hgo'4sf qmddf 3fOt] 5fkfdf/x¿sf cg'e"lt
lbg]z cf/=;L=
g]kfnL e"lddf hgo'4 ;'? ePotf of] dxfg\ ofqfdf ;xefuL eP/
xhf/f}+ g]kfnL cfdfsf ;Gtfgx?!n] xf“;L–xf“;L 5ftLdf b'Zdgsf tftf uf]nL yfk]/
pRr cd/Tj k|fKt u/]sf 5g\ eg] ;of}+ of]4fx?n] z/L/sf dxTjk"0f{ c+ux?
;j{xf/f ju{sf] d'lQm cfGbf]ngdf ;dlk{t u/]/ cfkm" c+uljxLg cj:yfdf klg
cfTduf}/j ub}{ hgtfsf] aLrdf a;]sf 5g\ 3fOt] sd/]8x?sf] pkrf/ hgtfsf] ;'/IFf
3]/f leq} eO/x]sf] 5 . pkrf/df /x]sf hgo'4sf 3fO{t] sd/]8x? cfkm\gf
cg'e"lt o;/L /fVg'xG5 .
s= jlQ
pxf“ h'Dnfsf] /f/flnxL+,
c5fdsf] ljgfos, sflnsf]6sf] sf]6jf8f, hfh/sf]6sf] kf“rsl6of, 8f]Nkfsf] b'g}
h:tf dxTjk"0f{ kmf}hL sfjf{xLdf P;fN6 u|'kdf /x]/ pRr ;fxf;sf ;fy n8\b}
b}n]v lhNnfsf] gf}d'n] Onfsf k|x/L sfof{nodflysf] P]ltxfl;s sfjf{xLdf 3fOt] xg'ePsf]
lyof] . pxf“ xfn;Dd pkrf/d} x'g'x'G5 . s= jlQ n8fO“sf] cg'e"lt
o;/L /fVg'x'G5– tTsfnLg kl/l:yltsf] ;xL d"Nof+sg u/L kf6L{n] @)%& ;fn
r}q @$ ut] b}n]v lhNnfsf] bf];|f] ;b/d'sfdsf] ?kdf /x]sf] gf}d'n] O=k|=sf= xdnf
ug]{ of]hgf agfof] . xfdLx? klg kf6L{sf] of]hgfnfO{ ;kmn kfg{ cf–cfkm\gf]
7fp“af6 h'6\of} . h;/L eP klg xfdLn] b'Zdgsf] Tof] lsNnfdfly ljho k|fKt
ug'{ lyof] .. xfd|f] Knf6'g -pl 4_ nufot ;a} ;]gfgL sd/]8x? r}q @$ ut]nfO{ s'/]/ kvL{ al;/x]sf
lyof}+ . ha @$ ut]sf] ljxfgL ljhosf] z'esfdgf lb+b} xfd|f] cufl8
cfof] . Tof] lbg xfd|f] v'zLsf] lbg lyof] . sf/0f hgtfnfO{ b'Mv lb+b}
cfPsf] Tof] b'Zdgdflysf] ljhosf] lbg lyof] . xfdLn] lbp“;} o'4 ;fdu|L tof/
u¥of} . ha uf]w'nL ;f“em eof] sf“wdf /fOkmn, sDd/df v's'/L, emf]nfdf uf]nL
/ Psd'7L ;ft' af]s]/ Tof] lsNnfdf wfjf af]Ng cufl8 a9\of+} . af6f]df
…lht]/ cfpg" x} afa'Ú eg]/ hgtfn] z'esfdgf lbGy] . Tof] lbgsf]
jftfj/0fn] klg z'esfdgf lbGYof] . cufl8 a9\b} hf“bf xfdL ;a} xltof/ tof/
u/]/ Tof] lsNnf glhs} k'Uof}+ . klxnf] kmfo/sf] nflu xfdLn] 38Lsf] ;'Odf x]l//x]sf
lyof}+ . 38Lsf] ;'On] klg xfdL klv{Ps} ;dodf km8\sf] df¥of] .
rf/}lt/af6 aduf]nf al;{of] . s]xL ;do t k'ln;x? n8] .. ha xfd|f] P;N6
u|'k Pp6f ;]G6«L vfnL u/]/ leq k:b} lyof] To;}a]nf d]/f] v'6\6fdf uf]nL
nfUof] . dnfO{ cfkm\gf] hLjgsf] eGbf a9L dfof xltof/sf] nfUYof] .
To;}n] d]/f] xftsf] xltof/ sd/]8nfO{ lbO;s]kl5 d a]xf]z eP/ klN6P“ . dnfO{
uf]nL nfu]sf] sd/]8x?n] yfxf kfpg' eof] / pkrf/sf] nfuL 8fS6/ sxf“
nluof] . Tof] lsNnfdflysf] ljhokl5 xfdLnfO{ ;'/lIft :yfglt/ nluof] .
nfdf] ;do;Ddsf] pkrf/kl5
klg ;~rf] eP/ lx+88"n ug{ g;Sg] cj:yfnfO{ pxf“ eGg'x'G5– …d]/f] v'6\6fsf]
x8\8L 6''6]sf]n] ubf{ dnfO{ nfdf] ;dokl5 klg lx+88"n ug{ ;ls/x]sf]
5}g . cfGbf]ngsf] ofqfdf of] :jefljs k|lqmof xf] . o;df dnfO{ s'g}
cfklQ 5}g . kf6L{, ;xof]4f sd/]8x? / hgtfaf6 ckf/ dfof kfPs}5' .
lx+8\g g;s] klg s] ef] / < hgtfsf] Gofgf] sfv kfPs} 5' . of] Gofgf]
sfvdf ;'t]/} klg hLjg ljtfpg ;S5' . 8fS6/ sd/]8x?sf] slxNo} e'Ng} g;lsg]
5fk k/]sf] 5 ddf .. Pp6f lhDd]jf/ qmflGtsf/L 8fS6/n] la/fdLk|lt ug'{kg]{
Jojxf/ u/]sf] kfP“ d}n]– of] nfdf] pkrf/sf] qmddf . aflx/L ?kdf klg s]xL
To:tf 8fS6/ 5g\ hg;]jf ug{ rfxg] 8S6/n] lj/fdLk|lt ug'{kg]{ st{Jo k"/f
u/]sf] kfP“ t/ of] ;+Vof eg]sf] w]/} sd 5 .Ú
s= hnhnf
;bjl/of bf];|f] a6flnog
…aLÚ sDkgL ;b:o, bfª, c5fdsf] d+un;]g, l;Gw'nLsf] eLdfg h:tf kmf}hL sfjf{xLdf
P;N6 u|'kdf /x]/ n8\b} cf]vn9'+ufsf] ?Khf6f/ ljdfg:yndflysf] sfjf{xLdf 3fOt]
x'g' ePsf s= hnhnf xfn pkrf/nfO{ lg/Gt/tf lbO/xg' ePsf] 5 . s= hnhnf
n8fO“sf] cg'e"lt o;/L /fVg'x'G5– …h;/L klZrd If]qsf] hgo'4sf] ljsf;n] k|x/Lb]lv
zfxL ;]gf Ps kl5 csf]{ nv]l6g yfNof] / klZrd hfg] eg]kl5 Kof/fnfOH8 x'Gy], cfh
klZrdsf hgtf eg]kl5 pgLx? -zfxL ;]gf / k|x/L_ sf] d'6' h;/L sfDb5 To;}u/L
k"j{sf hgtfnfO{ zfxL ;}lgs bdgaf6 d'Qm u/fp“b} k"j{sf] cfGbf]ngnfO{
klZrdsf] cfGbf]ng;“u} cufl8 a9fpg] p2]Zon] kf6L{n] xfd|f] sDkgLnfO{ k"j{df
k7fof] . xfdLn] k"j{sf ;fgf–7"nf SofDk / ufp“df cfPsf] u:tLnfO{
nv]6\b} cufl8 a9\g] qmddf @)%( sflt{s !) ut] cf]vn9'ª\ufsf] ?Dhf6f/
ljdfg:yndflysf] kmf}hL sfjf{xLsf] of]hgf tof/ eof] . Tof] alnof]
lsNnfdflysf] cfqmd0fsf] qmddf pTkGg x'g] r'gf}ltsf] ;fdfgf ug{ xfdL ef}lts /
dfgl;s ?kdf tof/ eof}+ t/ ;r]t x'“bfx“'b} alnof] hgfwf/ gePsf]n] xfd|f]
tof/Lsf] hfgsf/L b'Zdgn] yfxf kfO;s]sf] /x]5 .. Tof] lsNnfdfly wfjf af]Ng
To;tkm{ xfd|F kfOnf cufl8 a9] . SofDk jl/kl/ af/Ldf ;lk|Psf] sf]bf] xfdL
eGbf cUnf] lyof] . xfd|f] LMG u'|k qmfjlnª\ ub}{
cufl8 a9\of] . of] ;dodf h'sfn] 6fpsf]df ;d]t cfkm\g} tfndf /ut r'l;/x]sf
lyP . xfdLnfO{ l6k]/ kmfNg] km';{b lyPg . xfdL cufl8 al9/x]sf
lyof}+ . b'Zdgn] klxn] g} kmfol/¨ u¥of] . xfd|f] ;fO8lt/sf]
e"uf]n n8fO“sf] nflu k|lts"n lyof] . xfdL e"uf]nsf] of]
k|lts"ntfnfO{ cg's"ntfdf abn]/ n8\b} sf“8]tf/nfO{ sf6]/ leq k;L
glhsaf6 nl8/x]sf lyof}+ . To; ;dodf b'Zdg dfgl;s ?kdf k/fhLt eO;s]sf]
lyof]– d]h/ nufot bh{gf} hgfsf] d[To'n] . ToxL a]nf :yfgLo hgtfsf glhs}
/x]sf # j6f ufO{nfO{ df/]/ …;fn] d¥of] clxn]Ú eGg] uy]{ . o;af6 klg :ki6
x'G5 ls pgLx? dfgl;s ?kdf slt lu/]sf lyP . ljljw sf/0fjz xfdLn] Tof]
lsNnfnfO{ k"0f{ ?kdf sAhf gul/sg} l/l6«8 x'g' kg]{ cj:yf cfof] .
xfdLnfO{ klg ;a}} u|'knfO{ em}+ u/L l/l6«8sf] sf;g k'Uof] . xltof/x? [LMG] arfpg klg xfdLn] l/l6«8 x'g' kg]{ lyof] . hlta]nf xfdL
l/l6«8 x'“b} lyof}+ Tolt g} a]nf Ps hgf csf]{ u|'ksf] sd/]8 3fOt]
x'g'eof] . pxf“nfO{ Nofpg d km]l/ cufl8 a9]+ . d Toxf“ gk'Ub} d]/f]
s'ddf uf]nL nfUof] . d l56f]l56f] se/df uP/ a;]+ To;}a]nf ;b/d'sfdaf6
xfg]sf] 81 sf] a'n]6 d]/f]
cufl8 v;]/ k8\Sof] / To;sf] 5/f{n] d]/f] z/L/ l5ofl5of eof] . d s]xL ;do
a]xf]; eP5' .
lgs}a]/kl5 ha d xf];df
cfP“ dnfO{ Toxf“af6 Nofpg Ps hgf sd/]8n] af]Sg' eof] . ;a} u|'k l/l6«8
eO;s]sf lyP . rf/}lt/af6 cl;gf em}+ uf]nL al;{/x]sf lyP . d}n] æsd/]8
ca xfdLnfO{ b'Zdgn] xfGg] ;Defjgf a9L 5 . dnfO{ 5f]8]/ tkfO{+x?
af“Rg'xf];\, b'a} hgfsf] Iflt gu/f}+, tkfO{+ hfg'xf];\ a? csf]{ n8fO“df d]/f]
abnf lng' xf]nfÆ eg]/ k6sk6s eGbf pxf“n] …xfdL tkfO{+nfO{ 5f]8]/ hfg ;Sb}gf}+
olb dg'{ k/] klg ;“u} d/f}+nfÚ eGg'eof] / dnfO{ ;'/lIft 7fp“df k'¥ofpg'
eof] . hxf“ 8fS6/ sd/]8x?n] 3fOt]sf] pkrf/ ul//xg' ePsf] lyof] .
d]/f] klg ToxL+ pkrf/ ;'? eof] . ;/sf/n] ?Dhf6f/ ljdfg:yndf @)) / @%) hgf
dfcf]jfbL dfl/P egL u/]sf] k|rf/k|lt cfqmf]z JoQm ub}{ pxf“ eGg'x'G5– …em'6f
e|d 5/]/ cfkm\gf] n"6sf] :ju{ arfpg] sf]/f ;kgf b]Vg] k|ltlqmofjfbL ;Qfn]
cfkm\gf] tkm{ d]h/ / bh{gf}+sf] d[To' ePkl5 cfkm\gf] nfhdf wf]tL nufpg To:tf]
k|rf/ u/]sf] lyof] . Toxf“ xfd|f] tkm{ @& hgf xf]gfxf/ n8fs' sd/]8x?n]
pRr zfxbft k|fKt ug'{eof] / s]xL sd/]8 3fOt] eof}+ .Ú 8fS6/ sd/]8x?sf]
Jojxf/af/] pxf“ o;f] eGg'x'G5– …Pp6f lhDd]jf/ sDo'lgi6 qmflGtsf/L 8fS6/n]
lj/fdL k|lt ug'{kg]{ Jojxf/ pxf“x?af6 kfP“ d}n] .. hgo'4sf 8fS6/af6 pxf“x?
rf}aL;} 306f xfd|f] pkfrf/df -;]jf_ vl6/xg' x'G5 t/ klg ;w} cys b]lvg'
x'G5 . pxf“x? xfdLx? -3fOt]_ sf] aLrdf a;]/ 5nkmn ubf{ xfdLnfO{ kL8fsf]
cg'e"lt x'“b}g a? b'Zdgk|lt 3[0ff k}bf x'G5 . ;lsg;sL n8\g hfp“ h:tf]
x'G5 .Ú
sd/]8 :kft
;bjl/of bf];|f] a6flnog
…;LÚ sDkgL ;b:o x'g'x'G5 s= :kft . pxf“ bfËsf] 3f]/fxL, c5fdsf] d+un;]g
nufotsf ;fgf7"nf u/L tLgrf/ j6f le8Gtx?df cu|kª\lQmdf /x]/ n8\b} @)%( ebf}
@@ ut] l;Gw'nL lhNnfsf] ledfg O=k|=sf= dflysf] kmf}hL sf/jfxLdf 3fOt] x'g'ePsf]
lyof] . pxf“sf] n8fO“sf] cg'e"lt o:tf] 5– …@)%( ebf} @@ ut] l;Gw'nL
lhNnfs} alnof] lsNnf dflgg] ledfg O{=k|=sf= dfly kf6L{n] kmf}hL Knfg agfPsf]
yfxf kfof}+ . xfdL ;a} ;]gfgL sd/]8x? Ps 7fp“df hDdf eof}+ / kf6L{n]
agfPsf] KnfgnfO{ h;/L eP klg ;kmn kfg'{ k5{, a? Hofg lsg ghfcf];\ eGg] zAbdf
xfdL dfgl;s tyf ef}lts ?kn] tof/ eof}+ . ha @@ ut]sf] lbg xfd|f] cufl8
6'k'Ss} cfOk'Uof] Tof] xfd|f] nflu v'zLsf] lbg lyof] lsgls xfd|f] ljho lglZrt
lyof] . To;}n] xf]nf Tof] lbgsf] jftfj/0f g} /dfOnf] lyof] . cl3 kl5
lr/lr/=== / ld/ld/== ug]{ r/fr'?ËLx?n] xfdLnfO{ ljhosf] z'esfdgf lbP em}+
nfUYof] .. xfdL o'4 ;fdfu|L tof/ u/]/ Tof] lsNnfdf wfjf af]Ng uof}+ .
ljr af6f]df ælht]/ cfpg' x} afa' xfd|f b'Zdgx?af6Æ To:t} To:t} egfO{ ;'lgGy]
hgtfx?sf . xfdLnfO{ af]6lj?jfn] kft xNnfP/ afO===afO===ul//x]sf lyP .
cem t glhs} alu/x]sf] glbn] xfdLx?nfO{ :jfut ug{ ;':s]/f df/]/ af]nfO{ /x]sf]
lyof] . xfdL glhs} k'u]/ xftsf] 3l8df x]/L/x]sf lyof}+, 38Ldf !! klg
aHof] . rf/}lt/af6 xfdLn] Tof] lsNnfdfly Ps};fy xdnf u¥of}+ . jl/kl/
;xfos kf]i6 lyP ljrdf d]g kf]i6 lyof] . aflx/L kf]i6nfO{ 5f]6} ;dodf
cfk\mgf] lgoGq0fdf lnO{ d]g kf]i6sf] sf"6]tf/ sf6]/ cl3 al9/x]sf
lyof}+ . To;} a]nf xfd|f] u|'k -P;fN6_ sf] Pshgf sd/]8 3fOt]
x'g'eof] . of] va/ k5fl8sf] u|'knfO{ hfgsf/L u/fpg] qmddf d]/f] 5ftLdf
uf]nL nfu]/ 3fOt] eP“ . d cufl8 a9\g ;lsg / a]xf]; eP5' . sd/]8n]
dnfO{ pkrf/sf] nfuL 8fS6/ sd/]8x? ePsf] 7fp“df nu]/ pkrf/ ug'{eof] . Tof]
lsNnfdfly k"0f{ ljho ePkl5 xfdLx?nfO{ ;'/lIft 7fp“df nluof] .. clxn]
klg pkrf/s} lg/Gt/tfdf g} 5' . pxf“n] cfkm" 3fOt] ePkl5 kf6L{,
sfo{stf{, hgtfaf6 dfof / ddtf kfPsf] of] cfd ddtfn] cfkm" 3fOt] x'g
kfPsf]df uj{ ug'{x'G5 . pxf“sf] k"j{sf] cg'e"lt o:tf] 5– ;dfhdf
;a} dflg;x? /fd|f x'“b}gg\ of] lj1fg;Ddt s'/f xf] . xfd|f] ;dfhdf klg b'O{
ju{sf dflg;x? 5g\ . Pp6f ul/vfg] / csf]{ n'l6vfg] . ul/vfg] dflg;
hlxn] klg d'lQmsf] kIfdf x'G5g\ / n'l6vfg] dflg; eg] To;sf] lj?4df x'G5g\
k"j{df klg ul/vfg] dflg;x? cfGbf]ngdf ;xefuL eP/ cfkm\gf] d'lQmsf] nfuL
nl8/x]sf 5g\ . slxNo} zflGt b]Vg grfxg] kmf]x/L v]nsf v]nf8Lx?sf] e|daf6
w]/} hgtfx? u|l;t 5g\ . of] e|daf6 d'Qm u/fpg cfjZos b]lvG5 .
;+v'jf;ef lhNnfsf] r}gk"/ sfjf{xLdf xfd|f] Ps hgf 3fOt] sd/]8 5'6\g' eP5
hgftfn] b]v]kl5 cfkm\gf] 3/df lnO{ pkrf/ u/]/ kl5 kf6L{sf] ;Dks{df k'¥ofPsf
lyP . of] af6 :ki6 x'G5 hgtfsf] hgo'4df ;xeflutfnfO{ . h'g k"j]{n]
hgtfn] cfh]{sf] 1fgnfO{ Jojxf/df lng ;s]kl5 hgo'4sf] t'kmfgL s]Gb| k"j{
x'g]5 .
s= ;f}/j
;bal/of
bf];|f] a6flnog æaLÆ sDkgLsf ;b:o s=;f}/j c5fd, ln:g], ufd, vf/fsf kmf}hL
sfjf{xLdf P;N6 u|'kdf /x]/ n8\g' ePsf] lyof] . @)%( ebf} @@ ut]
c3f{vf“rLsf] ;GwLvs{dflysf] sfjf{xLdf v'6\6fdf uf]nL nfu]/ 3fOt] x'g' ePsf]
lyof] . pxf“ clxn] klg pkrf/s} l;nl;nfdf x'g'x'G5 . s= ;f}/jsf]
n8fO“sf] cg'e"lt o:tf] 5– vf/fsf] sfjf{xL k"0f{ ?kdf sAhf gePkl5 …ca
dfcf]jfbL ;Sb}gg\, dfcf]jfbL t ;vfk eP, ca zfxL ;]gfsf] hLt eof]Ú eGg] h:tf
xNnf b]zL tyf ljb]zL k|ltlqmofjfbLx?n] lk6\b} lx+8] . tTsfnLg kl/l:yltn]
Pp6f alnof] emfk8sf] dfu u/]sf] lyof] .. kl/l:yltsf] dfunfO{ k"/f ug{
kf6L{n] k|ltlqmofjfbL ;/sf/sf] el/nf] vDafsf] ?kdf /x]sf] c3f{vf“rLsf] ;b/d'sfd
xdnf u/]/ cfkm\gf] jf:tljs zlQm b]vfpg kmf}hL Knfg tof/ u¥of] . xfdL
;lGwvs{dfly wfjf af]Ng To;tkm{ a9\of}+ .. ahf/df s's'/ e'ls/x]sf lyP,
lah'nL aQL lbp“;f]sf] 3fd em}+ emndn aln/x]sf lyP . xfdL xltof/sf l6«u/df
cf}+nf /fv]/ qmfjlnª ub}{ glhs k'u]sf lyof} . rf/}lt/af6 wtL{–cfsfz xlNng]
u/L ad uf]nf al;{of] . l6«u/df /x]sf cf}+nf bafp“b} a9\of}+ . xfd|f]
;fO8 -6'“l8v]n_ lt/sf] e"uf]n xfd|f] nflu k|lts"n lyof] . xfd|f]
u'|k -km:6 P;N6_ kmfo/ ub}{ glhs k'u]/ sf“9]tf/ sfl6/x]sf lyof}+ .
To;}a]nf d]/f] v'§fdf uf]nL nfUof] t/ ;fyLx?n] yfxf kfpg' ePg / cufl8 a9\g'
eof] eLif0f kmfo/ eO/x]sf] lyof] . d qmfjlnª ub}{ ;fgf] vf]N;fdf
k;]+ . lu|g]6 cfP/ vf]N;f leq} k8\Sof] . To;sf 5/f{x?n] d emg} 3fOt] eP“ . Toxf“
sf]xL sd/]8 x'g'x'“b}g lyof] . kmfo/ eO/x]sf] lyof] . d vf]N;faf6
lg:s]/ l3l;{+b} /f]8df em/]+ . ;fyLx?;“u e]6 eof] . dnfO{ pkrf/sf]
nflu 8fS6/sxf“ lng' eof] / ;fdfGo pkrf/ eof] . xfd|f] ljhoaf6 cQflnPsf]
zfxL ;]gfn] sfjf{xLaf6 lkmtf{ x'“bf 7fp“–7fp“df Anlsª u/]/ cfkm\gf] abnf lbg]
h'g s'r]:6f u/]sf lyP To;nfO{ ef]sef]s} n8]/ IftljIft kfb}{ cufl8 a9\g] qmddf
eLif0f df]rf{a4 n8fO“ ePsf]n] s]xL lbg t ef]s} klg a:g' k¥of] . Psflt/
3fpsf] kL8f, csf]{lt/ ef]ssf] kL8f . b'j} kL8fnfO{ ;xh ?kdf krfp“b} xfdL
;'/lIFt 7fp“df k'Uof}+ . To;kl5 dfq xfd|f] pkrf/sf] k|lqmof cufl8
a9\of] . clxn] klg pkrf/s} l;nl;nfdf 5' . kf6L{, sd/]8x? / hgtfsf]
ckf/ dfofn] dnfO{ pkrf/kl5 cfkm\g} km]d]{zgdf uP/ zxLbsf ;kgf k"/f ug]{
k|]/0ff ldn]sf] 5 . q