/fnfO{ s= ljhon] gdfGbf 7'·f d'9fn] k|xf/ ul/ lgd{dtf
k"j{s df/]/ gbLdf nf; km\ofls lbPsf] 5 . ptf /]l8of]åf/f zfxL
cft+ssf/Lx?n] lu|g]6 k|xf/sf lj?4 k|Tofqmd0f ubf{ ljleGg b:tfj]h sAhf u/L
dfcf]jfbL sfo{stf{ df/]sf] kmnfs]sf] 5 . t/ Tof] geP/ pxf“ lgz:q / zfGt
9+un] kft/vf]nf uf=h=;= af6 kmf]O uf=h=;= df /fhgLlts sfd ljz]ifn] hfg nfUg'
ePsf] lyof] .
o'4lkkf;'
kfunk"0f{ k|nfk hf/L
zfxL ;]gfn] jftf{sf] ;kmntfsf] 9'ª\u|f]
km's]klg zflGt ;'/Iffsf] gfddf ufp“x?df kfunk"0f{ o'4lkkf;' cleJolQmx?
;fj{hlgs ub}{ hgtfnfO{ cft+lst kfb}{ lx8]sf] 5 . hgtfx?nfO{ æltd|f 3/df ca
d';f af:g] lbg cfpb}5g\, dfcf]jfbL g]tf afa'/fdnfO{ sflnsf]6df lu/km\tf/
ul/lbGYof}+, dfcf]jfbL sfo{stf{ ;]gfx?;+u s:tf] vfn] xltof/ 5, n8\g] eP cfh
xfdL;+u cfpg' kYof]{, sxf“ uP <Æ h:tf cleJolQm lbb} cft+lst kf/L cfkm\gf]
s'rl/qsf] k|bz{g u/]sf] 5 .. t/ aflx/ eg] k|lt/Iffsf cfqmd0f, lgoldt ul:t
h:tf lrNnf zAbx?åf/f lrNnfPsf]df gd"gf Pl/ofsf OGrfh{ s= pHhjn o;nfO{
k'/fgf] Uj]jN; ;}nL eGbf csf]{ s]xL gePsf] atfpg' x'G5 . oL ;f/f
cleJolQmx? ;'g]/ lg/Gt/ jftf{ eGg] zAbleq cd]l/sfsf] cft+s lgoGq0f cleofg
leqsf] cft+s cleofg ;+rfng ug]{ /0fgLlt n's]sf] h'Dnf sflnsf]6 l:yt j'l4lhjLx?
atfp5g\ .
hgtfsf]
kfgL 3§ eTsfOof]
:yfgLo k|fs[lts ;+3;fwgsf] pkof]u u/L
agfO{Psf] vNnf uf8sf] kfgL 3§nfO{ >fj0f @& ut] ;]gfsf] cft+ssf/L hTyfn]
eTsfOlbPsf] 5 . To;}u/L gof ;Qfsf] jh]8L rf}/ vNnfuf8, lrNvfofsf tLgj6f
;lxbåf/x?nfO{ klg eTsfOlbPsf] 5 . ;fy} jh]8L rf}/sf] k|ltIffno leqsf]
;Dk"0f{ a]Grx?nfO{ vfgf ksfpg bfp/f agfP/ afn]sf] 5 . /f“r"NnL
uf=h=;=sf b'Oj6f sf7sf u]6x?nfO{ hnfO{lbPsf] 5 . u]nf uf=h=;= ejg / ejg
leqsf s"rL{ 6]j'nx? / sfuhftx? hnfO{ v/fgL agfOlbPsf] 5 . af6f]
af6f]df 6f“luPsf em08f / Jofg/x?nfO{ zfxL ;]gfn] lems]/ km\ofnLlbPsf] 5 .
g]=d=ls=kf=
ul:t cft+sdf ;xefuL
g]=d=ls=kf= n] zfxL ;]gfnfO{ cft+sdf
;xof]u ub}{ cfkm\gf] sDo'lgi6 cfj/0fnfO{ :yfgLo ?kdf hgtf;fd' pbf+Uofpg] sfd
u/]sf] 5 . g]=d=ls=kf= n] /f“r"NnL uf=h=;=sf] /f“r"NnLnfO{
cfkm\gf] cfwf/ lsNnf atfpb} cfPsf] 5 .. >fj0f @% ut] g]=d=ls=kf=
;dy{sx?n] zfxL ;]gfnfO{ jf=h=;= åf/f lgld{t ef}lts ;+/rgf eTsfpg cfxf]/–bf]xf]/
af6f] l;sfpg / b'Zdgsf] d]zdf nfu]/ vfgf ksfpg h:tf ;fdfGo sfdaf6 hl6n k|Zgx?
hGdfPsf 5g\ . hgtfx? eG5g\ –æo;/L b'ZdgnfO{ ;xof]u ug]{ xf] eg] hg;Qf,
hg;]gf / kf6L{n] Iflt / b'Mv t ef]Ug} k5{, t/ g]=d=ls=kf sf] klg enf] x'g]
5}g .Æ
zfxL
;]gf lj?4 hgtf / hg;]gfsf] ;+o'Qm k|lt/f]w
bf]>f] r/0fsf] jftf{sf] % ls=dL=
leqsf] ;xdtL sfof{Gjog gu/L pN6} qmflGtsf cfwf/ If]qdf cTofw'lgs xltof/sf]
k|bz{g ub}{ lx8\g] zfxL ;]gfsf] cTofrf/sf lj?4 hgtf / hg;]gfn] Jofks k|lt/f]w
u/]sf 5g\ .. >fj0f @$ ut] ljxfg 5fk|]df hg;]gfåf/f sl/a b'O{ 306f ;Dd
zfxL ;]gfsf lj?4 kmfOl/¨ ePsf] lyof] . ;f] bf]xf]/f le8Gtdf b'Zdgn]
/]l8of]åf/f Ps hgf 3fO{t] eg]klg sl/a b'O{ hgf ;Dd d/]sf] x'g'kg]{ / 3fO{t]x?
klg #÷$ hgf x'g'kg]{ le8Gtsf sdf08/ s= clUg atfpg' x'G5 . >fj0f @% ut]
;f“em /f“r'NnLdf !% ldg]6 bf]xf]/f] le8Gt ePsf] lyof] . >fj0f @&
ut] lbp;f] vNnfuf8df hgd'lQm ;]gfsf] dfOg lj:kmf]6gdf Ps ;}lgs hjfg Ps yfg
Pn=Pd=lh= v/fgL ePsf] / b'O{ hgf zfxL ;]gf zSt 3fO{t] ePsf] 5 . @$ ut] ljxfg
kfvf, 5fk|]df hgtfåf/f 9'¨f d'8f nf]8fP/ ;]gfnfO{ x}/fg kf/]sf 5g\ .
To;}u/L lrNvfofdf klg b'ZdgnfO{ 9'¨f d'8f k|xf/ u/L hgtfn] k|lt/f]w u/]sf
5g\ .
zfxL
cft+ssf] Jofks e08fkmf]/
zfxL ;]gfsf] ul:tåf/f ul/Psf lo ljleGg
cTofrf/L s[ofsnfkx?sf lj?4df Jofks e08fkmf]/ sfo{qmdx? h'Dnf–sflnsf]6sf ljleGg
:yfgx?df eO/x]sf 5g\ . >fj0f @^ ut] lhNnf k|rf/ zfvf h'Dnf–sflnsf]6sf]
cfof]hgfdf gd"gf ;Qf tyf Pl/ofsf] b\of/t'nLdf Ps e08fkmf]/ ;ef ;DkGg ePsf]
5 . ;efsf jQmfx?n] eg] – æzfxL ;]gf o'4lkkf;' @! cf}+ ztfAbLsf] qm'/
lx6n/sf] 5fp/f, j';sf e/f}6] ;]gf xf] To;}n] of] g]kfnL hgtfsf] lxtdf eGbf klg
cd]l/sfsf] lxtdf ;dlk{t 5Æ . oo} u/L ljBfnosf lzIfsx?, j'l4lhjLx?,
ljBfyL{x? tyf ljleGg tx / tKsfsf hg;d'bfox?;+u zfxL ;]gfsf] gf¨uf] rl/qsf]
kbf{kmf; ub}{ kf6L{, ;]gf / ;Qfåf/f Jofks e08fkmf]/ cleofgx? ufp“–ufp“df
tLa|?kdf e}/x]sf 5g\ .
lhNnf
tby{ ;ldlt u7g
h'Dnf÷clvn
g]kfn dlxnf ;+3 -qmflGtsf/L_ lhNnf ;ldlt h'Dnf–sflnsf]6sf] xfn} a;]sf] rf}yf]
j}7sn] gof“ tby{ ;ldltsf] u7g u/]sf] 5 . h;df ;+of]hs uf]df uf}td,
;x–;+of]hs u+uf v8\sf, ;lrj u+uf sfsL{, ;x–;lrj cd[tf uf}td;lxt !* ;b:o /x]sf
5g\ . To;}u/L clvn -qmflGtsf/L_ lhNnf ;ldlt h'Dnf–sfnLsf]6sf] klg gof sfo{
;ldlt u7g ePsf] 5 . h;sf] ;+of]hs lji0f' dxt /xg' ePsf] 5 . ;fy} clvn
g]kfn hg;f“:s[lts ;+3 h'Dnf–sflnsf]6sf] lji0f' lj=s= sf] ;+of]hsTjdf !&
;b:oLo gof“ tby{ ;ldltsf] u7g ePsf] 5 .
hgjfbL lzIffsf] k|f/lDes cEof;
clvn
g]kfn /fli6«o :jtGq ljBfyL{ o"lgog -qmflGtsf/L_ sf] kxndf lhNnfJofkL ?kdf
hgjfbL lzIffsf] k|f/lDes cEof; z'? ePsf] 5 . qmflGtsf/L ljBfyL{;“u ;Da4
;'qn] lbPsf] hfgsf/L cg';f/ k|To]s ljBfnox?df Ps 306L yk a9fpg], :jf:Yo / lj1fg
;DaGwL kf7\oqmdnfO{ k|f]T;fxg lbg], dfS;{, P+u]N;, n]lgg, :6flng, xf]lr ldGx,
lsdOn ;'ª, dfcf]t;]t'ª, k|r08 h:tf JolQmTjx?sf hLjgL k9fpg] / qmflGtsf/L
pkGof;x? nufot cGo qmflGtsf/L kf7\oqmdx? k9fpg] sfd eO/fv]sf] 5 . To;}u/L
c=g]=d=;+3 -qmflGtsf/L_n] klg kf}vf, 5fk|], h'ljwf, lrnvfof, cf]bfgs' h:tf
ljleGg 7fp“x?df ;fIf/tf cleofg ;~rfng u/L /fqL sIffx? ;~rfng u/]sf] ;dfrf/
5 .
To;}u/L
Pl/of g+=$ lrnvfof uf=h=;=sf] df]8]n ;Qfdf ljleGg lsl;dsf ;Lk–snfx? l;Sg] cEof;
eO/fv]sf] 5 . uf=h=;= OGrfh{ s= lgzfn] atfP cg';f/ ut h]7 ! ut]af6 3/]n'
pBf]u ;~rfng u/L snf / ;Lksf] clej[l4 eO/fv]sf] 5 . kf6L{ Pl/of sld6Lsf]
?= !% xhf/sf] nfutdf ;f] pBf]u rnfOPsf] 5 . xfn;Dd hDdf @%) emf]nfx? tof/
eO;s]sf 5g\ . 6f]kL, df]hf / ;n a'Gg] tof/L eO/fv]sf] 5 . h'Dnf–sflnsf]6sf]
df]8]n Pl/ofdf klg rs pBf]u, rfprfp pBf]u, bfndf]7 pBf]u / lrK; pBf]u h:tf
ljleGg pBf]ux? ;~rfng u/L ;Lk / Ifdtfsf] clej[l4 ug]{ ;}4flGts tyf Jojxfl/s 1fg
xfl;n u/L cfTdlge{/ cy{tGq k|0ffnL nfu' ug'{k5{ eGg] p2]Zosf ;fy snf / ;Lksf]
cEof; ug{ nfu]sf] s'/f sflnsf]6–h'Dnf lhNnf hg;/sf/ k|d'v uh]Gb| dxt atfpg'
x'G5 .
bf]/Dafsf08sf
;'/fsLnfO{ ;kmfof
/fd]5fkaf6
k|fKt ;dfrf/ cg';f/ kf6L{ Pl/of ;ldltsf] a}7s al;/x]sf @) hgf dfcf]jfbL
sfo{stf{x?sf] kqmfp u/L ;fd"lxs xTof ul/Psf] 36gfsf ;'/fsLx?nfO{ dfcf]jfbL
5fkfdf/x?n] ;kmfof ul/lbPsf 5g\ . dfcf]jfbL
kf6L{ Pl/of ;ldltsf] a}7s al;/x]sf] yfxf kfPkZrft zfxL ;]gfdf va/ k'¥ofO xTof
u/fpg] slyt dlxnf :jf:Yo sfo{stf{ /]nLdfof tfdfª / k"j{ j8fWoIf eLdaxfb'/
>]i7sf] ut ;f]daf/ ;of}+ hg;d'bfos} aLrdf ;kmfof ul/Psf] 5fkfdf/ ;'qn]
hgfPsf] 5 .
lgh
;'/fsLx?nfO{ 5fkfdf/x?n] kqmfp u/L hgcbfntdf pEofpbf pgLx?n] cfkm"x?n]
lgoldt ?kdf dfcf]jfbL ;DalGw ;"rgf ;]gf / k|x/Ldf k'¥ofpg] u/]sf], ljleGg
xTofsf08df ;l/s ePsf] ;d]t :jLsf/]sf] atfOG5 . ;'/fsLx?sf] ;"rgfsf]
cfwf/df cfºgf @) hgf sfo{stf{ dfl/Psf] / cfufdL lbgdf klg lghx?nfO{ To;} 5f8\bf
7"nf] Iflt x'g;Sg] egL hgcbfntn] lghx?nfO{ d[To'b08sf] km};nf ;'gfPsf]
;dfrf/ 5 .
dfcf]jfbL sfo{stf{x?sf] xTof ug{] ;'/fsLx?sf]
;kmfof ul/Psf] 36gfnfO{ ljleGg ;+3 ;+:yfn] unt 9+un] k|rf/ u/]sf]df To; lsl;dn]
k|rf/ gug{ dfcf]jfbLn] cfu|x u/]sf] 5 . lgh :jf:Yo sfo{stf{nfO{ ;'/fsL
u/]s} cfwf/df sfjf{xL ul/Psf] hgfPsf] 5 .
dfcf]jfbLåf/f cfef/ JoQm
nfxfg÷g]=s=kf=-dfcf]jfbL_
k"jL{ sdf08sf] cfx\jfgdf oxL efb| !) ut] k"j{ aGb sfo{qmd
k"0f{tM ;kmn /x\of] . aGbsf qmddf /f}tx6, l;Gw'nL, /fd]5fk / bf]nvf
k"j{sf ;Dk"0f{ lhNnfdf oftfoft, ahf/, lzIf0f ;+:yf, pBf]uwGbf /
sfof{nox? k"/} aGb /x] .
k"j{
aGbsf] ;kmntfkZrft\ dfcf]jfbL k"jL{ s]Gb|Lo sdf08sf OGrfh{ s= cudn] Ps
lj1lKt hf/L ub{} aGb ;kmn kfg{ ;xof]u k'¥ofpg] ;Dk"0f{ hg;d'bfodf xflb{s
wGojfb 1fkg ub{} cfef/ k|s6 ug{'ePsf] 5 .
ut
;fpg #@ ut] k'/fgf] ;Qfsf zfxL ;]gfåf/f /fd]5fksf] bf]/Dafdf dfcf]jfbLsf If]qLo
Jo"/f] ;b:o Pj+ /fd]5fk lhNnf hg;/sf/ k|d'v afa'nfn tfdfª, lhNnf ;b:o
clDasf bfxfn, k|bLk bf]ª, 6+saxfb'/ yfkf ;lxt @) hgfsf] kqmfpkZrft\
;fd"lxs xTof ul/Psf] lj/f]wdf k"j{ aGbsf] cfx\jfg ul/Psf]
lyof] .
dlxnf
anfTs[t, uf]?nfO{ uf]nL 7f]lsof]
sflnsf]6
hLjg uf=h=;=df xfn} b'O{ dlxnfx?nfO{ zfxL ;]gfsf cft+ssf/L hTyfn] s'6kL6;lxt
anfTsf/ u/]sf] 5 . zfxL cft+ssf/Lx?sf] cfudgn] eolet ufp“sf hgtf ;a} h+un
efu]sf lyP . ;f]a]nf To; ufp“df b'O{ dlxnf / s]xL j[4, jfn jRrfx? dfq
/x]sf lyP .
o;}u/L
;]gfsf] uf]nLaf6 h'ljwf ufp“d} pb\3f6g gfd u/]sf Ps hgf dfcf]jfbL sfo{stf{nfO{
kfv'/fdf uf]nL nfu]sf] 5 . dfcf]jfbL vf]Hb} lx8]sf] zfxL ;]gfsf] hTyfn]
>fj0f @# ut]sf lbg h'ljwfsf] xl/rf}/df rl//fv]sf b'O{ uf]?nfO{ *! Pd=Pd= sf]
cTofw'lgs xltof/n] xfg]/ 3fOt] agfPsf] 5 . b'O{ j6f uf]?x?dWo] Pp6f
d/0ffzGg cj:yfdf 5 eg] csf]{ pkrf/ ubf{ ;~rf] x'g] vfnsf] 5 . b'O{ uf]?
3fOt] agfPkl5 uf]? dflns v8\s eG5g\– æd]/f uf]?x? klg dfcf]jfbL eP s] ug]{
<Æ
g]=s=kf=-dfcf]jfbL_
lhNnf g+= @ Pl/of g+= % kft/vf]nf uf=h=;= P=;L=Pd tyf eL=;L=P;= s= ljhonfO{
kmf]O uf=h=;=sf] gfUddf >fj0f @% ut]sf lbg zfxL ;]gfn] xTof u/]sf] 5 .
b'O uf]nL v'§fdf xfg]kl5 sAhf u/L ljleGg k|nf]eg b]vfp“b} kf]n vf]nfpg],
cfTd;dk{0f u/fpg] k|oTg u/]kl5 ;f] s'/fnfO{ s= ljhon] gdfGbf 9'¨f–d'9fn] k|xf/
u/L lgd{dtfk"j{s xTof u/]/ gbLdf nf; ºof“lslbPsf lyP .
o;}u/L
:yfgLo k|fs[lts ;|f]t–;fwgsf] pkof]u u/L agfOPsf] vNnf uf8sf] kfgL 3§nfO{
>fj0f @& ut] ;]gfsf] hTyfn] eTsfOlbPsf] 5 . To;}u/L gof ;Qfsf]
jh]8L rf}/ vNnfuf8, lrNvfofsf tLgj6f zxLbåf/x?nfO{ klg eTsfOlbPsf] 5 .
;fy} jh]8L rf}/sf] k|ltIffnoleqsf ;Dk"0f{ a]Grx?nfO{ bfp/f agfP/ afn]sf]
5 . /f“r"NnL uf=h=;=sf b'Oj6f sf7sf u]6x?nfO{ hnfOlbPsf] 5 .
u]nf uf=h=;= ejg / ejgleqsf s"rL{ 6]j'nx? / sfuhftx? hnfO v/fgL agfOlbPsf]
5 . af6f] af6f]df 6f“luPsf em08f / Jofg/x?nfO{ zfxL ;]gfn] lems]/
ºoflnlbPsf] 5 .
hgd'lQm
;]gfsf] /fhgLlts k|lzIf0f
g]=s=kf=-dfcf]jfbL_
bf]>f] lj|u]8 cGt/ut t]>f] j6flnPogsf] /fhgLlts k|lzIf0f tyf kmd]{zg
3f]if0ff sfo{qmd >fj0f * ut] h'Dnf–sflnsf]6sf] kfb\d3f6df ;~rfng ePsf]
lyof] .. t]>f] j6flnogsf sdf08/ s= ;'/]zsf] ;+rfng / sldzf/ s=
lht]Gb|sf] ;efkltTjdf cufl8 a9]sf] k|lzIf0fsf k|d'v cltly ;L=;L=Pd= sd/]8
k|sf08 x'g'x'GYof] . cGo cltlyx?df h'Dnf–sflnsf]6sf OGrfh{ s= cfbz{,
;+o'Qm lhNnf hg;ldltsf lji0f'axfb'/ lj=s=, c=g]=d= ;+3 -qmflGtsf/L_ s]=;=;=
;/:jtL kf08]o, clvn -qmflGtsf/L_ s]=;=;= g/]Gb| Gof}kfg], sfl~h/f]jf kflIfssf
kqsf/ åo /fhaxfb'/ s'“j/ / b'uf{k|;fb sfkm\n], sfl~h/f]jf hg;f“:s[lts kl/jf/sf
cWoIf P]g kl/of/ x'g'x'GYof] . k|d'v cltlysf] pb\3f6g k5fl8
pT;fxk"0f{ jftfj/0fdf :jfut dGtJo …PÚ sDkgL sldzf/ s= z}n]Gb|n] ug'{ ePsf]
lyof] . k|lzIf0fdf k|d'v cltly ;L=;L=Pd= s= k|sf08n] @! cf}+ ztfAbLdf
hgd'lQm ;]gfsf] P]ltxfl;s dxTj / sfo{ef/, jt{dfg ablnbf] kl/l:ylt, c;fwf/0f
;Defjgf / c;fwf/0f r'gf}tLx?, ;fd|fHojfb;“u n8\g] j}rfl/s c:q tof/ ug]{ h:tf
ljifodfly 5nkmn ub}{ k|r08kysf] /0fgLlt Pj+ sfo{gLlt eg]sf] /fhgLlt tyf kmf}hL
of]hgfsf] plrt tfnd]n ldnfO{ cufl8 a9]df xfd|f] hLt ;'lglZrt 5 eGg] ljifodf
k|lzIf0f lbg' ePsf] lyof] . ;efklt s= lht]Gb|af6 hgd'lQm ;]gfsf] kmd]{zg
3f]if0ff ub{} sfo{qmdsf] ;dfkg ePsf] lyof] .
o;}u/L
g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ lhNnf g+= @ sf] Pl/of g+= $ l8lNnsf]6df >fj0f !)–!#
ut];Dd rf/ lbg] /fhg}lts k|lzIf0f sfo{qmd ;DkGg ePsf] 5 . lhNnf g+= @ sf
l8=l;=P;= h]D;sf] ;efkltTj / l;=l;=Pd= s= k|sf08sf] k|d'v cfltYodf ;DkGg ;f]
k|lzIf0f sfo{qmddf cltlyåf/f æOltxf;sf cg'ej / PSsfO{;f}+ ztfAbLsf] hgjfbaf/]Æ
eGg] ljifodf Jofks /fhg}lts k|lzIf0f lbOPsf] lyof] . o;sf ;fy} jt{dfgsf]
/fli6«o tyf cGt/f{li6«o kl/l:ylt, jftf{sf] ljut, jt{dfg / eljio nufot lhNnf /
:yfgLo ;d;fdlos ;d:of / ;dfwfgx?sf] ljifodf k|lzIf0f lbOPsf] lyof] .
o:t}u/L lhNnfsf P, aL, ;L sdf08df >fj0f !& / !* ut] k|lzIf0fx? ;DkGg
ePsf 5g\ .
bf]/Dafdf ;]gfåf/f xTof ePsf]
7x/
/fd]5fk÷dfcf]jfbL
/ k'/fgf] ;QfjLr o'4lj/fd hf/L /x]sf] cj:yfdf ut ;fpg #@ ut] bf]/Dafdf !( hgf
dfcf]jfbL sfo{stf{x?sf] zfxL ;]gfn] kqmfp u/L xTof u/]sf] 7x/ dfgjclwsf/
;ldltn] u/]sf] 5 . k'/fgf] ;Qfåf/f ul7t /fli6«o dfgjclwsf/ cfof]un]
bf]/Daf 36gfaf/] hf“ra'em ug{ u7g u/]sf] pQm ;ldltn] ut z'qmaf/ cfof]u ;dIf Ps
l/kf]6{ k]z ub{} o; lsl;dsf] 7x/ u/]sf] xf] .
zfxL ;]gfn] bf]/Dafdf bf]xf]/f] eL8Gtdf dfcf]jfbLx? dfl/Psf] atfp“b} dfgjclwsf/jfbLx?nfO{ pQm 36gf xTof ePsf] k'li6 ug{ r'gf}tL lbPsf] s]xL lbgleq} pQm 36gfdf zfxL ;]gfåf/f jLeT; xTof ul/Psf] 7x/ ul/Psf] xf] . cGt/f{li6«o dfgjclwsf/jfbL ;+:yf PDg]li6 OG6/g]zgnn] o; cl3 g} pQm 36gfdf zfxL ;