b'DsLjf; sdf08f]b]lv tfs'sf]6
/]8;Dd
– ch]o zlQm
ju{
j}/Lx?n] cfºgf] Zj]t cft+snfO{ ;+s6sfnsf] se/df 3gLe"t agfPsf] a]nf,
xTof/f] hTyfn] g]tf, sfo{stf{, hgtfsf] lzsf/–ug{], cdfgjLo qm"/td oftgf
lbg] / cft+lst eolet kf/L kf6L{ / qmflGtsf] lj?4 k|of]u ug{] /0fgLlt NofPsf]
a]nf, kf6L{leqsf s]xL cfTd;'/IffjfbL, cfTd;dk{0fjfbL u2f/x? cGt/3ft u/L
Ho"“bf] nfz ag]/ qmflGtsf] tuf/f] alg/x]sf] a]nf, c5fd, ln:g] ufd cfqmd0f
/ k|Tofqmd0fx?df hgd'lQm ;]gf df]rf{aGbL n8fOsf lj/tf k"0f{ sLlt{dfg sfod
ul//x]sf] a]nf tTsfnLg dWo If]qn] b'ZdgnfO{ r'gf}tLk"0f{ wSsf lbg gkfp“bf
g]tf, sfo{stf{ / hgtfnfO{ cToGt kL8faf]w eO/x]sf] lyof] . hgd'lQm ;]gfsf]
w}o{tf, cfqmf]z / 3[0ffn] ;Ldf gf3]sf] lyof], 7Ls o;} j:t'ut cj:yfdf kf6L{n]
gof“ ;+/rgf / of]hgf lgdf{0f u/L r'gf}tLk"0f{ pkl:ylt lbg] lgb{]zg
lbof] . hxf“ b'Zdgx? cfkm"nfO{ cToGt alnof] dx;'; uy{], hxf“ xTof/fx?
/ut lkP/ dflQPsf] af3 em}+ ePsf lyP, hxf“ ;fdGtsf e/f}6]x?, /]ljh nfu]sf
s's'/em}+ af}nfP/ hyfeflj dfG5] 6f]Sb} lx+8]sf lyP, hxf“ Jolerf/Lx? tdfd hgtfsf
r]nLx?sf] cl:dtf n'6\g s[i0fnLnf b]vfO/x]sf lyP, hxf“ km6fx, ;'/fsL,
l;=cfO=8L=nufotsf hglj/f]wL tTjx? ufp“df c;'/lIft dx;'; u/L efu]/ h'jf“sf] vfn
agfPsf lyP . ToxL+ rog u¥of] kf6L{n] lgzfgf . h'g lgzfgfsf] sfjf{xLn]
;xfos wSsf / d'Vo wSsf aLrsf] lg/Gt/tfnfO{ hf]8\g' lyof], h'g sfjf{xLn]
;Dk"0f{ hgtf, r]nLa]6L ;'/lIft dx;'; u?g\ h'g sfjf{xLn] dw];L / yf?jfg
hflt, If]qnfO{ d'Qm ug{ P]ltxfl;s e"ldsf v]Ng] k"jf{wf/ tof/ xf];\,
h'g sfjf{xLn] du/ft If]qdf Zj]tcft+s dRrfO/x]sf ;]gf cft+ssf/L hTyf cGof}nu|:t
/ xfonsfon xf];\, h'g sfjf{xLn] kf6L{ / hgtfn] bdg, k|lt/f]wsf] cg'ejaf6
cfkm"nfO{ ?kfGt/0f u/f];\ . log} clei6sf ;fy to ul/Psf] kmf}hL
sfjf{xLnfO{ ;DkGg / ;kmn u/fpg Joj:yfkgsf] lgb{]zg xfd|f] lhNnf kf6L{nfO{ cfof] .
lgb{]zg kfPkl5 ;Dk"0f{ lhNnfsf] zlQm cToGt pT;fx / l:kl/6sf ;fy
Joj:yfkgsf] tof/Ldf nfluof] . sf]xL Joj:yfkgdf t sf]xL sdf08/ sd/]8;“u
clGtd ;j{] ug{lt/ nfUof}+ .. hlt hlt sfjf{xLsf] ldlt glhls+b} 5, Tolt Tolt
g} Jou|tfsf ;fy cfºgf] tof/Ldf nfUb} lyof}+ . xfd|f] hgd'lQm ;]gfsf]
kmf];{ cfp“b}5 eGg] ;'g]/ cfd hg;d'bfo xif{ljef]/ d'b|fdf k|tLIff/t lyP .
xfd|f] sfjf{xL cft'/tfsf] dgl:yltnfO{ e¨ ub{} aLr}df Pp6f va/ cfp“5 .
ækmfl;i6sf hNnfbx? ufp“ k;]sf 5g\ eGg] va/,Æ o;n] lhDd]jf/ sd/]8nufot
xfdLx?nfO{ lgs} lrlGtt agfp“5 xfd|f] of]hgf v'Ng], :ylut x'g] xf] ls
eg]/ . xfd|f INt / hgtfx?sf l/kf]6{cg';f/ htf
xfd|f] l6d 5 Tot} hf“b}5 eGg] cfof], glhs} k'Uof] Pp6f l9:sf] pSn]sf] eP eL8Gt
x'g] lyof] . xfd|f] l6d klg Pn6{ a;]sf] lyof] . le8Gt ePsf] eP
:of¨hfsf] ch{g' rf}kf/Ldf nv]l6P em}+ nv]l6g] lyP, t/ pgLx?sf] cft+lst
dfgl;stfn] Toxf“ gk'uL kmls{P . To;/L pgLx?nfO{ Ps ;'O“sf] ;d]t glbO{
hgd'lQm ;]gfnfO{ dfpn] rNnf 5f]k] em}+ n'sfpg cEo:t hgtfn] xfd|f] of]hgf ;d]t
arfOlbg ;kmn eP .
kf6L{n]
to u/]sf] sfjf{xLdf hfg tof/L ug{] clGtd 7fp“df sflt{s gf} ut] laxfg sl/a rf/
ah] l6d cfOk'Uof] / cfºgf] ;Dk"0f{ Joj:yfkg ldnfO ;s]kl5 cfºgf lhDdfdf
cfPsf sfdsf] tof/Ldf Jo:t eof}+ . d]z, ;~rf/, ;KnfOsf sd/]8x? cfºgf]
lgb{]lzt lhDdfsf sfddf tNnLg x'g'eof] eg] hgd'lQm ;]gf cfºgf] sfjf{xLsf]
tof/Ldf h'6\of] . sfjf{xL ;kmntfk"j{s ;DkGg ug{] of]hgfsf af/]df
uDeL/ 5nkmn kZrft sld:g/, sdf08/x?åf/f l6dsf] battle formation / xltof/ ljGof; ldnfO;s]kl5 ;Dk"0f{ l6dnfO{ s]lGb|t
?kdf of]hgfsf] hfgsf/L Pj+ /fhg}lts k|lzIf0f u08s If]q=Ao"= O~rfh{ s=
sfG5f axfb'/af6 ;f/ulj{t ?kdf lbg] sfd eof] .. cfj]u eGbf klg ;fx; /
ljj]sn] ef8fsf ;]gfh:tf] geO{ /fhg}lts :jo+ ;]jssf] ?kdf k|:t't x'g lgb{]zg
ePkl5 sfjf{xLsf] sld:gf/ s= lxdfn, sdf08/ s= w'j|nfO{ lhDdf lbOof] . o;/L
l6d clGtd tof/Ldf h'6]sf] cj:yfdf ?kGb]xL, gjnk/f;L l;dfgfsf] k;f{jfndf kf6L{sf
xf]gfxf/ g]tf, sfo{stf{ u08s If]=Ao"= ;b:o tyf ?kGb]xL OGrfh{ s= ;d/ -s]zj
l/dfn_, lhNnf ;]qm6/L s= dfgaxfb'/ -8f]naxfb'/ yfkf_, lhNnf ;b:o s= cfsf;
nufotsf gf} hgf sd/]8x?nfO{ sAhfdf lnO lgd{dtfk"j{s xTof u/]sf] va/n] cem}
cfqmf];, 3[0ff / sfjf{xLsf] cft'/tf yKg] sfd u¥of] .
sfjf{xLsf]
lgwf{l/t lbg cfOk'Uof], Tof] lbg lyof] )%( sflt{s !! ut] . To;lbg
laxfg}b]lv hgd'lQm ;]gfx?sf] cg'xf/ / ultljlwdf lgs} v'zL clg ljhosf] efj
emNsGYof] . lsg ls of]hgfd} &% k|ltzt hLt ;'lglZrt eO;s]sf] lyof]
af“sL @% k|ltzt ljho Aof6ndf xfl;n ug{] cft'/tf b]lvGYof] . l;¨f] l6d
Psflt/ Aof6n kmd{]zg cg';f/ cf–cfºgf] ;]Szgdf xltof/ ;kmfO sdf08/n] ;b:ox?nfO{
cfjZos lgb{]zg ug{] sfd tLj| ultdf eO/x]sf] lyof] eg] csf{]lt/ d]z ljefu, vfhf,
vfgf tof/Ldf Jo:t b]lvGYof], aLraLrdf Anls¨ s6 ckm u'|kx? k7fpg] sfd eO/x]sf]
lyof] . xfd|f] sdf08f] u'|k cl3 a9\of] . xfdL lglZrt :yfgdf k'Ug' klg
uf8L klg cfOk'Uof] . uf8L b'lDsjf; ahf/df uP/ 6Ss a|]s nfUof], ;fob
hgd'lQm ;]gfsf] sf;gn] xf]nf P;N6 u|'k km6fkm6 cf]Nof{}+, ;a}n] cf–cfºgf] 38Ldf
x]l/of] . 38L lgwf{l/t ;dosf] 306f xfgL ;s]sf] lyof], Tof] lgwf{l/t ;do
lyof] ;f“em l7s % ah] .. % sf] 306f xfGg] dfq a]/ ePsf] lyof], P;N6 u'|k
cToGt ¥oflk8 -ljB'tLo ult_df kf]i6lt/ xflGgof] . klxnf] sf;g kmfo/d}
;]G6«L 7x/} eof] . k66666=== k666= r6\of¨====r'6'¨ uf]nL nuftf/ rln/x\of],
aflx/ l;landf /x]sf b'Zdgx?sf] efubf}8 rNof] . leqsf s]xL xltof/ rnfpg]
b'Z;fx; ug{]x? klg 9n] . #) ;]s]08 leq} xltof/ sAhf eof] . rf}sL
OGrfh{ ;=O{= h'jf v]Ng uPsf] / pt}af6 efu]/ ar]sf] l/kf]6{ kfOof] .
b'lDsjf; s]xL If0f ;'g;fg / ;Ggf6f 5fof] . sl/a cfwf306f ;r{ u/]/ l6d
lhGbfjfb / d'bf{jfbsf] gf/f 3Gsfp“b} l/l6«6 eof] . lgMz:q ;'gansf xl/
If]qLnfO{ dfg{], blnt df]rf{sf lhNnf cWoIf hLtaxfb'/ lj=s=, ;b:o /fhs'df/
uf}td, dlxnf ;+u7gsf lhNnf ;lrj u+uf s]=;L= nfO{ a]kQf kfg{] k|x/Lx? ltg}
lyP .. lsnf] ;]/f 6'df wd{ k/fh'nL nufot % hgfnfO{ a]kQf agfPsf lyP .
log} xTof / a]kQf agfPsfx?sf] abnf :j?k, cem egf} ( ut] xTof ul/Psf s= ;d/
nufotsf ( hgfsf] xTofsf] abnf :j?k Toxf“ $ hgf b'Zdgx? abnfsf] cfuf]df v/fgL
eP . cem ;of}+ hgtf sfo{stf{nfO{
ul/Psf] lu/ºtf/L lgd{d oftgfsf] d"No k'u]g eGg] hgtfsf] efj
a'lemGYof] . pgLx? h:tf] ef8fsf] l;kfxL c/fhs bfgjLo eL8 x'GYof] eg] ;fob
xfd|f] ;]gfn] sAhfdf k/]sf ;a}nfO{ klg sTn]cfd ug{' lyof] t/ To;f] gu/L ;–;Ddfg af6f] vr{ lbP/ k7fpg]
sfd eof] . !^ yfg -( yfg #)#, ! yfg ;6{ug, @ yfg !@!, @ yfg dfph/, ! yfg
l;S;/, ! yfg e?jf_ xltof/ lnP/ uuge]/L gf/f nufp“b} kmls{bf ahf/af;L
;Dk"0f{ hgtfn] ;6/, 9f]sf, ‰ofn, 5t, a/08f, v]taf/Laf6 d'¶L p7fp“b} awfO /
clejfbg 6qmfO/x]sf lyP, s;}n] xft ldnfpg cfP/ s;}n] xf“:b} lrRrfp“b} z'esfdgf /
:ofjf;L lbO/x]sf lyP . xfdL eg] tL hgtfsf awfO, z'esfdgf ;dfp“b} gof“
l:kl/6sf ;fy csf{] sfjf{xL tyf df]rf{sf nflu kfOnfx? a9fof}+ .
cd"s
cf/=eL= KjfOG6df k'u]kl5 lhDd]jf/ sd/]8nfO{ sfjf{xL sld;f/ s= lxdfn -cfzfsfhL
>]i7_n] sfjf{xL ;dLIff / l/kf]l6¨ ug{] sfd eof] / csf{] kmf}hL sfjf{xLsf]
nflu l6d s]Gb|Ls[t ?kdf hfg' kg{] hfgsf/L Pj+ lgb{]zg cfof] / l6d pQm cd"s
sfjf{xL :ynlt/ dflr{¨ z'? u¥of] . ;]G6«n kmf];{, / ;]s]08/L kmf];{sf] pQm
;+of]lht dflr{¨df u08s If]=Ao"= OGrfh{ s= sfG5faxfb'/ klg ;“u;“u}
x'g'x'GYof] . h'g pkl:yltn] k|ltlqmofjfbL / ;+zf]wgjfbLn] dfcf]jfbL g]tfx?
sfo{stf{nfO{ sf6df/ ug{ nufO{ cfkm" ljb]zdf n's]sf] eGg] cf/f]knfO{
Aofjxfl/s emfk8 lb+b} lyof] . aLrsf] dflr{ª cjlwdf hgtf dxfg\ x'g\ eGg]
egfOnfO{ cfTd;ft ub{} cfkm\gf dfG5]x?nfO{ psfnf] sf6\g wf}–wf} kl//x]sf] a]nf
8f]sf]–8f]sf] ;'Gtnf lnP/ af“l8lbPsf], bxL–dxL lnP/ af6f]df e]6\g cfPsf],
ljhosf] ;Gb]z lb+b} xft ldnfPsf] clxn];Dd c? c? kf6L{ sfo{stf{, g]tfx?;+u e]6
ePsf] lyof], cfh hgtfsf cfdL{;+u e]6 eof] h:tf på]lnt ;fdlos sfo{ / cleJolQmn]
xfdL cToGt qmflGtk|]l/t ePsf lyof}+ .
s]xL
lbgsf] dflr{ª kZrft csf{] sfjf{xLsf] lj|lkm¨:yndf k'luof] . ;a}sf] nflu
rf}yf] a6flnogsf ;xfos sld:gf/ s= lxdfn -cfzfsfhL >]i7_ nufot s]xL sd/]8x?
aLr af6f]af6} cufl8 nfUg' ePsf] lyof] . pxf“nfO{ -s= lxdfn_ xTof u/]sf]
va/ /]l8of]af6 af6f]df cfp“bf cfp“b} ;'g]sf lyof}+ . Tof] klg Toxf“
cflwsfl/s k'li6 kfof}+ . l;¨f] l6d efj pQ]lht / zf]sfs"n eof}+ .
eP/ s] ug{', zf]snfO{ zlQmdf 3[0ffnfO{ cfqmf];df abNb} o'4 d}bfgdf xTofsf] abnf
ljB'tLo ultdf lng] k|0fsf ;fy >4f~hnL ;ef dgfof}+ . / sfjf{xLsf]
tof/Ldf nfUof}+ . Toxf“ klg b'Zdgsf] kf]i6sf] gS;f cWoogsf ;fy} ;a}nfO{
;xh cWoog xf];\ eg]/ ;fOgdf]8]n tof/ ul/Psf] lyof] . b|"t ultdf sfjf{xLsf]
tof/L k"/f eof] . kf6L{n] uf]/vf lhNnfdf sfjf{xLsf] lgzfgf to u/]sf]
lyof] lsgls lg/+s'z ;fdGtL s]Gb|Lo ;Qfsf] hu a;]sf] lhNnfdf sfjf{xL u/]/, dxfg\
hgo'4sf k|yd zxLb lbnaxfb'/ /Dt]nb]lv kf6L{, qmflGt b]z / hgtfsf lk|o g]tf s=
jf;' -;'/]z jfUn]_ x'“b} ;of}+ lhNnfleqsf xf]gxf/ g]tf sfo{stf{sf] xTofsf] abnf
lng], tL dxfg\ jL/ zxLbx?sf] /utn] ;fl6Psf u2f/x?åf/f a'emfOPsf xltof/ b'Zdgaf6
k'gM lkmtf{ lng], kf6L{ leqsf b'Zdg tyf sfo/ u2f/x?nfO{ Jojxfl/s / bl/nf] emfk8
lbg], cfTd;dk{0fjfbL sfo/x?sf sf/0f hgtfdf /x]sf] cljZjf;nfO{ ljZjf;df abNg],
/0fg}lts dxTjsf] td'jfg If]qnfO{ ;'b[9 ug{] d'Vo nIosf ;fy pQm sfjf{xL kf6L{n]
to u/]sf] lyof] . pko{'Qm dxTjk"0f{ kf6L{ nIo k|fKt ug{ hgd'lQm ;]gf
cft'/ lyof] . ju{ b'Zdgsf e/f}6]x?k|lt tLj| 3[0ff, cfqmf]z, / pQ]hgf
lyof] . To;}df klg cem ev{/ hglk|o g]tf s= lxdfnsf] xTofn] l;¨f] l6dsf]
cfqmf]z / 3[0ffn] ;Ldf gfl3;s]sf] lyof] .. t/ xfd|f] ;]gf l;4fGt, /fhgLlt,
ljrf/n] n}; ePsfn] pgLx? h:tf] bfgjLo tyf h+unL x'g] s'/} ePg . To;dfly
klg km]l/ u=If]=Ao" O~rfh{ s= sfG5faxfb'/n] clGtd ;'emfj / lgb{]zg lbb}
k"j{sf] ledfgdf h'g 9+un] b'Zdgn] xfdLnfO{ lgb{oL / kf;ljs ;fljt ug{
vf]Hof] To;sf] sfpG6/df ;lGwvs{n] rf]l6nf] Jojxfl/s hjfkm lbg ;kmn eof], To:t}
xfdLn] klg /fhg}lts ljj]sL ;]gfsf] kl/ro / k|efj lbg'k5{, b'Zdgn] hlt dfG5]
dfg{] sfd u5{, Tolt g} xfdL klg dfb{} uof}+ / bfgj kz'x?n] xfd|f
cfdf–r]nLx?nfO{ anfTsf/ u/L :tg sf6\g] / dfg{] sfdsf] abnf lng] gfddf xfdL klg
ToxL+ ug{ nfu] Tof] xfd|f] /fhg}lts clei6 / dd{ ljkl/t x'g]5 . pgLx?n] eg]
em}+ cft+ssf/L / u'08fx?sf] le8 x'g]5, eGb} ;Dk"0f{ sfjf{xLdf hfg] l6dnfO{
cToGt ;r]t / ;hu agfpb}, ljhosf] ;'lglZrttfsf] z'esfdgf lbg'eof] . / l6dn]
sfjf{xL :kf]6{lt/ cfºgf] lbzf ;f]‰ofof] h'g sfjf{xLsf] sld;f/ kf6L{sf s]Gb|Lo
;b:o s= pQdn] / kmf}hL sdf08/ s= w'|jn] ug{' ePsf] lyof] .. zfxL;]gf
Aof/]ssf] 3]/faGbL leq /x]sf] k|x/L kf]i6dfly wfjf af]Ng] ePsf]n] ;f]xL
cg';f/sf] tof/L ;fy l6d uPsf] lyof] . 7Ls !) !% ah] km:6 kmfo/ P;N6 u'|kn]
vf]Nof] . n8fO“ cToGt} ckm]lG;edf uof] . uf]nL, dfOg, adsf] wdfsf /
cfjfh x?n] h:tf kftfsf] 5fgfdf cl;gf k/]em}+ / cfsfz uh{]em}+ eO/x]sf]
lyof] . sfjf{xL sdf08/ sd/]8n] æk'ln; bfh'efOx? xf] † l56f] eGbf l56f]
xltof/ a'emfpm, of] o'4 ltdLx?sf] d'lQmsf] nflu klg xf] .. xltof/ a'emfPdf
xfdL s]xL ub{}gf}, ;–;Ddfg 5fl8lbg] 5f}+ . eGb} sf;g ub{} x'g'x'GYof] t/
xTof/f hNnfbx? xltof/ a'emfpg dGh'/ ePgg\, xTofsf] >[v+nfn] d'l5Psf] lhGbuL
arfpg] lxDdt u/]gg pN6f] kmfo/, lu|g]8, dfOg cflb rfh{ ug{ yfn] t/ s'g} klg
k|Tofqmd0fsf] k|jfx gu/L l6d lg/Gt/ cufl8 a9\of] . ptf £ofDk];fnsf] ;]gf
cl3 al9/x]sf] lyof], h;nfO{ jnls¨ u|'kn] dfOg nufotsf ljleGg cj:6«ofsn v8fu/L
l/l6«6 x'g afWo agfO/x]sf] lyof] . eNr]sn] kmfo/ ub{} lyof] cGttM l6dn] #%
ldg]6 d} b'Zdgsf] ;Dk"0f{ SofDk sAhfdf lng ;kmn eof] . h'g sfjf{xLdf
s= cljgf; ->Ls[i0f nfld5fg]_, zfxL ;]gfaf6 ljb|f]x u/L cfpg' ePsf s= kjg
-t'N;L nD;fn_, s= lj5f]8 -/Tgaxfb'/ a:g]t_ / pkrf/ ubf{ ub{} s= k]Djfn] zxfbt
k|fKt ug{'eof] . pxf“x?sf] >bf~hnL ;ef klg o'4 d}bfgd} ;DkGg
ul/of] . ptf b'Zdgx? @# hgfn] o; ef}lts hutaf6 ljbf lnP . xfd|f]
sfjf{xL s]an tLg r/0fdf kmQ] eof] Tof] xf] r]tgfalgsf] r/0f, cfqmd0fsf] r/0f, /
km};nfsf] r/0f .
o;/L sfjf{xL ljhosf] 3f]if0ff ;lxt uuge]bL gf/f nufp“b} o'4 df]rf{d} zxfbt k|fKt ug{] ;fyLx?sf] ;Ddfgdf >4f~hnL ck{0f u/L l6d l/l6«6 eof] . To;} lbg h'Ddf c~rn ;b/d'sfd klg sAhf eof] . o;/L tL P]ltxfl;s sfjf{xLn] ultzLn lj1fgsf] ;f:jt lgod cg';f/ cl3 al9/x]sf] k|ultzLn b]z, ;dfh kl/l:yltsf] 3f“6L lgdf]7\g b'Z;fx; ug{] ;fdGtL lg/+s'ztfjfbLx?sf] /0fgLlt -;kgf_ w'hf w'hf kfb{}, cfºgf] bfh'efOsf] sTn]cfd u/L g]kfnL hgtfsf nfzsf y'k|fdfly /fh ug{] xTof/f u'6sf >[v+nfa4 cleofgnfO{ rsgfr'/ agfpb}, @! cf}+ ztfAbLdf klg dWoo'uLg ;fdGtL lg/+s'z aa{/ h+unL /fh sfod ug{] ;fd|fHojfbL bnfnx?sf] s]Gb|Lo ;Qfsf] hu l5ofl5of kfb{} ljZjd} o'4 pGdfb / cft+s km}nfp“b} g]kfnsf] qmflGtsf/L o'4nfO{ ;vfk kfg{] ;fd|fHojfbL u'?of]hgfnfO{ kQf;fkm ub{} / ul//xg] ;+sNksf ;fy xfdL hgd'lQm ;]gf cfºgf jL/ zxLbx?sf] cw'/f] ck"/f] lhDd]jf/L k"/f ug{ cgj/t ofqfdf cl3 a9\of}+, al9/x]sf 5f}+ .