hgfb]z ;fKtflxs,aif{ !#, c+s%, k'; !% ,@)^), Janadesh Weekly,year 13, Issue.5, Dec. 30
cGo ;dfrf/=
xfd|f] dgdf ljb|f]x ;NanfPsf] 5
sf+u|]; / Pdfn] g]tfn] ljb|f]x ug{ yfn]
>Ldfgsf]] af6f] lx+8\g] k|lt1f ul5{g\ wgdfof
e]8f tyf afv|f cg';Gwfg s]Gb|dfly sfjf{xL
cGf]/f:jljo" -qmflGtsf/L_ åf/f dfu kq k]z
;a}sf] Wofg PSsfO;f}+ ztfAbLsf] hgjfbdf s]lGb|t
k"j{sf lhNnfx?df gof“ ;Qfsf] 3f]if0ff k'/fgf] ;Qf k"0f{ ?kn] ;dfKt
a}+s sAhf
xhf/f}+
hg;+VofaLr slknj:t' hg;/sf/ 3f]if0ff
dw]zdf k'/fgf] ;Qfdfly s8f /fhgLlts x:tIf]k
xfdL gof“ lgdf{0fsf nflu k'/fgf] Wj:t ub{5f}+
k'/fgf]
;Qfsf ;]gf / k|x/Lsf] >[+vnfa4 ljb|f]x
eL8Gtdf b'Zdg;]gftkm{ 7"nf] xtfxtL
…‘n]v]/ /fVg'xf];\ of] /fhf b]zaf6 efU5Ú
lhNnf
ldlnl;ofsf] k|yd e]nf
hfh/sf]6
-bz]/f_÷ PsLs[t hgk|lt/f]w cleofgs} aLrdf hfh/sf]6 lhNnfsf !^) hgf
hgldlnl;ofx?sf] pkl:yltdf k|yd lhNnf e]nf xfn} bz]/f df=lj= df ;DkGg ePsf] 5 .
e]nf
tyf k|lzIf0fnfoO{ ;Daf]wg ub}{ sfo{qmdsf k|d'v jQmf hgd'lQm ;]gf, g]kfn
bf]>f] a6flnog sld;f/ s= c0f'n] eGg' eof]– æ;fd|fHojfbL cd]l/sfn] xfd|f]
hgd'lQm cfGbf]ngnfO{ bafpgsf] nflu k'/fgf] ;Qfsf ;]gfx?nfO{ Psflt/ xltof/,
tflnd, of]hgf / lgb]{zg lbO/x]sf] 5 eg] csf{lt/ dfcf]jfbL ;d:ofnfO{ jftf{åf/f
;dfwfg ug'{ kg]{ 5n5fdk"0f{ ;dfrf/nfO{ ;+k|]if0f ul//x]sf] 5 .
cd]l/sfsf] of] of]hgf ljkmn ug{sf nflu olta]nf /fi6«k|]dL d'lQmsfdL
hgldlnl;ofx? 3/]n' xltof/ af]s]/ hfOnfUg] cfjZostf xf] .Æ sfo{qmddf
bf]>f] la|u]8 sdf08/ s= lht, lhNnf kf6L{ ;]qm]6/L s= k'lgt, bf]>f] a6flnog
sdf08/ s= ;f}uft, hfh/sf]6 lhNnf sdf08 g+= ! sf OGrfh{ s= k|tLIff, a6flnogsf]
…PÚ sDkgL s= sNkgf, …l;Ú sDkgL ;xsdf08/ s= ldqdl0f nufotsf jQmfx?n] af]Ng'
ePsf] lyof] .
sfo{qmddf
k|ltlqmofjfbL hTyf ;'v]{t ;z:q k|x/L u0faf6 ! yfg P;=Pn=cf/=, ;f] sf] DoflUhg %
yfg / @%) /fp08 uf]nL;lxt ljb|f]x u/]/ cfpg] hfh/sf]6 vn+uf @ sfn]ufp“sf
bLk]Gb| a:g]t / hfh/sf]6 vn+ufdf /x]sf] lhNnf k|x/L sfof{noaf6 lx/f;t tf]8L !
yfg /fOkmn, ;f] sf] uf]nL %) /fp08 / ! hf]8f 8«];;lxt cfpg] ;f]xL ufp“sf
cf]dk|sfz lj=s= nfO{ km"ndfnf;lxt bf];Nnf cf]9fP/ s= c0f'n] clegGbg ug'{
ePsf] lyof] . b'j} cleglGbtx?n] xltof/ ca k};fsf] lglDt xf]Og b]z / hgtfsf]
lglDt rnfpg] s'/f atfP .
;f]
sfo{qmdaf6} !* hgf ldlnl;ofx? k"0f{sfnLg ;b:o ePsf lyP . pxf“x?nfO{
klg km"n, dfnf, cjL/ nufP/ s= c0f'n] :jfut ug'{ ePsf] lyof] . pgLx?n]
3/]n' k|lts[ofjfbL / cd]l/sL ;fd|fHojfbnfO{ Wj+; kfg{ cfkm" hgd'lQm ;]gf
g]kfndf elt{ ePsf] atfPsf lyP . sfo{qmdsf] ;+rfns s= cfdf]3 / ;efklt s=
gj/fh x'g'x'GYof] eg] :jfut efif0f s= ljKnjn] ug'{ ePsf] lyof] . sfo{qmddf
h'gL hg;f+:s[lts kl/jf/ sdf08 g+= ! sf snfsdL{x?n] /f]rs k|:t'ltåf/f dgf]/~hg
u/fPsf lyP .
o;}aLr
k|fKt ;dfrf/ cg';f/ # g+= sdf08:t/Lo hgldlnl;ofsf] tflnd h'ufyfkfrf}/sf] gf8fdf
;DkGg ePsf] 5 . . ;f] tflnddf Pl/of %,^ / & af6 %% hgf
ldlnl;ofx?sf] pkl:ylt /x]sf] s'/f lhNnf ldlnl;of k|d'v s= gj/fhn] atfpg' ePsf] 5 .
;}Go
tflnd bf]>f] a6flnog sfof{nosf Knf6'g ;xfos sdf08/ s= w|'j / ;]S;g s= k'/gn]
lbg'ePsf] lyof] . k|To]s lbg ;}Go tflndsf cltl/Qm ldlnl;ofx?nfO{ lhNnf
ldlnl;of k|d'v s= gj/fhåf/f /fhg}lts k|lzIf0f klg lbOPsf] lyof] .
k|lzIf0fdf jt{dfg cj:yfdf hgldlnl;of u7gsf] dxTj / To;sf] sfo{ef/sf] ljifoj:t'
/x]sf lyP . ;}Go tflnddf :yfgLo xltof/ lgdf{0f / To;sf] k|of]uaf/]df g}
s]lGb|t lyof] . sfo{qmdkZrft\ To;sf] ;dLIff;lxt ;dfkg ul/Psf] lyof] .
o;}aLr
k|fKt Ps csf]{ ;dfrf/cg';f/ dhsf]6sf] af;'df ^% hgf ldlnl;ofx?sf] pkl:yltdf
ef}lts k|lzIf0f ;DkGg ePsf] 5 . h;sf k|lzIfsx? sd/]8 w|'j / sd/]8 k'/g
x'g'x'GYof] . ;f] k|lzIf0f ! gDa/ sdf08:t/Lo lyof] .
hgfb]z
;Djfbbftfsf] xTof
df]/ªl:yt
hgfb]z ;Djfbbftf gu]Gb| kf]v/]nnfO{ zfxL cd]l/sL ;]gfn] df]/ªsf] bf]xn'
z'qmaf/]df ;dfrf/ ;+sng ug{ hf“bf xTof u/]sf] ;dfrf/ 5 .
xfd|f]
dgdf ljb|f]x ;NanfPsf] 5’
æg]b/Nof08Æsf]
;xof]udf )%@ ;fn r}qdf h'Dnf lhNnfsf] e}/j df=lj= gf/fsf]6df :yfkgf ul/Psf]
…cGwf sNof0f sf]ifÚ df xfn @@ hgf 5fq5fqfx? cWoog ub{5g\ . ;f] ;+:yfdf
!@ hgf 5fq / !) hgf 5fqf /x]sf 5g\ . kf7\ok':ts, Joj:yfkg h:tf tdfd vfn]
;d:ofn] 3]l/Psf] ;f] ;+:yfsf ljBfyL{n] hgfb]z;“u eg]– …xfdL cf“vf b]Vg
g;Sg] eP klg k9]/ ;+;f/ b]Vg] cf“6 u/]sf 5f}+ .Ú xfd|f k|ltlglwn]
Toxf“ /x]sf cGwf ljBfyL{;“u u/]sf] s'/fsfgL
tkfO{x?sf]
gfd s] xf] <
)
xfd|f] ;a} ;fyLsf] gfd eGg t ufx|} xf]nf . xfdL @@ hgf 5f}+ . d]/f]
gfd cd[tf a'9fyfkf xf] / oL bfO{sf] gfd wgk|;fb Gof}kfg] xf] .
tkfO{x?
slt slt sIffdf k9\g' x'G5 t <
)
;a}eGbf cl3Nnf] Aofhsf ljBfyL{ ( sIffdf k9\g' x'G5 . xfdL * sIffdf k9\5f}+ .
To;}u/L qmlds ?kdf ;a} k9\5f}+ . ljBfnodf lzIfsn] k9fpg' x'G5 .
Wofgk"j{s ;'Gg] / ljxfga]n'sf cfkm\g} z}nLdf k9\g] u5f}{+ . Pshgf
lzIfsn] ;f+s]lts l;sfpg' x'G5 . . t/ olta]nf xfdLnfO{ kf7\ok':tsx?sf]
cefa 5 .
tkfO{x?sf]
efjL p2]Zo s] 5 <
)
xfd|f] vf;} To:tf] s] x'g] lyof] / xfdL cGwf xf}+ . xfd|f] lglDt of] ;+;f/}
cGwsf/ 5 . g xfdL kfOn6 aGg ;S5f}+, g 8fS6/ g} . xfdL s]jn lzIffsf]
dfWodaf6 xfdL ;+;f/nfO{ x]g{, a'em\g / lrGg rfxG5f}+ . xfdLnfO{ w]/}n]
cGwfx? klg s] k9\nfg\ eg]/ lh:SofP . xfdLx? To:tf dfg5]x?;“u pbfx/0fLo
aGg vf]h]sf 5f}+ . xfdLn] of] ljrf/nfO{ dgdf kfn]/ /fv]sf 5f}+ ls lzIffsf]
dfWodaf6 ;+;f/ b]Vg ;sf}+ . /, cf“6 klg u/]sf 5f}+ .
:s"ndf
aflx/sf dflg; cfp“5g\ <
)
cfp“5g\ . ufp“sf dflg;x? cfp“5g\ . xfdLn] k9]sf] b]Vbf crDddf
k5{g\ . slxn]sfxL+ k'ln;, zfxL ;]gfx? klg cfp“5g\ . alxgLx?nfO{
cZnLn zAb k|of]u ub{5g\ . cGwfx?n] klg s] k9\g ;Sbfx'g\ eg]/ lh:sfp“5g\ .
ltgLx?;“u dfgjLo ;dj]bgf g} 5}g eGg] nfU5 . sd/]8x? klg cfp“5g\ .
;a}eGbf klxnf xfd|f] ;d:ofaf/] ;f]W5g\ . ;xof]u w]/} u5{g\ . k9\g' k5{
eg]/ l;sfpg], dfcf]jfbL hgo'4af/], gof“ ljrf/ k|r08kyaf/] w]/} 1fg l;sfP/
kms{g] u5{g\ . lj/f]w lbbL, gjLg ;+3if{ bfO, dsfn' bfO cflb ;a}nfO{ xfdL
lrGb5f}+ . dflg; km/s–km/s x'g'sf] cy{ p;sf] l;4fGtdf e/ kg]{ /x]5 .
;Eo l;4fGt / j}1flgs ljrf/nfO{ cfTd;ft\ ug]{x? / c;Eo l;4fGt ePsfx?;“u xfd|f]
e]6 x'G5 .
hgo'4
g} dg k/fpg'sf] sf/0f s] xf] t <
)
;a}eGbf klxnf xfdLn] /]l8of] ;'Gof}+ . dfcf]jfbLn] ljBfno eTsfP, !)±@ aGb
u/], af]l8{Ë :s"nx? aGb u/] eGg] k|rf/ ul/Psf] lyof] . xfdLnfO{ klg
lrGtf nfUof] . qf; / cfqmf]z klg cfof] lsg k9\g klg glbPsf xf]nfg\ <
xfdLnfO{ cf}wL l/; p7\of] . xfdLnfO{ 8/ lyof] ls xfdLnfO{ k9\\g lb+b}gg\ .
t/, To;sf] ljk/Lt ePsf] 5 . kf6L{sf sd/]8x? otf cfP/ w]/} s'/f l;sfpg],
;d:of eP tTsfn ;dfwfg ul/lbg], k9\g' k5{ eg]/ k|]/0ff lbg], xfdLnfO{ k|f]T;flxt
ug]{ ubf{ xfd|f] 8/ d/]/ uof] . w]/} ;xof]u u/]sf] x'“bf xfdL k9\g ;kmn
ePsf 5f}+ . ;f“lRrs} b]z / hgtfsf] lglDt n8]sf x'g\ eGg] xfdLnfO{ af]w
ePsf] 5 . hf] hgtfsf] ;]jfdf, ;'/Iffdf vl6Psf 5g\ ltgLx? a9L dgkg'{ cgf}7f]
xf]Og . dfcf]jfbL kf6L{ xfd|f] k|]/0ffsf] >f]t xf], hg;Qf xfd|f]
;d:ofsf] ;dfwfg xf] .
k9\g'afx]s
cGo s]xL ug'{ x'G5 ls <
)
s]jn k'/fgf] lzIff dfq} xfdL k9\b}gf}+ . k9\g'sf] ;fy;fy} xfdL hgjfbL
uLtx?sf] /rgf ug]{, ;+uLtdf 9fNg] clg s'g} sfo{qmdx?df k|:t't ug]{ u/]sf 5f}+ .
a9L rf;f] t /fhgLltdf 5 . sfo{qmdsf efif0fx? ;'Gg], /]l8of], lj=lj=;L=
;dfrf/ ;'Gg] u5f}{+ . /]l8of] ;dfrf/df t em'6f s'/f dfq g} k|;f/0f u5{ .
h:tf] ls /fd]5fkdf bf]xf]/f] le8Gtsf] ;+1f lb+b} afa'/fd nfdf nufot !( hgf
lgMz:q JolQmsf]] xTof u/] . aGbLx?nfO{ df/]/ bf]xf]/f] d'7e]8sf] k|rf/ u/] .
hgtf df/]/ dfcf]jfbLsf] cf/f]k nufP . ljBfyL{nfO{ df/]/ Onfsf sdf08/
3f]lift u/]sf], lzIfsnfO{ df/]/ ;}Go sdf08/ cf/f]lkt u/]sf pbfx/0fx? ;+s6sfnb]lv
clxn];Dd k|z:t} e]§fPsf 5f}+ . of] ;a} ;/sf/sf] gfËf] rlt{snf b]Vbf
xfd|f] dgdf ljb|f]x ;njnfP/ cfp“5 . /ut es\esL plDnG5, 5ftL plk|mG5 .
olta]nf aGb's af]s]/ ltgLx?nfO{ ;vfk kfg]{ dg nfU5, t/ xfdL cGwf s] ug{ ;Sg]
lyof}+ . dgsf] ;nanfPsf] ljb|f]xnfO{ s]xL ;do;Dd 7Ls kfg{ gof“–gof“
uLtx?sf] /rgf ug]{, sljtf n]Vg], hgjfbL uLtsf rSsfx? ;'g]/ lbgx? latfO/x]sf 5f}+ .
xfn;Dd
s] s] s'/f l;Sg' eof] t <
)
Pp6f s'/f t xfdLn] ;To slxNo} 8Ub}g . c;To slxNo} l6Sb}g eGg] s'/f l;Sof}+ .
To;}n] olta]nf cd]l/sfs} ldn]dtf]df o"lgkmfO8 sdf08 u7g u/]/ zfxL ;]gfn]
g]kfnsf] zf;gflwsf/ cfkm\g} xftdf nu]sf] / 3f]lift ?kdf b]zel/ ;}lgs zf;g
nfb]sf] 5 . ;}lgs an / bdg eP klg hgo'4n] lhT5 eGg] xfdLnfO{ ljZjf; 5 .
xfdL af6f] kv]{/ a;]sf 5f}+ . % k|ltztx?n] cfkm\gf] n"6sf] :jfy{nfO{
arfO/fVg ca yf]/} ;do 5 . of] s'/f xfdL c“fvf gx'g]x?n] ;d]t yfxf
kfO;Sof}+ eg] cf“vf b]Vg]x?nfO{ slxn];Dd 5Ng ;lsG5 / < xfdLn] cGofo
ug]{x?nfO{ a'em\of}+ / Tof] cGofo ug]{x?sf lj?4 n8\g] lj1fgnfO{ klg yfxf kfof}+ .
cGtdf
<
d'DaO{df cfd;ef
;fd|fHojfbsf] lj/f]wdf / u0ftfGqfTds g]kfnsf] kIfdf hgdt ;[li6 ug{] p2]Zosf
;fy @^ l8;]Da/sf lbg g]kfnL hgclwsf/ ;'/Iff ;ldlt ;+o'Qm lhNnf ;ldlt yfg] /
Go" d'DaO{sf] ;+o'Qm cfof]hgfdf ;os8f}+ hg;d'bfosf] pkl:yltdf cfd;ef ;DkGg
eof] . Go" d'DaO{sf] jf;Ll:yt ;fd'bflos ejgdf cfof]lht o; ;df/f]xsf k|d'v
jQmf g]kfnL hgclwsf/sf s]Gb|Lo cWoIf nId0f kGt x'g'x'GYof] eg] dlxnf, blnt,
hghflt ljBfyL{ / jfO;LPnsf s]Gb|Lo, If]qLo / :yfgLo k|ltlglwx? cltly x'g'x'GYof]
. cfd;efsf] cWoIftf afns[i0f clwsf/Ln] ug{'ePsf] lyof] eg] ;~rfng odaxfb'/
a:g]tn] ug{'ePsf] lyof] . d'DaO{ If]qd} rlr{t / nf]slk|o ;f“:s[lts kl/jf/
hgk|jfx ;f“:s[lts kl/jf/af6 k|f/Dedf :jfut / >4f~hln uLt k|:t't u/]kl5
g]kfnL hgclwsf/sf /fds[i0f clwsf/Ln] ;xefuLx?nfO{ :jfut ug{'ePsf] lyof] .
cfd;efdf g]kfnL hgclwsf/sf s]Gb|Lo ;lrj O{Zj/L e08f/L tyf d'DaO{ pkIf]qsf cWoIf
lqnf]rg e§sf] klg ljz]if cltlysf ?kdf pkl:ylt /x]sf] lyof] . jQmfx?n] cd]l/sL
;fd|fHojfbL x:tIf]ksf] Ps :j/df lgGbf / eT;{gf ub{} k|jf;df ef/tsf hg;d'bfofO{
;d]t ;fd|fHojfblj?4 kl/rflnt ub{} ;fd|fHojfblj/f]wL hgnx/ ;[li6 ug{ ;xefuLx?nfO{
cfJxfg ug{' ePsf] lyof] .
cfd;efsf k|d'v jQmf nId0f kGtn] l;+uf] g]kfnL /fli6«otf ;Djb]gzLn 38Laf6
plq/x]sf] o; P]ltxfl;s df]8df ;fd|fHojfblj?4 df]rf{ gs;] g]kfnL /fli6«otf,
hgtGq / ;fj{ef}d ;Qfsf] /Iff x'g g;Sg] atfpg' x'“b} ;fd|fHojfb lj?4sf] n8fO“
g]kfnL dfqsf] hLjgd/0fsf] n8fO“ aGg k'u]sfn] k|jf;df g]kfnL /fli6«otf /
hgtGqsf] nflu ;+3if{/t ;a} hg;d'bfon] of] uDeL/ r'gf}tLnfO{ :jLsf/ ug{ cfJxfg
ug{'eof] . hgk|jfx ;f“:s[lts kl/jf/n] sfo{qmdsf] aLraLrdf k|:t't u/]sf
hgd'lQmsf hf]lznf, efjk"0f{ / dd{:kzL{ uLtx?n] l;+uf] ;df/f]xnfO{ på]lnt
t'NofPsf] lyof] .
cGtdf cfd;efsf] ;efkltTj ug{'ePsf clwsf/Ln] cltly, kqsf/, snfsf/x?nfO{
wGojfb lb+b} sfo{qmd cGTosf] 3f]if0ff ug{'ePsf] yof] . sfo{qmdsf] bf];|f] r/0fdf
hgk|jfx snfsf/ l6dn] cToGt cfsif{s hgjfbL ;f“:s[lts sfo{qmd k|:t't u/]sf]
lyof] . sfo{qmddf k|:t't uLt, g[To, xf:oJo¨ / uLlt gf6sdf k|:t't snf, sf}zn /
clegoaf6 k|efljt eP/ ;xefuLx?n] ;f“:s[lts kl/jf/nfO{ xhf/f}+ ?k}of“ cfly{s
;xof]u ug{' ePsf] lyof] . ck]/fdf clego ug{] snfsf/x?dWo] s[i0f cof{nn] u/]sf]
clegosf] ;a}lt/af6 ;¥xfgf ul/Psf] lyof] . Go" d'DaO{df b'O{ jif{sf]
cGt/fnkl5 o:tf] ;kmn eJo ;df/f]xdf pkl:yt ;Dk"0f{ hg;d'bfo / cfof]hsx?
pT;flxt lyP .
sf+u|]; / Pdfn] g]tfn] ljb|f]x ug{
yfn]
hfh/sf]6 .
g]=s=kf= Pdfn] Onfsf g+= ( sf OGrfh{ tyf lhNnf ;ldlt hfh/sf]6sf ;b:oåo
eLdaxfb'/ g]kfnL / nfnaxfb'/ yfkfnufot Onfsf ;ldlt -;Ldf, yfnf/}s/ /
h'ufyfkfrf}/_ tLg} j6f ufp“ ;dltsf ;Dk"0f{ ;b:ox?n] xfn} Ps k|]; lj1lKt
k|sflzt u/L Pdfn]af6 ;+ul7t ljb|f]x u/L cfGbf]ngdf ;dflxt x'g] s'/f pNn]v ug'{
ePsf] 5 .
Pdfn]
lhNnf ;ldlt ;b:o eLdaxfb'/ g]kfnL, nfnaxfb'/ yfkf, e"=k"= lhNnf ;ldlt
;b:o wgklt /fgf, ( g+= Onfsf ;lrj P]jfg a'9f / ltnsaxfb'/ a'9f, pk;lrj bLkaxfb'/
l;+x, ;b:ox? /fdaxfb'/ yfkf, l8naxfb'/ vqL, g}g] ;'gf/ / yfnf/}s/ ufp“ ;ldlt
;lrj tyf Onfsf ;b:o uf}/L zfxL, ;Ldf ufp“ ;ldlt ;b:o rqmaxfb'/ lj=;L=,
h'ufyfkfrf}/ ufp“ ;ldlt ;lrj lbnaxfb'/ a'9f / cg]/f:jljo' lhNnf ;ldlt ;b:o
dx]Gb| rGbåf/f x:tfIfl/t lj1lKtdf elgPsf] 5– æPdfn]sf g]tfx? lgtfGt
JolQmjfbL lrGtgdf km;]/ s';L{ tfgflvrLsf] v]ndf c;n v]nf8L alg/x]sf 5g\ .
hgtfk|lt pQ/bfoL aGg'sf] ;§f ;+zf]wgjfb / k|ltlqmofjfbdf ktg x'“b} uO/x]sf
5g\ . Pdfn] sDo'lgi6 ag]/ hgtfsf] lxtdf sfd gug]{ s'/f p;sf clxn];Ddsf
lqmofsnfkx?n] :ki6 ul/;s]sf] 5 . To;}n] cem;Dd To;s} ;+u7gdf /x]/
k|ltlqmofjfbnfO{ 6]jf k'¥ofpg' unt 7x/ ub}{ xfdL ;+ul7t ljb|f]x u/]/ b]zdf
rn]sf] jf:tljs hgd'lQm cfGbf]ngdf ;xefuL aGg]5f}+ .Æ
o;}u/L
g]kfnL sf+u|]; lhNnf ;ldlt ;b:o v8\saxfb'/ a'9f, e"=k"= lhNnf ;b:o
s[i0fk|;fb /]UdL / g/axfb'/ /fgfn] klg Pp6f lj1lKt hf/L u/L g]kfnL sf+u|];
kl/Tofu u/L cfGbf]ngdf ;dflxt x'g] s'/f atfpg' ePsf] 5 .
ljb|f]x
u/L hgo'4df ;dfj]z x'g] ljb|f]xLx?nfO{ Pp6f sfo{qmdsf] cfof]hgf u/L clegGbg
ul/Psf] lyof] . pQm :jfut tyf clegGbg sfo{qmdsf k|d'v jQmf
g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ IF]qLo Ao'/f] ;b:o s= alh/ / lhNnf kf6L{ ;]qm]6/L s= k'lgtn]
ljb|f]xLx?nfO{ km"ndfnf / clj/fj/0f;lxt clegGbg ug'{ePsf] lyof] .
sfo{qmddf pkl:yt s/La Ps xhf/ hg;d'bfon] ljleGg jfhf ahfP/ :jfut u/]sf lyP .
sfo{qmd
;~rfng g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ lhNnf ;ldlt ;b:o tyf Pl/of g+= % sf OGrfh{ s= k|lj/n]
ug'{ ePsf] lyof] eg] ;efkltTj s= k'lgtn] ug'{ ePsf] lyof] . h'lg
hg;f“:s[lts kl/jf/ sdf08 g+= @ sf snfsdL{x?n] ljb|f]xLx?nfO{ uLtåf/f :jfut
ug'{ ePsf] lyof] .
blnt
d'lQm df]rf{sf] e]nf
g]kfn
blnt d'lQm df]rf{ df]8]n lhNnfcGtu{t Pl/of g+= @ sf] e]nf xfn} ;DkGg ePsf] 5 .
;f] e]nf g]kfnL blnt ;d'bfo / pk]lIft ju{ / If]qsf] cfd"n d'lQm gx'~h]n;Dd
lg/Gt/ d'lQmo'4df nfda4 eP/ zfxL zf;g / p;s} dflnssf x/]s r'gf}ltx?sf] ;fdgf
ub}{ cl3 al9/xg] pb\3f]ifsf ;fy ;~rfng ePsf] lyof] . pQm e]nfn] Ps ;b:o kl5
yKg] u/L !! ;b:oLo ;ldlt rog u/]sf] 5 . h;df cWoIf s/l;+x kl/of/, pkfWoIf
k|lht lj=s=, ;lrj hoaxfb'/ lj=s=, ;x;lrj ds/l;+x kl/of/, sf]iffWoIf /tg /;fOnL,
;b:ox? wd{axfb'/ lj=s=, g/axfb'/ lj=s=, wgaxfb'/ lj=s=, dg?k g]kfnL / wd{ axfb'/
kl/of /x]sf 5g\ .
>Ldfgsf]] af6f] lx+8\g]
k|lt1f ul5{g\ wgdfof
hfh/sf]6 .
wgdfof cf]nLn] ev{/ @$ jif{ 6]s]sL l5g\ . pgn] :s'n] lzIff lnPsL 5}gg\ t/
pgL lr¶Lkq n]Vg / k9\g ;lS5g\ . pgsf] Pp6f % jif{sf] 5f]/f 5 / 3/df
a"9L cfdf l5g\ . pgL bdsf] lj/fdL l5g\ . lx+88'n ug{ ;lQmgg\ .
wgdfofsf nf]Ug] jif{n] @( ePsf lyP . pgLx?sf] ljjfx ePsf] klg ^ jif{ lat]5
. pgsf >Ldfgsf]] gfd ljif{axfb'/ s';f/L xf] . pgLx?n]
Pscsf{nfO{ dg k/fPkl5 @)%$ ;fn df3df ljjfx aGwgdf af“lwPsf lyP .
ljjfx
ePb]lv pgLx?sf] e]6 *÷!) dlxgfdf x'g] u/]sf] lyof] . ljjfxkl5 Psk6s dfq !^
lbg;“u} a;]sf] wgdfofn] atfOg\ . pgL elG5g\– æ!÷@ lbg dfq 3/df a;]/
ljif{axfb'/ cfºgf] ;f+u7lgs sfddf lx+l8xfNy] . t/ klg pgn] aLr–aLrdf lr¶Lkq
eg] k7fO/xg] u/]sf lyP . 3/df 5f]/f, cfdf ;a}nfO{ x]/rfx ug{, ;fd"lxs
hLjg latfpglt/ cfkm"nfO{ abNg, hgtfsf] nflu ;w}+ tof/ /xg / hgd'lQm
cfGbf]ngn] /ut dfu]df klg lbg tof/ x'g lr¶Ldf n]lvPsf x'Gy] . aLraLrdf
cfpg] lr¶Lkq g} pgnfO{ k|]/0ff lbg] / ;fx; a6'Ng] dfWod x'GYof] .
;fg}
pd]/b]lv ljb|f]xL :jefjsf ljif{axfb'/ s';f/L cGofo / cTofrf/sf]
lj/f]wL lyP . slnn} pd]/b]lv cfºgf] hLjgnfO{ ;fy{s agfpg] p2]Zo
/fVg] ljif{jxfb'/n] 3/sf] cj:yfsf sf/0f k9\g, n]Vg kfPgg\ . !) jif{sf]
pd]/df g} cfºgf afa' u'dfpg k'u]sf ljif{sf] kfngkf]if0f cfdfaf6 g} ePsf] lyof] .
ha @)%! ;fn kmfu'gb]lv b]zdf hgo'4 z'? eof] To;} a]nfb]lv k'/fgf] ;Qfn]
ufp“–ufp“df ´'7f d'2f nufpg], h]n xfNg], a]kQf kfg]{ / xTof ug]{
lqmofsnfk tLa| ?k lnof] . o;} qmddf ljif{axfb'/ s;f/L -s=sdn_ nfO{ klg
hfh/sf]6sf] km6fxd bLkaxfb'/ l;+xsf] 3/ n'6]sf] cleofgdf d'2f nfUof] / pgL
kqmfpdf k/] . Ps jif{;Ddsf] h]n a;fOkl5 pgL 5'6]/ g]=s=kf= -dfcf]jfbL_
kf6L{df nfu] . /, hgtfd'lQmsf] nflu hg;]gf lgdf{0f ug]{ qmddf ;}Go If]qdf
sfd ug{ yfn] . o;} l;nl;nfdf pgn] b]zsf ljleGg 7fp“x? kf“rsfl6of,
?s'dsf]6, gf}d'n], 8f]Nkf, kf08';]g, c5fd, c3f{vf“rL / h'Dnf nufotsf k|d'v
n8fO“x?df cfºgf] /0fsf};n k|bz{g u/] . n8fO“sf] df]rf{df ;w} cu|
df]rf{df hfg] s= sdn ;fx;L / jL/ lyP . o;/L n8fO“sf] nflu xf]gxf/ sdn
;b:o x'“b} Knf6'g, ;]S;g sdf08/, Knf6'g sdf08/, sDkgL ;x–sdf08/ x'“b}
sDkgL sdf08/sf] lhDd]jf/L kb ;DxfNg k'u]sf lyP . cfkm\gf ;xsdL{
hg;]gfx?nfO{ ;+w} ;jf]{kl/ dxTj lbg'kg]{ / kf6L{sf] cfjZostf cg';f/ lhDd]jf/L
k"/f ug'{kg]{ s'/f pgn] ;w} cfkm\gf ;xsdL{ nufot kl/jf/nfO{ eGg] ub{y] .
cgk9 ePtf klg kf6L{df ;+nUg ePotf pgn] k9\gn]Vg hfg]sf lyP . To;}u/L pgn]
cfkm\gL >LdtLnfO{ klg k9\gn]Vgdf k|]l/t u/]sf lyP . pgs} k|]/0ffaf6
wgdfof klg cfh k9\g / n]Vg ;Sg] ePsL x'g\ .
;/n
:jefj / pRr ljrf/sf wgL ljif{axfb'/n] g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ kf6L{sf] of]hgfadf]lhd
;z:q k|x/L a]z SofDk s';'d sf/jfxLdf ut c;f]h @# ut] /flt ;xfbt k|fKt u/]sf lyP .
pgn] cfkm\gf] >LdtLnfO{ ebf} @) ut] Pp6f lr7L n]v]sf lyP .
lr¶Ldf kf6L{sf] cfjZostf cg';f/ hxf“ klg hfg' kg]{ x'G5, cfkm\gf]
JolQmut sfd eGbf kf6L{ sfddf a9L Wofg lbg", 5f]/f / cfdfsf] /fd|f] x]/rfx
ug"{ . xfd|f] ;}Go hLjg b]z / hgtfsf nflu n8\bfn8\b} 9Ng klg ;S5 .
d]/f] nflu s'g} lrGtf gug"{ . d d/]+ eg] klg b'Zdgsf cufl8 cf“z'
gaufpg"– cflb . of] kq wgdfofsf]] nflu clGtd kq eof] .
kf“rjif{sf] 5f]/fn] afa'sf] af/]df k6sk6s ;f]Wg] k|Zgn] wgdfofnfO{ c;x\o kL8f
lbG5 . cfkm\gf] 5f]/fn] h'nLsf a'af cfP, xfd|f a'af lsg cfPgg\ eg]/ k6sk6s
ug]{ u/]sf k|ZgnfO{ s] hjfkm lbg] < pgL o;} s'/fdf lrlGtt l5g\ .
>Ldfgn] zxfbt k|fKt u/]sf] !) lbgkl5 dfq wgdfofsxf“ va/ cfof] .
>Ldfgsf]
zxfbtkl5 pgL /f]P/ lx+8]sL 5}gg\ . wgdfofn] elgg\– ca >Ldfgsf emf]nf /
aGb's d]/f] sf“wdf cfPsf] 5, lhDd]jf/L a9]sf] 5 . ;fgf] 5f]/fnfO{ klg
kf6L{leq x'sf{pg] / ;f]xL af6f]df g} nufpg] k|tL1f u/]sL l5g\– olta]nf pgn] .
>Ldfgn] zxfbt k|fKt u/]kl5 wgdfofn] sfhlqmof / ;]tf] sk8f nufP/ al;gg\ .
g"g klg afl/gg\ . wgdfofsf >Ldfg klg ?l9jfbL k/Dk/fsf lj/f]wL lyP .
…xfdLn] klg pxf“s} ljrf/ lng] xf], ca cf““vfdf cf“z' 5f]8]/ sfd 5}g,
To;n] cfkm}nfO{ sdhf]/ agfp“5Ú pgn] elgg\– …xfdLh:t} zxLbkTgLn] ca
zxLbsf] ;kgf ;fsf/ kfg{ n8fO“sf k|To]s df]rf{df cfkm"nfO{ pEofpg' k5{ .Ú
cfkm\gf]
5f]/fsf] k9fOn]vfO gof“ ;Qfåf/f ;~rflnt afn;+/If0f s]Gb|df u/fpg] /
cfkm"n] klg kf6L{n] lbPsf] lhDd]jf/L k"/f ug]{ pgn] atfOg\ .
cfkm\gf] nflu hLjg g} kf6L{ ePsf] / kf6L{ g} hLjg ePsf] klg wgdfofn] atfOg\ .
– pk]Gb|
zdf{
e]8f tyf afv|f cg';Gwfg
s]Gb|dfly sfjf{xL
h'Dnf÷
slyt /fhf lg/+s'ztfjfbL xTof/f] 1fg]Gb|sf] :jfldTjdf /x]sf] h'Dnf lhNnf
uf]7Lrf}/l:yt e]8f tyf afv|f cg';Gwfg s]Gb| d+l;/ % ut] g]=s=kf=-dfcf]jfbL_
h'Dnfåf/f ;]jf]6]h ul/Psf] 5 . hgo'4/t g]=s=kf=-dfcf]jfbL_åf/f ul/Psf]
of] ;]jf]6]hnfO{ hgtfn] cem}+ l9nf ePsf] k|lts[of hgfPsf 5g\ .
;]jf]6]haf6
e]8f, afv|f, 3f]8f, uf]? nufotsf cGo lhG;L ;fdfu|L cg'dflgt !) nfv sAhf ePsf]
h'Dnf±sflnsf]6 ;]qm]6/L jL/Wjhn] atfPsf 5g\ . :d/0f/xf];\ ;f] cg';Gwfg
s]Gb|sf] :yfkgf lj=;+= )@& ;fndf ul/Psf] lyof] .
/fhaxfb'/ s'j/
cGf]/f:jljo" -qmflGtsf/L_
åf/f dfu kq k]z
ufO3f6÷ cg]/f:jljo"
-qmflGtsf/L_ cf]vn9'Ëfn] k'/fgf] ;Qfsf] cf]vn9'Ëf ;b/d'sfd l:yt lhNnf lzIff
sfof{nodf xfn} c7f/ a'“b] dfux?sf ;fy dfukq tyf ;+3if{sf] 3f]if0ff kq k]z
u/]sf] 5 .
pQm dfukqsf] cGTodf elgPsf]
5– …jftf{df g]=s=kf= -dfcf]jfbL_ n] cToGt nrstf / w}o{k"j{ u/]sf]
kxnnfO{ cldl/sL ;fd|fHofjfbsf] cfb]zdf k|ToIf ;}lgs pkl:yltdf ank"j{s
bafpg] /fli6«o cfTd;dk{0fjfbL u2f/ g]kfnL ;Qfsf lj?¢ cg]/f:jljo"
-qmflGtsf/L_ cf]vn9'Ëf lhNnf ;ldltn] uDeL/tfk"j{s 5nkmn u/L z}lIfs
If]q;“u ;DalGwt ;jfnnfO{ ;"qa¢ u/]sf] 5 . cfÎgf] dfux?nfO{ p4[t
ub{} oyfzL3| oL dfux? k"/f gul/P xfdL a[xt\ cfGbf]ngsf] cf“wLa]x/L ;[hgf
ug{ afWo x'g]5f}Ú elgPsf] 5 . cGTodf z}lIfs lj;+ult, ;fdGtjfbL /
;fDf|fHojfbL lg/+s'ztflj/f]wL o; ;+3if{nfO{ ;kmn kfg{ ljBfyL{, cleefjs /
;Dk"0f{ hg;d'bfo ;d]tnfO{ xflb{s cg'/f]w ul/Psf] 5 . dfu kq
cg]/f:jljo' -qmflGtsf/L_ cf]vn9'Ëfsf cWoIf /d]z sfsL{åf/f x:tfIfl/t 5 .
sfo{stf{
k|lzIf0f ;DkGg
x'Dnf÷ x'Dnf lhNnfsf]
Pl/of g+= # df xfn} 8ANo"=6L= tyf kL=Pd= :t/sf] k|lzIf0f sfo{qmd ;DkGg
ePsf] 5 .
;f]
sfo{qmddf ;xefuL k|lzIffyL{x?nfO{ k|lzIf0f lb+b} sfo{qmdsf k|d'v jQmf x'Dnf
lhNnf kf6L{ ;]qm]6/L s= ;'zLnn] g]kfnL hgo'4 olta]nf k|Tofqmd0fsf] r/0fdf /
k|ltlqmofjfbLx? /Iffdf uPsf] hfgsf/L lbg'eof] . ;f]xL sfo{qmdsf csf{ jQmf
Pl/of g+= # sf OGrfh{ s= kLl8tn] eGg'eof]– æljZjsf] ;j{x/f ju{n] g]kfnL
qmflGt / k|r08kynfO{ cfzf / e/f];f dfg]sf 5g\ .Æ
pQm sfo{qmddf Pl/ofsf ;qm]6/Lx?n] cf–cfkm\gf] sfo{If]qsf] l/kf]6{ k]z ug'{ ePsf] lyof] . Pl/of g+= # sf ;]qm]6/L s= s'znn] ;efkltTj ug'{ePsf] pQm k|lzIf0f sfo{qmdsf] ;~rfng s= s}nfzn] ug'{ ePsf] lyof] . ;f] sfo{qmddf () hgf k|lzIffyL{ pkl:yt ePsf lyP . k|lzIf0fkl5 gof“ hf]z / pdËsf ;fy ;a} k|lzIffyL{ cf–cfkm\gf] sfo{If]qlt/ nfu]sf lyP .
lhNnf
ldlnl;of k|lzIf0f ;DkGg
x'Dnf÷
x'Dnf lhNnf ldlnl;of x]8 Sjf6{/sf] cfof]hgfdf hgldlnl;ofsf] lhNnf:t/Lo /fhg}lts
k|lzIf0f xfn} x'Dnf d]vfnfdf ;DkGg ePsf] 5 . pQm sfo{qmddf # sDkgL, @#
Knf6'g, ! P;=6L=Pkm= / ! 6L=Pkm= u/L hDdf !!$@ hgf ldlnl;ofsf] pkl:ylt /x]sf]
lyof] . ;f] sfo{qmddf k|To]s Pl/ofsf ldlnl;of sdf08/x?n] cfkm\gf] Pl/ofsf]
l/kf]6{ k|:t't u/]sf lyP .
pQm
sfo{qmdsf k|d'v cltly x'Dnf lhNnf OGrfh{ s= cf6{n] l/kf]6{df p7]sf k|;Ëx?dfly
k|i6 kfb}{ …@!cf}+ ztfAbLsf] g]kfnL hgo'4n] pRr ljho xfl;n u/]sf] 5 .
;fdGtjfbn] ;fd|fHojfbsf] cufl8 cfTd;dk{0f u/]sf] tyf ;fd|fHojfbn] xfd|f]
Gofok"0f{ o'4df bdg ug{sf] nflu b':;fx; u/]sf] a]nf hgtf, /fi6« / /fli6«otfsf]
/Iff ug]{ uxg lhDd]jf/L g]kfnL o'jfo'jtLsf] sf“wdf cfPsf] 5Ú eGg' eof] .
pQm sfo{qmddf pkAo"/f] ;b:o s= n]v, kf6L{ lhNnf ;]qm]6/L s= ;'zLn, e]=s=
IF]qLo dlxnf ;b:o lzjf a:g]t, gf}d'n] ;f“:s[lts kl/jf/sf cWoIf s= sNof0f
nufotsf jQmfx?n] ;Daf]wg ug'{ePsf] lyof] . ;f] sfo{qmdsf] aLr–aLrdf
gf}d"n] ;f“:s[lts kl/jf/n] ufog, g[To k|bz{g u/]sf] lyof] .
sfo{qmdaf6 k|efljt eP/ sfo{qmds} aLraf6 $* hgf ldlnl;of k"0ff{sfnLg ;b:o
ePsf lyP .
lhNnf
ldlnl;of x]8Sjf6{/sf ;b:o s= c6nsf] ;~rfngdf ;DkGg ePsf] sfo{qmdsf] ;efkltTj
ldlnl;of x]8Sjf6{/sf OGrfh{ s= lxtdfgn] ug'{ePsf] lyof] .
cfkm\gf]
ufp“ agfpg hgtf h'6]
sflnsf]6
-lyk'{_÷ cfhef]ln ufp“–ufp“df k'/fgf] ;QfnfO{ lj:yfkg u/L gof“ hg;Qf
:yfkgf eO/x]sf 5g\ . ;fy} tL hg;Qfx?n] wdfwd ljsf; lgdf{0fsf sfdx? klg
ul//x]sf 5g\ . xfn} lyk'{ uf=h=;=df tLg lbg nufP/ df]8]n wf/f lgdf{0f
ul/Psf] 5 . kf6L{ of]hgfdf ;DkGg ul/Psf] ;f] sfo{df #) xhf/ a/fa/sf]
>dbfg nfu]sf] lyof] . ;f] sfo{df ;efuL # ;o hgtfdWo] Ps a[4n] eg]– æcfhef]ln
xfd|f] ufp“df htftt} ljsf; ePsf] 5 . 7fp“–7fp“df rkL{, k"n
cflb lgd{0f ePsf 5g\ .Æ
df]8]n
lhNnfsf cleofgx?
bLk]Gb| /f]sfof
df]8]n ufh; -kf“ry/_÷ ;'b'/ k"j{sf] /f]Nkf
eg]/ lrlgPsf] x]jfvf]nf Onfsf hg;/sf/, df]8]n Pl/of kf6L{, :yfgLo hgd'lQm g]kfn
/ ljleGg hgjuL{o ;+u7gx?åf/f /fli6«otf, hgtGq / hghLjLsfsf] k|Zg p7fp“b} æhgqmflGtnfO{
b[9tfk"j{s cufl8 a9fcf}+ k|r08kynfO{ csf]{ p“rfOdf ;+Zn]if0f u/f}+Ú eGg]
gf/fsf ;fy ljleGg cleofgx? ;~rfngdf NofOPsf 5g\ . pQm cleofgdf ;xefuL hgtf,
kf6L{, ;]gf, ;Qf / df]rf{x?sf] egfOcg';f/ PSsfO;f}+ ztfAbLsf] hgjfbsf] hLjGt
ax;, gd'gf lzIff, ;fd"lxs v]tL, ljsf; lgdf0f{sf sfdx? / ;z:q ljb|f]xsf]
cfAxfg x'g yfn]sf 5g\ .
;a}sf] Wofg
PSsfO;f}+ ztfAbLsf] hgjfbdf s]lGb|t
df]8]n
Pl/of kf6L{sf O~rfh{ gjLg / Pl/of ;]qm]6/L lzlz/sf cg';f/ kf6L{n] kfl/t u/]sf]
…PSsfO;f}+ ztfAbLsf] hgjfb af/]Ú eGg] b:tfj]hnfO{ k|To]s 6f]n–6f]n;Dd ax;df
NofOPsf] 5 . o;n] ubf{ 3/–3/df s] xf] PSsfO;f}+ ztfAbL < s] xf] hgjfb
< eGg] s'/fdf ax; x'g yfn]sf] 5 . df]8n ufh;sf ufh; k|d'v /fds'df/ lnjf¨
pQm cleofgsf af/]df eGg' x'G5– ækf6L{, ;]gf, ;Qf / hgtfsf] af/]df k|i6 s'/f]
cfPsfn] of] b:tfj]hn] cfºgf] 6fpsf]df cfkm} cfuf] nufPsf] / ?kfGt/0fsf] l/df]6
sG6«f]n hgtf /xg] agfPsf] kfof}+ . To;}n] xfd|f] df]8]n ufh;af6 PSsfO;f}+
ztfAbLsf] hgjfbaf/] hLjGt ax; z'? ePsf] 5 .Æ o;f] t :yfgLo a'l4hLjL bfjf
z]kf{ …hgtfn] aNn ljZjf; ug]{ cfwf/ km]nf k¥of]Ú eGb}5g\ . hgfb]z
;+jfbbftfsf] lh1f;fdf :yfgLo hgtfn] dfcf]jfbL kf6L{sf] pQm b:tfj]haf/] k|ltlqmof
lbP– …hgtfsf] ;Qf s;/L l6Sg ;S5 / s;/L l6sfpg ;lsG5 eGg] s'/f xfdL h:tf
hgtf;“u klg 5nkmn ug{ dfcf]jfbL kf6L{ nfu]sf] kfof}+ .Ú pgLx?n] tTsfn
s]xL ;'emfj, ;NNffx / l6Kk0fL ul/xfNg'kg]{ s'g} cj:yf g/x]sf] atfP klg
b:tfj]hsf] dd{nfO{ yk cWofkg ul//xg]5f}+ hgtfsf] yk egfO 5 .
lg/If/
pGd"ng cleofg z'? M
ut
c;f]h $ ut]af6 df]8]n ufh;sf] $ gDa/ j8faf6 lg/If/ pGd"ng cleofg z'?jft
ePsf] 5 . k|f}9 sIff ;~rfng u/]/ pb\3f6g ePkl5 hgr]tgf hufpg, hgjfbL
;“:s[lt lgdf{0f ug{ / lg/If/ pGd"n u/fpg k|efjsf/L ?kdf pQm cleofg
;+rfngdf cfPsf] 5 . pQm cleofgaf6 klg k|f}9 sIFf ;+rfng eO/x]sf 5g\ .
pQm cleofgaf6 k|efljt l5d]sL l;lbg nufotsf ufh;df klg k|f}9 sIff ;~rfng eO/x]sf
5g\ . lzlIfsf km'ndfof a]?ªsf] zAbdf hgtfnfO{ gof“ agfpg] eg]sf] 1fg /
zLkn] /x]5 . 1fg / zLksf] ljsf;df nfu]sf hgtf dfcf]jfbLsf] l;h{gzLn cleofg
eg]/ tfl/km u5{g\ .
;fd"lxs v]tL M
klZrd g]kfnsf] h:tf] ;fd"lxs v]tL k|0ffnL geP klg ;fd"lxs v]tL
k|0ffnLsf] z'?jft df]8]n Pl/ofdf eO/x]sf] 5 . oxf“ ;fd"lxs ?kdf
hgtfn] df5f kfNg] kf]v/L 7fp“–7fp“df vlg/x]sf 5g\ . ufh; sfof{non]
hgfPcg';f/ of] jif{ @ /f]kgL hUufdf % xhf/
lrofsf] af]6 nufOPsf] 5, % /f]kgL hUufdf lr/fOtf] v]tL ul/Psf] 5 .
clD/;f], :ofp, nf]7sf] ?v /f]Kg], v]ns'b d}bfgx? lgdf{0f ug]{ of]hgfx?
sfo{Gjogsf lbzfdf 5g\ . :d/0f/xf];\, df]8]n Pl/ofsf % ufh;leq l5g]{ k|To]s
k|j]zåf/sf] Aofg/df n]lvPsf] …hgqmflGtnfO{ b[9tfk"j{s cfTd;ft\ u/f}+Ú
eGg] efjn] Aofkstf kfp“b} uPsf] 5 .
ljsf;–lgdf{0fdf Ao:t M
o'4sfndf klg df]8]n Pl/ofsf] Onfsf hg;/sf/åf/f @ j6f sf7]k'n lgdf{0f ePsf 5g\,
3/af/ljxLg cj:yfdf /x]sf :yfgLo % kl/jf/nfO{ 3/ agfP/ a;f]af;sf] Joj:yf
ldnfOPsf] 5 . o:t} Ps 3/, Ps rkL{sf] lgdf{0f wdfwd eO/x]sf] 5 . o;}u/L
:yfoL ;/;kmfOsf nflu hgr]tgf sfo{qmd rnfO“b} cfPsf] :yfgLo hgtf atfp“5g\ .
kz'kfngdf hf]8 M
k/Dk/fut kz'kfngn] hLljsf]kfh{g ul//x]sf hgtfnfO{ gof“ / ljsl;t k|ljlwåf/f
kz'kfngsf] Joj:yf ug{ :yfgLo hg;Qf cWofkg / Joj:yfkgdf nfu]sf] s'/f ufh; k|d'v
lnjf¨n] atfpg' eof] .
>d lbjz / ;fj{hlgs ljbfsf] lbg tf]lsof] M
/f]Nkfsf] h]njf¨af6 x/]s dlxgfsf] ! ut]nfO{ …>d lbj;Ú / ?s'd 5x/f
hglzIFfnon] hgo'4 z'? ePsf] af/ …d+unaf/Ú nfO{ ;fj{hlgs ljbf dgfOPsf] rng
oxf“ klg nfu" ePsf] 5 . xfn} df]8]n ufh;df ePsf] lg0f{o nfu"
ug{ yfn]sf] s'/f k'if ! ut] >d lbjzsf] sfddf nfu]af6 yfxf x'g cfPsf] 5 .
pQm lbgnfO{ hg;Qfn] >d lbjz eg]/ nfu" u/]em}+ cfºgf] ;Qfleqsf
sfof{nox?, :s"nx? / ljefux?df d+unaf/ ;fj{hlgs ljbfsf] lbg tf]Sg yfn]sf 5g\ .
hg;Qfleqsf hgtfsf] cfºgf] v]tLn] ^ dlxgf vfg klg
wf}–wf} kb{5 . oxf“sf hgtfsf] cfDbfgLsf] ;|f]t eg]sf] cn}+rL / clD/;f]
xf] . cab]lv ;fd"lxs v]tL k|0ffnLn] ef]sd/Lsf] ;d:ofnfO{ xn ug{ yfn]sf
hgtfnfO{ ;b/d'sfdsf] k'/fgf] ;Qf cQflnP/ ljleGg lsl;dsf] k|ltaGw nufO/x]sf] 5 .
t/ df]8]n ufh;sf k|yd zxLb x:t/fh yfdr'xf¨sf] ;Demgfdf vf]lnPsf] eQm/fh
hg;f“:s[lts ;d"xn] …clxn]sf] Ps dfq pkfo ;z:q ljb|f]xÚ gf6s >[ª\vnfn]
df]8]n ufh; t/l¨t ePsf] s'/f blnt d'lQm df]rf{sf lhNnf cWoIf lkmlnk g]kfnLn]
atfpg' eof] .
l;/fxfdf zfxL ;]gfåf/f
n'6kf6
l;/fxf÷
ut d+l;/ @! ut] k'/fgf] ;Qfsf ;]gfåf/f l;/fxfsf] uf9f ltn}af]gf uf=h=;= df
Aofks n'6kf6 dRrfOPsf] 5 .
k|fKt ;dfrf/cg';f/ pQm ltnf}af]gf uf=h=;=sf
ls;fgx?n] v]tdf nufO/fv]sf] /x/Lbfn zfxL ;]gfn] …dfcf]jfbL n'Sg] h+un xf] of]Ú
eGb} km8fgL ul/lbPsf 5g\ eg] ;f]xL uf=h=;=af6 ls;fgx?sf] kf]v/Laf6 # SjLG6n eGbf
a9L df5f n'6L nu]sf 5g\ . To;}u/L ;f]xL lbg l;/fxf lji0f'k'/ sl§ uf=h=;=df
hgfb]z ;+jfbbftf /fdk[t /fdsf] 3/df k'/fgf] ;Qfsf] ;]gfn] Aofks n'6kf6
dRrfPsf] 5 .
l;/fxfaf6} k|fKt Ps csf]{ ;fdfrf/ cg';f/ d+l;/ @^
ut] c=g]=ls= ;+3 -qmflGtsf/L_ l;/fxfåf/f l;/fxfs} dxb]af kf]tf{xf uf=h=;= sf
dxf;fdGt tyf hldGbf/ /0faxfb'/ k|hfkltsf] 3/ tyf hUuf hdLg Aofks hgpkl:yltsf aLr
sAhf ul/Psf] 5 . ;f] qmddf 3/sf] cGg ;d]t sAhf u/]sf] yfxf ePsf] 5 .
k"j{sf
lhNnfx?df gof“ ;Qfsf] 3f]if0ff k'/fgf] ;Qf k"0f{ ?kn] ;dfKt
o'¢
;+jfbbftf, pbok'/÷ sf7df08f}sf] k'/fgf] ;Qf ;f/df sf7df8f}+d} ;Lldt ePsf] k'li6
ub}{ g]=s=kf= -dfcf]jfbL_ ljz]if If]qcGt{ut ljz]if lhNnf ;f]n'v'Da", vf]6fË,
ef]hk'/ / pbok'/ lhNnfn] Ps;fy
cfkm\gf gLlt tyf sfo{qmd;lxt lhNnf hg;/sf/sf] 3f]if0ff u/]sf 5g\ . o;/L
k"j{sf kf“rj6f lhNnfdf ePsf] ;+o'Qm lhNnf hg;ldlt -hg;/sf/_ 3f]if0ffn]
Toxf“sf hgtfdf Ps vfnsf] gof“ t/+u k}bf ePsf] / cfkm" gof“ ;Qfsf hgtf
x'g kfPsf]df cfkm"nfO{ uf}/jflGjt 7fg]sf] cg'e"lt JoQm ub{5g\ .
lh=h=;= 3f]if0ff :ynaf6 kms]{sf hgtfsf] Pp6f 6f]nL;“usf] s'/fsfgLdf pgLx?
eGb5g\ ……xfdL k'/fgf] ;Qfsf] Joj:yf b]vL k"/f c3fO;s]sf 5f}+ .
clxn] df]cf]jfbLsf] of] gof“ ;Qfsf] 3f]if0ffn] xfdLnfO{ k'/fgf] ;Qf k"0f{
?kn] ;DffKt ePsf] / xfd|f] cfÎg} ;Qf cfPsf] 5 eGg] nfUb5 .ÚÚ
oxL
kf}if & ut] pbok'/ lhNnfsf] ?kf6f/ uf=h=;= df sl/a b'O{ xhf/ eGbf a9L
hGftfsf] pkl:yltdf ;DkGg hg;efdf pbok'/ lhNnf hg;/sf/sf] 3f]if0ff ul/of] .
;~rfns s= z]v/ tyf dfcf]jfbLsf pbok'/ lhNnf ;]qm]6/L s= ldgs'df/sf] ;efkltTjdf
pbok'/ lhNnf hg;/sf/ 3f]if0ff ePsf] lyof] . !( ;b:oLo kbflwsf/Lx? /xg'ePsf]
pQm hg;/sf/sf k|d'v /fhg /fO{ tyf
pkk|d'vdf vDa/fh vqL x'g'x'G5 eg] cGodf ls/f“t k|ltlglw dgs'df/L /fO{, dlgsf
/fO{, u0f]z /fO{, b]jfg /fO{, blnt k|ltlglw dlgsf lj=s=, du/ k|ltlglw OGb|jtL,
g]jf/ k|ltlglw /Ltfs'df/L >]i7, z]kf{ k|ltlglw s'df/L z]kf{, ls;fg k|ltlglw
udg l;+x ;'j]bL, dlxnf k|ltlglw u+uf /fpt, ;f“:s[lts 6f]nL k|ltlglw ;Demgf
tfdfË, ljBfyL{ k|ltlglw ljgf]b s6'jfn, kf6L{{ k|ltlglw s= jfOjf, s= piff, ;]gf
k|ltlglw s= ;'lgn, a'l¢hLjL k|ltlglw dft[sfk|;fb e§/fO{ x'g'x'G5 . pQm
lhNnf hg;/sf/ 3f]if0ffsf k|d'v cltly ls/fdf]sf dxf;lrj tyf dfcf]jfbLsf s]Gb|Lo
;b:o s= ljsf; x'g'x'GYof] . pxf“n] k'/fgf] ;Qf lhNnfaf6} a9fl/Psf] /
hgtfn] u7g u/]sf] gof“ ;Qf g} ca lhNnfdf Psdfq j}w ;Qf /x]sf] atfpg' eof] .
csf{ jQmf dfcf]jfbLsf s]Gb|Lo ;b:o s= lxdfnn] k'/fgf] ;QfnfO{ cj}w 3f]if0ff ub}{
hgtfaf6 lj:yflkt eO{ sf7df8f}+df ;Lldt ePsf] k'/fgf] ;QfnfO{ a9f/]/ kmfNg
hgljb|f]xsf] /f“sf] ;Nsfpg' kg]{ a]nf cfPsf] atfpg' eof] . hg;efdf
dfcf]jfbLsf ljz]if If]qLo Ao"/f] :fb:o s= Hof]lt, clvn g]kfn ls;fg ;+3
-qmflGtsf/L_ sf=s]=;= tyf If]=Ao'= ;dGjo ;ldlt ;+of]hs s= clgn, cg]d ;+3
-qmflGtsf/L_ sL s]=;= s= cl:dtf, blnt d'lQm df]rf{ g]kfnsL s]=;= s= gjLgf,
rf]df]n'ªdf ;f“:s[lts kl/jf/sf cWoIf s= cfbz{, !& cf} a6flnog …PÚ
sDkgL sld;f/ s= jL/tf nufotn] ;Daf]wg ug'{ ePsf] lyof] . sfo{qmdsf]
aLraLrdf rf]df]n'ªdf ;f“:s[lts kl/jf/sf snfsf/x?n] dfld{s hgjfbL uLt tyf
g[Tox? k|:t't u/]sf lyP .
o;}u/L
ut d+l;/ @( ut] vf]6fË lhNnfsf] P]+;n'vs{ 6'“8Lv]n k|fËu0fdf sl/a kRrL; ;o
hgtfsf] pkl:yltdf pQm ljz]if lhNnfsf] hg;/sf/ 3f]if0ff ePsf] lyof] . !(
;b:oLo hg;/sf/sf kbflwsf/Lx?df k|d'v dl0fs'df/ /fO{ tyf pkKf|d'vdf kf;fË z]kf{
/xg' ePsf] 5 eg] cGo k|ltlglwx?df kf6L{ k|ltlglw cd[tf /fO{, k'ik rf}nfufO{,
/fdaxfb'/ a:g]t, u+uf jg, hgd'lQm ;]gf, g]kfnsf k|ltlglw e/t 9'+u]n, lhNnfsf] !
g+= If]q Onfsf hg;ldlt k|d'v pQ/ /fO{, @ g+= If]qsf k|d'v t]hs'df/ /fO{, # g+=
If]qsf k|d'v s[i0fs'df/ /fO{, dlxnf k|ltlglw dg;/L /fO{, ls/f“t k|ltlglw
ljlkGb| /fO{, b]j/fh /fO{, a'l¢hLlj k|ltlglw uf]kfn lu/L, z]kf{ k|ltlglw ;fË]
z]kf{, blnt k|ltlglw d}oflbkf lj=s=, ljBfyL{ k|ltlglw gf/fo0f lu/L, tfdfË
k|ltlglw cy{dfg tfdfË, ls;fg k|lglglw OGb|axfb'/ sfsL{ x'g'x'GYof] .
sfo{qmd g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ lhNnf ;]qm]6/L s= ljzfnsf] ;~rfngdf ePsf] lyof] .
s= chosf] :jfut dGtJo lbg'ePsf] ;f] 3f]if0ff ;efsf k|d'v jQmf dfcf]jfbLsf s]=;=
s= s'df/ x'g'x'GYof] . dfcf]jfbL g]tf s'df/n] cfhsf] PSsfO;f}+ ztfAbLdf klg
/fhtGqsf] s'/f ug'{ ;fdGtL kfv08kg ePsf] atfp“b} ;a} /fhg}lts zlQmx?nfO{
dfcf]jfbLåf/f ;~rflnt hgljb|f]xdf ;fd]n eP/ b]zdf k"0f{ k|hftGq :yfkgf
ug]{ lbzfdf cl3 a9\g cfx\jfg ug'{eof] . ;efsf cGo jQmfdf !^ cf} a6flnog
hgd'lQm ;]gf g]kfnsf …PÚ sDkgL sld;f/ Pjd\ ls/fdf]sf s]=;= bLk]z /fO{
x'gx'GYof] . sfo{qmdsf] aLraLrdf rf]df]n'ªdf ;F“:s[lts kl/jf/sf
snfsf/x?n] hgjfbL uLt tyf g[To k|:t't u/]sf lyP .
o;}u/L
d+;L/ @* ut] vf]6fË lhNnfsf] ;fjf s6x/] ufh;sf] k|fË0fdf xhf/f}+ hgtfsf]
k|ToIf pkl:yltdf vf]6fË lhNnf hg;/sf/ 3f]if0ff ;DkGg ePsf] lyof] . ;+rfns
s= lx/0o tyf s= kf;fËsf] ;dfkltTjdf k|d'v cltly ls/fdf]sf dxf;lrj s= ljsf;
x'g'x'GYof] eg] cltly jQmfx?df s]=;= s= lxdfn, If]=Ao'=;= s= l/e';L Pjd\
rf]df]n'ªdf ;f“:s[lts kl/jf/sf O~rfh{ s= lzv/ x'g'x'GYof] . pQm ;efn] !(
;b:oLo kbflwsf/Lx?sf] 3f]if0ff u/]sf] lyof] . h;df k|d'vdf /Tgs'df/ /fO{,
pk–k|d'v t]haxfb'/ v8\sf, kf6L{ k|ltlglw d'lQm rf}nfUffO{+, dlxnf k|ltlglw
dLgf s6'jfn, ls;fg k|ltlglw b]jL 9sfn, ;]gf k|ltlglw ;u{ k|= /fO{, ljBfyL{
k|ltlglw o'j/fh /fO{, snfsf/ k|ltlglw ;+uLtf, blnt k|ltlglw ldg/fh sf]O/fnf,
g]jf/ k|lgltlw nLnf >]i7, ls/f“t k|ltlglw hLjg /fO{, Hof]lt /fO{, ;x/dfg
/fO{, pQ/s'df/ /fO{ / cGo hfltsf # hgf k|ltlglw x'g'x'GYof] .
To;}u/L
xfn} ef]hk'/ lhNnfsf] 3f]/]6f/ uf=h=;=df kg]{ ;u/dfyf pRr df=lj=sf] k|fË0fdf
xhf/f}+ hGftfsf] pkl:yltdf ef]hk'/ lhNnf hg;/sf/ 3f]if0ff ePsf] 5 . ;~rfns
cg]/f:jljo" -qm|flGtsf/L_ sf s]=;= /fh]z vltj8f tyf s= ls/0fsf] ;efkltTjdf
!( ;b:oLo kbflwsf/Lx? /x]sf] pQm lh=h=;=df k|d'v lg;d l;jfË vDa', pkk|d'v Pjd\
a'l¢hLjL k|ltlglw 6Lsf/fd k|= k|wfg, kf6L{ k|ltlglw g/]Gb| e'h]n, /fh]Gb| /fO{,
lbn s'= /fO{, ls;fg k|ltlglw gf/fo0f /fO{, ljBfyL{ k|ltlglw dx]z zdf{, blnt
k|ltlglw v8\u ;]Gr'/L, snfsf/ k|ltlglw d~h' /fO{, dlxnf k|ltlglw lj0ff kf]v/]n,
clgtf k|wfg, ;]gf k|ltlglw lbnaxfb'/ lj=s=, ls/f“t k|ltlglw xs{axfb'/ /fO{,
k~raxfb'/ /fO{, rGb|snf /fO{, tfdfË k|ltlglw tLy{ tfdfË / ! g+= If]q Onfsf
hg;/sf/ k|d'v k|ltlglw od k|= /fO{{ x'g'x'GYof] . pQm 3f]if0ff ;efsf k|d'v
cltly s]=;= tyf ls/fdf] dxf;lrj s= ljsf; x'g'x'GYof] eg] ;efdf :jfut dGtAo
rf]df]n'ªdf ;f“:s[lts kl/jf/sf pkfWoIf s= ljhon] lbg' ePsf] lyof] . pQm
;efsf jQmfx?df !^ cf}+ a6flnog …aLÚ sDkgL sdL;f/ s= c?0f tyf ?Dhf6f/ df]rf{sf
3fOt] s= hdsf]{ x'g'x'GYof] . sfo{qmdsf] aLraLrdf rf]df]n'ªdf ;f“:s[lts
kl/jf/n] cToGt} dfld{s hgjfbL uLt tyf g[To k|:t't u/]sf] lyof] .
o; cl3
g} ut c;f/df 3f]if0ff ul/Psf] ofbj /fO{ k|d'v /xg'ePsf] @! ;b:oLo ;f]n'v'Da'
lhNnf hg;ldlt k'g{u7g ePsf] lyof] . h;df pkk|d'v l/~hL z]kf{, kf6L{
k|ltlglw s= k||lti7f, s= o'lug, s= cho, ;]gf k|ltlglw s=p4a, ljBfyL{ k|ltlglw
u+ufk|;fb vltj8f, a'l¢hLjL k|ltlglw o'=s]= zfnLg, ls/f“t k|ltlglw ljdn /fO{,
cfO{axfb'/ /fO{, dlxnf k|ltlglw k|ldnf a:g]t, ls;fg k|lgltlw 6]s a= a:g]t, blnt
k|lglglw lbn a= g]kfnL, cNk;+Vos k|ltlglw dfwj e'h]n, tfdfË k|ltlglw /d]z tfdfË,
z]kf{ k|ltlglw cfªk'm/L z]kf{, 8]08L z]kf{ /xg'ePsf] 5 eg] ! g+= If]q Onfsf
hg;/sf/ k|d'v b]08L z]kf{, @ g+= If]q Onfsf hg;/sf/ k|d'v dfwj a:g]t / # g+=
If]q Onfsf hg;/sf/ k|d'v l/~hL z]kf{ x'g'x'G5 .
o;}aLr
;f]n'df uf]nL, rf}nfvs{ / dsf~h] uf=h=;= nfO{ gd"gf ;Qf 3f]if0ff u/L ljleGg
ljsf;–lgdf{0fsf sfo{x? yfln;lsPsf] 5 . 3f]if0ffs} ldltdf ;Qfsf gLlt tyf
sfo{qmdx? klg k9]/ ;'gfOPsf] lyof] eg] ljefux?df sfg'g tyf Gofo ljefu, lzIff tyf
v]ns'b ljefu, s[lif tyf jg ljefu, ko{6g tyf pBf]u ljefu, cy{ zxsf/L ljefu, ljsf;
lgdf{0f ljefu kb{5g\ . o;sf] ;fy;fy} lhNnf hg;Qfn] lhNnfcGtu{tsf ljleGg
ultljlwx?nfO{ Ps;fy cufl8 a9fO/x]sf] 5 . h;df hgjfbL ;“:s[ltsf] ljsf;df
hf]8, cfTdlge{/ cy{tGqsf] ljsf;, s[lif tyf ljQLo ;+:yfsf] ljsf;, j}1flgs
/f]huf/d"ns Jofjxfl/s hgjfbL lzIffsf] cEof;, s/ k|0ffnLnfO{ Jojl:yt, k}lqs
;DklQdf dlxnf k'?ifaLr ;dfg clwsf/, dfbs kbfYf{sf] laqmL–ljt/0fdf lgif]w,
ljBdfg g]kfnL ;dfhdf /x]sf 5'jf5"t k|yfsf] cGTosf] lGflDt r]tgfd"ns
sfo{qmd, ko{6g ljsf;sf] nflu PstkmL{ xjfO{ p8fgsf] nflu k|oTg, ;fgf pBf]u wGbfdf
hf]8, ;fd"lxs v]tL k|0ffnL nfu" ul/Psf], hnljB'tsf] nflu
cWoog–cg';Gwfg cflb sfo{x? yflnPsf] 5 .
ca
cd]l/sfsf] b[li6===
jiff{}b]lv
cd]l/sL ;fd|fHojfbL zf;s;“u 6Ss/ lnP/ a;]sf lnlaofsf /fi6«klt sg{]n s2fkmLn]
3'“8f 6]s]kl5 ca cd]l/sL zf;ssf] b[li6 O/fg, l;l/of / pQ/ sf]l/ofdfly k/]sf] 5 .
ut
z'qmaf/ lnlaofn] cfkm" xltof/ sfo{qmd 5f8\g] / ;+o'Qm /fi6«;+3sf] k/df0f'
sfo{qmddfly lgu/fgL /fVg] ;+:yfsf lg/LIfsx?nfO{ lagf 5]sy'g lg/LIf0f ug{ lbg]
lnlaofsf /fi6«kltn] atfPsf 5g\ .
cd]l/sL
zf;s / a]nfot;“u gf} dlxgf uf]Ko jftf{kl5 s2fkmL of] lg0f{odf k'u]sf] atfOG5 .
;xdltcg';f/ lnlaofn] cfkm\gf] /;folgs k/df0f' / ld;fOn sfo{qmdsf af/]df
;Dk"0f{ hfgsf/L cd]l/sf tyf a]nfotnfO{ u/fpg] ePsf] 5 . ptf
e"sDksf] rk]6fdf k/]sf] O/fg klg ;2fd x';]gsf] lu/ºtf/Lkl5 un]sf] :j/df
cfkm\gf cleJolQm lbg] u/]sf] 5 .
of]
xKtf afd zx/df cfPsf] e"sDkdf k/L aL; xhf/ hgtfsf] Hofg uPsf] / tL; xhf/
3fOt] ePsf] s'/f O/fgL u[x dGqfnon] hgfPsf] 5 .
a}+s
sAhf
lrtjg,gf/fo0fu9l:yt
gf/fo0fLa}+saf6 hgof]4fx?n] cfhlaxfg !)M#) ah] tLg nfv ?k}of sAhfdf lnPsf] s'/f
g]=s=kf= -dfcf]jfbL_ klZrd s]Gb|Lo sdf08 sfof{non] hgfPsf] 5
;LkL
uh'/]nsf] l/xfOsf] dfu
;L=kL=
uh'/]nsf] l/xfO / hLjg /Iffsf nflu d'DaO{ hgk|lt/f]wsf] cfof]hgfdf @* l8;]Da/sf
lbg eJo cfd;ef ;DkGg ePsf] 5 . df6ªufl:yt k|l;4 RVIA sn]hsf] ;efu[xdf
cfof]lht o; ;df/f]xdf jQmfsf ?kdf MR @))$sf ;+of]hs bz{gkfn tyf hgclwsf/sf cWoIf
nId0f kGt cltlysf ?kdf pkl:yt x'g'x'GYof] . ;df/f]xdf hgclwsf/sf ;]qm]6/L
O{Zj/L e08f/L tyf NPRPC d'DaO{ pkIf]qsf ;+of]hs lqnf]rg e§sf] klg ljz]if
pkl:ylt /x]sf] lyof] . hgclwsf/sf pkIf]qLo k|ltlglw tyf hgfb]zsf d'DaO{
uf]jf/–u'h/ft If]qsf k|ltlglw 6Lsf/fd kf}8]nsf] ;+of]hssTj / kxndf cfof]lht o;
sfo{qmddf ;of}+sf] ;+Vofdf hgclwsf/sf sfo{stf{x? / ef/tLo efOrf/f sfo{stf{x?sf]
pT;fxhgs pkl:ylt lyof] . o; sfo{qmddf ljBfyL{sf s]Gb|Lo pkfWoIf sdn If]qLsf
cltl/Qm blnt, dlxnf hghflt / jfO;LPnsf sfo{stf{x?sf] klg pkl:ylt lyof] .
sfo{qmdsf] cf/Dedf k|l;4 qmflGtsf/L / Ol08of :t/df rlr{t hgsnfsf/ ;fDefuL eut /
pgsf ;fyLx?n] cfGw| k|b]zsf hgsnfsf/x? sd/]8 u2/sf] z}nLdf æhgtfsf] b'Zdgf]+
sf] kxrfgf]+, hgtf s] b'Zdgf]+ ;] xf]l;of/Æ eGg] hf]lznf] qmflGtsf/L uLt k|:t't
ug{'ePsf] lyof] . cfd;efsf klxnf] jQmf bz{gkfnn] MR @))$ sf] nIo / p2]Zo
tyf cfjZostfaf/] lj:tf/df k|sfz kfg{' ePsf] lyof] . pxf“n] MR @))$sf]
tof/L clGtd r/0fdf k'u]sf] hfgsf/L ;xefuLx?nfO{ u/fp“b} cGt/f{li6«o :t/sf] o;
cfof]hgfnfO{ ;kmn kfg{ cfJxfg klg ug{'eof] . jQmf nId0f kGtn] sd/]8
uf}/jsf] /fhgLlts hLjg ofqfaf/] rrf{ ub{} sd/]8 uf}/j lg/Gt/ $ bzs;Dd qmflGtsf/L
lsQfsf] g]t[Tj ub}{ cfO/xg' ePsf] / g]kfnL qmflGtn] cGt/f{li6«o :t/df k|j]z
u/]sfn] pxf“ To;sf] k|rf/sf nflu o"/f]k hfg nfUg'ePsf] cj:yfdf lu/km\tf/
kg'{ePsf] s'/f hfgsf/L u/fpg' eof] . kGtn] s;/L gof“ g]kfnn] cfsf/ ln+b}5
eGg] s'/f pNn]v /fVb} ef/tLo ;xefuLx?nfO{ Tof] gf}nf] g]kfn x]g{ g]kfn hfgsf
nflu klg cfJxfg ug{'eof] . kGtn] ef/tdf jf]kmf];{ 3f]6fnfb]lv t]nuL
3f]6fnf;Ddsf ck/fwLx?nfO{ ;–;Ddfg l/xf ul/G5 t/ Pp6f qmflGtsf/LnfO{ h]ndf
cdfgjLo kl/l:yltdf lsg /flvG5 eGg] k|Zg ub{} sd/]8 uf}/jfO{ cljnDa l/xf ug{,
pxf“nfO{ /fhgLlts aGbLsf] Jojxf/ ug{ ef/t ;/sf/;“u dfu ug{' eof] .
sfo{qmddf hgk|jfx ;f“:s[lts kl/jf/n] g]kfnL, lxGbL, ef]hk'/L ldl>t hg;+uLt
k|:t't u/]sf] lyof] . cGtdf hf]lznf gf/fx? nufp“b} cfd;efsf ;~rfns
cAb'nn] sfo{qmdsf] ;dfkt ug{'ePsf] lyof] . d'DaO{ @( l8;]Da/ @))$
sfo{qmdsf] cGtdf k|Zgf]Q/ sfo{qmd /flvPsf] lyof] . MR @))$ / g]kfn;DaGwL
k|Zgx?sf] k|To'Q/ bz{gkfn / nId0f kGtn] lbg' ePsf] lyof] .
xhf/f}+
hg;+VofaLr slknj:t' hg;/sf/ 3f]if0ff
dw]zdf
k'/fgf] ;Qfdfly s8f /fhgLlts x:tIf]k
dgClif
lwtfn
u'uf}nL
-slknj:t'_÷k'if !!ut] z'qmaf/ ck/fGx ;f9] b'O{ ah] slknj:t'sf o'jf dfcf]jfbL
g]tf jfnf yfkfn] u'uf}nL uf=h=;= sf] nf}/f}nf au}+rfdf pkl:yt xhf/f}+ hgtfaLr
af]Nb} slknj:t' lhNnfdf k'/fgf] ;Qfsf ;a} c+ux? cj}w ePsf] 3f]if0ff ug'{eof] .
pkl:yt xhf/f}+ hgtfn] of] 3f]if0ff;“u} tfnL ahfP/ gof“ ;QfnfO{ cg'df]bg u/] .
zxLbx?k|lt ;Ddfg JoQm ub}{ k|:t't ul/Psf] lhNnf hg;/sf/sf] 3f]if0ff kqnfO{ klg
hgtfn] To;}u/L ;dy{g hgfP . dxfg\ zxLbx?sf] alnbfg / hgtfsf] ;xof]udf lhNnf
hg;/sf/ lgdf{0f ug{ ;Dej ePsf] atfp“b} hg;/sf/ k|d'v jfnf yfkfn] h:tf];'s}
bdgsf a]nf klg cfkm"x? hgtfsf] ;]jf ug{ tof/ /x]sf] atfpg' eof] .
slknj:t'sf
jfdkGyL g]tf lktfDa/ cfrfo{n] !( ;b:oLo lhNnf hg;/sf/sf] gfd 3f]if0ff u/]kl5
g]=s=kf=-dfcf]jfbL_sf kf]ln6Ao'/f] ;b:o dft[sf ofbjn] cjL/ nufP/ awfO lbg' eof] .
sfo{qmdsf] ;'?d} snfsf/x?n] sDo'lgi6 cGt/f{li6«o uLt ufP . To;kl5 ;a} hgtf
p7]/ zxLbx?k|lt Ps ldg]6 df}g /x]/ ;Ddfg JoQm u/] . To;a]nf afnsb]lv a[4;Dd
;a}n] cf–cfkm\gf lz/ lgx'“/fP, d'¶L p7fP . hgd'lQm ;]gfx?n]
cf–cfkm\gf aGb'sx? hdLg tkm{ kmsf{P / zxLbk|lt efjk"0f{ ;Ddfg JoQm u/] .
sfo{qmddf zxLb kl/jf/sf] klg pkl:ylt lyof] . zxLbx?k|lt ;Ddfg JoQm u/]kl5
hgd'lQm ;]gfsf] 6's8L ;a}nfO{ ;nfdL ck{0f ub}{ sfo{qmd :ynaf6 aflxl/P/
hg;'/Iffdf v6]sf] lyof] . z'qmaf/ of] au}+rf cWoIf k|r08sf egfOx?, ljleGg
gf/fx?, sDo'lgi6 kf6L{ / ;+o'Qm qmflGtsf/L hgkl/ifb\sf em08fx?n] /d0fLo
b]lvGYof] .
dw]zL
:jfoQ zf;gcGtu{tsf] of] slknj:t' lhNnfsf hgtfaLr bzjif{ kl5 k'Ug'ePsf nf]slk|o
g]tf, g]=s=kf=-dfcf]jfbL_sf kf]ln6Ao'/f] ;b:o dft[sf ofbjn] xhf/f}+ hgtfnfO{
;Daf]wg ug'{ eof], æca xTof/f] zfxL cd]l/sL ;]gf k~rfot sfndf h:tf] hgtfsf]
o:tf] ;efleq k|j]z ug{ ;Sg] 5}g . Aof/]saf6 aflx/ cfof] eg] hgd'lQm ;]gfsf]
cfqmd0fdf Wj:t x'g]5 .Æ dw]zL ;d'bfo klg jL/ / n8fs' x'G5g\ eGg' x'“b}
pxf“n] ca cfkm\gf] vf]l;Psf] ;Qf k|flKtsf nflu hgo'4df ;fd]n x'g'kg]{ atfpg'
eof] . pxf“n] eGg'eof]– ædfu]/ t eLv ldN5 . ;Qf / d'lQm k|fKt ug{
xfdL n8\g' k5{ .Æ pxf“n] xfn}sf] g]=s=kf=-dfcf]jfbL_sf]
kf]ln6Ao"/f]sf] a}7ssf lg0f{ox?af/] hgtfnfO{ hfgsf/L u/fpg' eof] .
pxf“n] cfkm\gf] kf6L{, hgd'lQm ;]gf / ;Qf ;a} hglgoGq0fdf /xg] atfpg' eof] .
pQ/L kxf8x? d'Qm eO;s]sf / ca n8fO“sf] s]Gb|ljGb' t/fO{ ePsfn] oxf“sf hgtf /
hg;QfnfO{ r'gf}tLx? ylkPsf] ljrf/ klg JoQm ug'{eof] .
cf}krfl/s
sfo{qmdafx]s ljxLaf/ ;f“em / z'qmaf/ ;f“em pxf“n] dw]zL ;d'bfoaLr 5nkmndf
ljtfpg' eof] . bzjif{ kl5 pxf“nfO{ oxf“ e]6]sf]df dw]zL ;d'bfo
uf}/jflGjt b]lvGy] . pxf“n] z'qmaf/ ljxfg slknj:t' hg;/sf/sf
kbflwsf/Lx?nfO{ ;'emfj lb+b} eGg' eof]– æxfdL hgtfsf zf;s xf]Og ;]js aGg' k5{ .
km};nf hgtfnfO{ g} ug{ lbg'k5{ . lsg ls ;aeGbf 7"nf] GofofwLz hgtf xf] .Æ
pxf“n] kf6L{sf] ljrf/nfO{ bx|f];“u ks8\g' kg]{ / To;nfO{ Jojxf/df ptfg'{
kg]{ ;'emfj klg /fVg' eof] . pxf“n] eGg'eof] – æqmflGt lstfadf vf]h]/
kfO“b}g . sf]7fleq} s'/f u/]/ x'“b}g .Æ
of] hg;/sf/ 3f]if0ff
sfo{qmddf af]Nb} bfª hg;/sf/ k|d'v s'j]/ cf]nLn] bfªdf hg;Qf ;~rfngsf
cg'ejaf/] JofVof ug'{ eof] . hgd'lQm ;]gf g]kfn d+un;]g k|yd aflxgLsf
;x–sdf08/ ljj]sn] hgd'lQm ;]gf g]kfn hgtfsf] ;]jf / ;'/Iff ug{ ;Ifd /x]sf]
ljrf/ JoQm ub}{ eGg' eof]– b'ZdgnfO{ xfdL h'g;'s} df]rf{df klg x/fpg]5f}+ .
sfo{qmddf pkl:yt ;a}nfO{ hg;/sf/ pk–k|d'v /fdnf}6g ltjf/Ln] :jfut ub}{– cfkm"x?n] h'g;'s} sl7gfO aLr klg ;]jf / ljsf; ug]{ atfpg' eof] . of] 3f]if0ff ;efdf h'Dnf hg;/sf/ k|d'v uh]Gb| dxt, slknj:t' kf6L{ ;]qm]6/L ljGb', hgd'lQm ;]gfsf a6flnog sdf08/ hf]xf/, ;fdgf kl/jf/sf s'ndfg a'9f, If]qLo Ao'/f] ;b:o uDeL/, :jf:Yo ljefusf cfj]u, yf? g]tf ;'txL yf?, pkAo'/f] ;b:o pbd nufotn] z'esfdgf lbg' ePsf] lyof] .
hg;/sf/sf
kbflwsf/Lx?M
dw]z
:jfoQ zf;gcGtu{tsf] of] lhNnfsf] hg;/sf/df ljleGg hftLo, ln+uLo, df]rf{ /
;+u7gx?af6 k|ltlglwTj 5 . o;sf k|d'v jfnf yfkf, pk–k|d'v /fdnf}6g ltjf/L
/ ;b:ox? gf/fo0f vgfn, /fdd+un rf}w/L, ;+3 yf?, e]if/fh e'iffn, hf]vg yf?, s[i0f
s“8]n, bdf 3tL{, /Dh' yf?, hgf a~hf8], nIdL g]kfnL, cln cVt/ d';ndfg, pdf
lj=s= nufot x'g'x'G5 .
hgtfsf]
k|ltlqmof M
tLg306f
lx+8]/ l5d]sL jujfgk'/af6 cfPsf %^ jifL{o zLj/t\ kf;jfgn] eg] of] ;Qf xfd|f] xf] .
xfdL o;nfO{ ;xof]u u5f}+{ / o;n] xfd|f] ljsf; u5{ .
To:t}
%% jifL{o hf]vg yf?n] cfkm" ;'s'Djf;L ePsf] / kf6L{n] cfkm"nfO{ hUuf /
3/ pknAw u/fPsf] atfpg' eof] . pxf“ of] ;/sf/af6 cfkm"x?nfO{ ;xof]u
x'g] atfpg' x'G5 .
uf]?l;+u],
rgf}6f, s[i0fgu/, tf}nLxjf / efn'jfªsf ;'/Iff 5fjgLaLr ePsf] of] hg;/sf/
3f]if0ffn] k'/fgf] ;QfnfO{ 7"n} kmf}hL / /fhgLlts x:tIf]k u/]sf] hgtfsf]
ljZn]if0f 5 . sfo{qmdsf] cGtdf hgtfn] 7"nf] :j/df hg;/sf/ k|d'v;“u}
gf/f nufPsf lyP . /Qm/l~ht hg ;f+:s[lts kl/jf/n] ;f“:s[lts sfo{qmd k|:t't
u/]sf] lyof] .
cw{–jflif{s
ah]6 k|:t't
slknj:t'
lhNnf hg;/sf/n] cw{jflif{s ah]6 hg;dIf k|:t't u/]sf] 5 . ljsf;, k|zf;g,
lzIff, :jf:Yo, /Iffdf @%nfv ah]6 ljlgof]hg ul/Psf] 5 . tTsfn} rfnL;j6f
ufh;sf] 3f]if0ff x'g] s'/f lhNnf hg;/sf/ k|d'v afnf yfkfn] hgfb]znfO{ atfpg'
ePsf] 5 .
To:t} slknj:t' lhNnf hg;/sf/sf] sAhfdf /x]sf] !% ;o
x]S6/ hldg g]kfn sDo'lgi6 kf6L{ -dfcf]jfbL_ sf] kf]ln6Jo"/f]sf] a}7ssf]
lg0f{osf] dd{cg';f/ hgtfnfO{ ;d'lrt ljt/0f ub{} hfg] s'/f klg yfkfn] hfgsf/L
u/fpg' eof] .
k~hfjdf
uf]i7L ;DkGg
kf}if
!# ut] cfOtaf/sf lbg k~hfj /f]k8df Ps a[xt\ uf]i7Lsf] cfof]hgf eof] . uf]i7Lsf]
zLif{s lyof]– …g]kfnL hgtfsf b'O{ afwsÚ . g]kfnL hgclwsf/ ;'/Iff ;ldlt,
ef/tsf dxf;lrj wgk|;fb ;fksf]6f uf]i7Ldf k|d'v jQmf x'g'x'GYof] .
dxf;lrj ;fksf]6fn] uf]i7Lsf] ljifodf k|j]z ug'{x'“b} g]kfnL hgtfsf
;fdGtjfb / ;fd|fHojfb b'O{ afws /x]sf] / oL afwfnfO{ ;+3if{ u/]/ kG5fO/x]sf]
atfpg'eof] .
uf]i7Lsf cGo jQmfdf PdP;Psf xl/ l;+x, aLP;, kLP;OaLsf ef6 rGb|,
s"nr/0f l;+x nufot x'g'x'GYof] . pxf“x?n] g]kfndf rln/x]sf] ;z:q ;ª\3if{n]
;fdGtjfb / ;fd|fHojfbsf] afwfnfO{ x6fpg;Sg] ljZjf; lbnfpg'ePsf] lyof] .
:yfgLo hgclwsf/ ;+u7gsf] cfof]hgfdf ePsf] ljrf/uf]i7Lsf] cWoIftf
/]gaxfb'/ ;f?, lrq vgfn, b]jflzifn] ug'{ePsf] lyof] eg] tLy{axfb'/n] pb\3f]if0f
ug'{ePsf] lyof] .
o;}aLr /f]k8df kf}if !@ ut] ePsf] elnan k|ltof]lutfdf ljhoL v]nf8LnfO{
g]kfnL hgclwsf/ ;'/Iff ;ldltsf dxf;lrj wgk|;fb ;fksf]6fn] k'/:sf/ ljt/0f
ug''{ePsf] lyof] .
alb{ofdf
ePsf xTof / k|lt/f]w
af“s]÷
xfn} zFxL ;]gfn] af“s]sf] a}hfk'/af6 alb{oftkm{ cfpg] qmddf ;f]/xjf uf=h=;= k|d'v ;Ldf rf}w/Lsf]
3]/f xfnL xTof u/]sf] 5 . o;}u/L c;f]h @% ut] alb{ofsf] af]sl6ofdf :yfgLo
k|e' rf}w/LnfO{ b]Vg] ljlQs} dfcf]jfbL egL uf]nL xfgL xTof u/]sf] 5 . To:t}
u'nl/ofsf] v}/fk'/df sDkgL ;x–sdf08/ s= /]zdnfO{ zfxL ;]gf / ;z:q k|x/Lsf]
hTyfn] 3]/f xfn]/ lu/km\tf/ u/L xTof u/]sf] 5 . To;eGbf cufl8 ;f]xL
7fp“df glhs s]xL pQ/tkm{sf] ufp+df efb| # ut] sDkgL sld;f/ s= s0ff{nLnfO{
uf]nL xfgL xTof u/]sf] lyof] .
k'/fgf]
;Qf Pj+ zfxL ;]gfsf] hTyfsf] ljljw ck/fwsf] lj?4 sfjf{xL ubf{ hgd'lQm ;]gfn]
g]kfnu~hsf] lj=lk= rf]sdf # k'ln;sf] ;kmfof u/L # yfg xltof/ sAhf u/]sf] 5 .
To:t} ;'/fsL k]zf ub}{ cfO/x]sf] af“s]sf] g]pnfk'/ a:g] /d]znfO{ d+l;/ @ ut]
;kmFof ul/Psf] 5 . To:t} af“s]sf] jgs6\jfdf Ps hgf ;z:q k|x/Lsf] ;kmfof
ePsf] 5 . otf hgtfdfly ck/fw ub}{ cfO/x]sf alb{ofsf a}s'07 zdz]/ h=a=/f,
uLtf /f0ff, k|ltef /f0ffsf] 3/ hgd'lQm ;]gfn] ;]jf]6]h u/]sf] 5 .
o;}u/L
k|fKt csf]{ ;dfrf/cg';f/ hgd'lQm ;]gfn] alb{ofsf] g;'/l2g z]vsf] 3/ ;]jf]6]h
ug'{sf] ;fy} ljljw hgsfjf{xLx? ul//x]sf] va/ 5 .
xfdL
gof“ lgdf{0fsf nflu k'/fgf] Wj:t ub{5f}+
Clif
uf}td, ;'v{]t hg;/sf/ k|d'v
@)#^ ;fnsf] cfGbf]ngaf6 afn dl:tisdf
kf/]sf] k|efjaf6 cfkm" sDo'lgi6 cfGbf]ngk|lt rf;f] /fVg] u/]sf] / @)$^
;fnb]lv ;+ul7t ?kdf cg]/f:jljo" -5}7f}+_ df ;s[o sfd ub}{ @)%$ ;fndf
cg]/f:jljo" -5}7f}+_sf] s]Gb|Lo pkfWoIf tyf g]=s=kf= d;fnsf] lhNnf kf6L{sf]
dxTjk"0f{ kbsf] lhDd]jf/L ;d]t ;DxfnL ;s]sf ;'v]{tL o'jf g]tf Clif uf}td
g]=s=kf=-d;fn_sf] gj ;+zf]wgjfbL gLltsf] lj?4df ;xL qmflGtsf/L /fhgLlts ljrf/sf]
nflu kf6L{leq cfGtl/s ;+3if{ ul//xg' ePsf] lyof] . ækf6L{sf] /fhgLlts
sfo{lbzfdf /x]sf] ;d:ofaf/]df k|:tfjdf kf6L{sf] lhNnf e]nfdf r'gfj alx:sf/,
Pdfn]nfO{ x]g]{ b[li6sf]0f, hgo'4sf] ljifo, cflbsf af/]df s]Gb|Lo ;b:o ;lxtsf]
pkl:yltdf lhNnf e]nfn] s]Gb|Lo gLltsf] lj?4 qmflGtsf/L k|:tfj kf; u/]kl5
g]=s=kf=-d;fn_n] ;'v]{t lhNnf kf6L{ ;+u7g lj36g ug{ k'u]sf] lyof] . clg
pxf“x? d;fnleqsf] gj ;+zf]wgjfbLx?sf] qmflGtsf/L cf8Da/ lj?4 ljb|f]x u/L
cfkm\gf ;xsdL{ ;lxt g]=s=kf=-dfcf]jfbL_df ;dflxt eP/ kf6L{n] ;'Dk]sf] uxg
lhDd]jf/L ;DxfNb} ;'v]{t lhNnfs]f hg;/sf/ k|d'v ;d]t /xg' ePsf] 5 . of]
cfGbf]ngsf] qmddf pxf“n] cfkm\gf] hLjg ;+lugL zfGtf kf]v|]n -h;nfO{
k|lts[ofjfbL hNnfbx?n] lu/km\tf/ u/L a]kQf agfO{ r/d oftgf ;lxt xTof u/]sf lyP_
nfO{ ;d]t u'dfpg k'Ug'ePsf] 5 . b'O{ jif{df g} cfdf u'dfpg k'u]sL cfkm\gL
5f]/LnfO{ hg;Qfåf/f ;~rflnt afn ;+/If0f s]Gb|df egf{ u/L hg;Qfdfkm{t\ lhNnf
hg;/sf/ k|d'vsf] x}l;otn] hgtfsf sfdx? ;~rfng ul//xg'ePsf] 5 . lhNnfsf
hg;Qfs]f ljljw ljifodf xfd|f ;Djfbbftf pk]Gb| zdf{n] lnPsf] cGtjf{tf{sf]
;f/;+If]k–
;'v]{t
lhNnfsf] ;+lIfKt /fhgLlts Oltxf; s:tf] 5 atfO{ lbg'xf];\ g <
;'v]{t
lhNnfn] /fhgLltsf] Pp6f Oltxf; af]s]sf] 5 . Toxf“sf hgtfn] P]ltxfl;s ?kdf
ljb|f]xsf] e"ldsf v]n]sf 5g\ . @)#^ ;fndf ;'v]{tsf # j6f If]qx?df
k~rfot lj/f]wL cfGbf]ngx? eP . o; lhNnfsf] l;Dtf If]qdf ePsf] cfGbf]ngdf
jfdkGyL ;d'bfosf] e"ldsf P]ltxfl;s lyof] . k~rfotL Joj:yfsf lj?4df
h'n';, gf/f, leQ]n]vg ul/Psf lyP eg] k|x/Lx? bdgsf] nflu ufp“ k;]sf] a]nf ;a}
e"ldut ePsf lyP .
u'dL
/ bz/yk'/ If]qdf ls;fgsf dfux? /fv]/ xhf/f}+ hgtf gf/f h'n';;lxt u'dLaf6
n]vkm;f{ x“'b} bz/yk'/tkm{ a9] . ;'v]{tsf] ;b/d'sfd lj/]Gb|gu/tkm{
al9/x]sf] pQm h'n';nfO{ bz/yk'/df k'u]kl5 k|x/Ln] 3]/fxfnL h'n';dfly kmfol/ª
u/]sf] lyof] . ;f] 36gfdf OGb| jL=;L=, nfkg] sfdL nufotsf & hgf jL/
;'v]{tLx?n] zxfbt k|fKt u/]sf] Oltxf; o; lhNnfsf] ag]sf] 5 .
jL/]Gb|
gu/df klg ;/sf/L sfof{nox?df cfGbf]ngsf/L hgtfn] tf]8kmf]8 u/]sf], gf/f h'n'; /
krf{ kDKn]l6Ë u/]sf lyP .
@)$^
;fnsf] cfGbf]ngdf klg ;'v]{tL hgtfsf] dxTjk"0f{ e"ldsf /x]sf] lyof] .
klxnf] k6s lul/hfsf] bdgaf6 lklN;Psf hgtfn] tTsflng k|wfgdGqL lul/hfk|;fb
sf]O/fnf /]l8of] g]kfnsf] pb\3f6g ug{ cfp“bf hgtfn] 9'Ëfd'9f u/L wkfPsf lyP .
To;df ;+;bLo bnsf g]tfn] /f]Sg] / hgtfn] k|lt/f]w ug]{ u/]sf lyP .
;'v]{t
lhNnfsf] Oltxf;df hgo'4 ePkl5 @)%% ;fn a}zfv @& ut] n]vkm;f{df l8nf yfkf /
u0f]z Gof}kfg]nfO{ k|x/Ln] kqmfp u/L l8nf yfkfnfO{ :tg sf6L, of}gfËdf n7L
sf]+rL ljeT; tl/sfn] xTof u/]sf lyP eg] u0f]z Gof}kfg]nfO{ klg ljeT; tl/sfaf6
xTof u/]sf lyP . To;sf lj?4 ;'v]{tL hgtf ;8sdf pq]sf lyP . clxn];Dd
;'v]{tL hgtfsf] xf]gxf/ !!) hgfeGbf a9L zxLbx?n] /ut aufPsf 5g\ . h;df %
hgf lhNnf :t/sf g]tfx? lrq cf]nL, s'naxfb'/ dNn, e"ld;/f cf]nL, e"if0f
lh=;L= / h'uf/fd rf}w/L x'g'x'G5 .
;'v]{t
lhNnfdf clxn] tkfO{sf] g]t[Tjdf hg;Qf ;+rfng e}/x]sf] 5 . o;sf] ;+lIfKt
/fhgLlts ultljlwx? s] s] 5g\ <
@)^)
h]i7 dlxgfsf] @&, @* / @( ut] lhNnfel/sf] uf=h=;= / gu/kflnsfleqsf hg;Qf
k|ltlglwx?sf] e]nfn] lgjf{rg u/]sf] lyof] . lgjf{rg k|lt:kwf{Tds ePsf]
lyof] . xfd|f] lgjf{rgdf zfxL ;]gfn] 3]/f lbPsf] lyof] . /fhgLlts
k|lt/f]wsf aLr hg;/sf/ 3f]if0ff ePsf] lyof] . e]nfn] u/]sf lg0f{odf
du/f“t :jfoQ Onfsfsf] 3f]if0ff u/]sf] lyof] . h;df Ps du/ft :jfoQ Onfsf,
;Qf, b'O{j6f df]8]n Onfsf ;Qfx? /x]sf 5g\ . ufp“ hg k|ltlglw ;efsf j}7sx?
;DkGg e}/x]sf 5g\ . hg;Qfsf k|ltlglwx?sf] k|lzIf0f e}/x]sf] 5 .
To;}u/L hg ldlnl;ofsf] 6«]lgË lzIfs a'l4hLjLx?;“u cGt/lqmof e}/x]sf] 5 .
yf?jfg Onfsfdf ;Qfsf sfdx? e}/x]sf] 5g\ . s8f k|lts"ntfsf aLraf6 klg
lhNnfsf] hg;Qf ;'b[9 ?kdf ;+rfng eO/x]sf] 5 .
xfn
;'v]{t lhNnfdf hg;Qfsf ljsf; lgdf{0fsf s] s] sfdx? e}/x]sf 5g\ <
ev{/
e|'0f cj:yfdf /x]sf] hg;Qfn] lj:tf/} lj:tf/} ljsf; lgdf{0fsf sfdx? a9fO/x]sf] 5 .
h;df l;+rfO{sf] nflu hf]8 lbOPsf] 5 . lrªuf8 vf]nf / ;f]tvf]nfdf k'nx?
lgdf{0f ul/Psf 5g\ . To;}u/L af6f]–3f6f]tkm{ ljBfk'/b]lv ljh/f;Dd
hg;Qfsf] kxndf hgd'lQm ;]gf g]kfnsf] ;xeflutfdf bz nfv a/fa/sf] >dbfgåf/f
af6f] lgdf{0f ul/Psf] 5 . To;}u/L >Lrf}/b]lv n]vk/fh'nsf] e¥ofª;Dd
hg;Qfsf] kxndf hgtf / hg;]gfsf] Jofks ;xeflutfdf @ nfv nfut >d a/fa/sf] af6f]
lgdf{0f ul/Psf] 5 . To;}u/L df]8]n ;QfcGtu{t xf6ahf/ ;+rfng ul/Psf] 5 .
d}g pBf]u, emf]nf pBf]u, afn ;+/If0f s]Gb| cflb :yfkgf u/L ;'rf? ?kn] ;+rfng
e}/x]sf] 5 . ;fd"lxs nfe x'g] lx;fan] ;xsf/L d]l8snx?sf] ;+rfng
ul/Psf] 5 . h;af6 nfvf}+ hgtfx? nfeflGjt e}/x]sf 5g\ . oL sfdx? xfn
;fgf] ?kdf eP klg o;n] hgtfdf pT;fx yKg] sfd u/sf] 5 . @% lj3f v]tdf wfg
pTkfbg ul/Psf 5 . kz' kmf/ddf a+u'/, afv|f, e}+;L cflb kfng ul/Psf] 5 .
hgtfnfO{ ;"rgf ;Dk|]if0f ug{ / gof“ r]tgfsf] ljsf; u/fpg leQ] klqsfx?
;fKtflxs ?kdf k|sflzt ul/Psf 5g\ . zxLb :d[lt, hg;ef u[x cjnrLªdf lgdf{0f
ul/Psf] 5 . k|x/L rf}sLx? hg;ef u[xdf kl/0ft ePsf 5g\ . o;/L hg;Qfsf
ljsf; lgdf{0fsf sfdx?nfO{ x'sf{pg] a9fpg] sfddf xfdL lg/Gt/?kdf nflu/x]sf 5f}+ .
xfnsf]
b'O{ ;Qf rln/x]sf] l:yltdf gof“ ;Qfsf] ljsf; / /Iff s;/L ug{ ;Sg' x'G5 <
hg;d'bfon]
cfkm"nfO{ ;z:q gul/sg hg;Qfsf] /Iff / ljsf; x'g ;Sb}g . o;qmddf
Oltxf;af6 kf7 l;Sg' kb{5 / jt{dfgdf vf]qmf] x'“b} uPsf] ;fd|fHojfbsf] hh{/
l:yltnfO{ /0fgLlts ?kdf a'em\g' kb{5 . ;fd|fHojfbLåf/f kflnt kf]lift
k'/fgf] /fHo;Qfsf] hgtfsf] gof“ ;QfnfO{ slxn] klg x/fpg g;Sg] s'/f Oltxf;n]
b]vfPsf] 5 . ;fd|fHojfb ckmuflg:tfg x'“b} O/fs;Dd cfOk'Ubf cfkm}nfO{
k'g]{ lrxfg vlg/x]sf] 5 . cGttM hg;d'bfos} kf6L{sf] g]t[Tj / qmflGtsf/L
kxnaf6 ;fd|fHojfbåf/f 78\ofOPsf] kmfl;i6 ;fdGtL ;Qfsf] ljgf; eP/ hfg] / gof“
hg;Qfsf] ljsf; k|s[of cufl8 a9\g] s'/f cfkm}df :ki6 g} 5 .
;Qf
;~rfngsf] nflu ah]6sf] cfjZostf x'g] ePsf]n] ;f] ah]6sf] Joj:yf s;/L ul//xg'
ePsf] 5 <
xfdLn]
d'VotM b'O{ j6f >f]tx?af6 ah]6sf] Joj:yf ul//x]sf 5f}+ . tL x'g\– s/ /
pTkfbgaf6 . 7]sfk§af6 b'O{ k|ltzt s/, jgsf] sf7 lalqmsf] kf+r k|ltzt
/f]oN6L :yfglo pBf]u wGbf Joj;foaf6 cfwf k|ltzt cflb ljljw ljifox?af6 s/ / /fh:j
;+sng ul//x]sf 5f}+ . To:t} pTkfbgdf qmflGtnfO{ ;dft, pTkfbg a9fp eGg]
dfGotfsf cfwf/df xfdLn] sfd ul//x]sf 5f}+ . cfTdlge{/ ljsf;sf] nflu
cfTdlge{/tfsf] hudf ah]6nfO{ v8f ug]{ ub{5f}+ . 7"nf pBf]u /
Joj;fonfO{ k|f]T;fxg ub}{ s/ k|0ffnLnfO{ ljsf; ub}{ n}hfg] s'/fdf xfdL nflu/x]sf
5f}+ .
;Qf
kIfn] tkfO{x?nfO{ nufPsf] ef}lts ;+/rgf Wj:t ug]{, hah{:tL rGbf c;'Ng], ckx/0f /
xTof ug]{ cf/f]kx?sf] af/]df oxf“sf] s] egfO{ s] 5 <
xfdL
gof“ lgdf{0fsf] nflu dfq k'/fgf] Wj:t ug]{ ub{5f}+ . xfdLn] ;j{;fwf/0f
hgtf jf hgtf;“u k|To]If ;/f]sf/ /fVg] ef}lts ;+/rgfsf] Wj:t u/]sf 5}gf}+ .
a? pgLx?n] g} ;a} rLhx? hnfpm, ;a} n"6, xTof u/, a]kQf kf/ eGg] gLlt cg'?k
zfxL hNnfb cft+ssf/Låf/f g} e}/x]sf] 5 . h:tf] ;'v]{tsf] /em]gfsf] dLndf
zfxL ;]gfn] dfOg ljikmf]6g u/L Wj:t kf/] . ToxL 7fp“df % j6f 3/x? hnfP .
oL t k|ltlglwd"ns 36gf x'g\ . cGo 7fp“x? vf/fsf] l;+u} ufp“,
dfnsf]6, 5fk|], b}n]v ;Nn]/Lsf] ;xsf/L k;ndf cfuf] nufO{ gi6 kf/]sf], ;fgf
:s"n] aRrfb]lv &% aif{sf ?s'd sfdLufp“sf kt'{ a'9fsf] xTof u/]sf] /
xfn} af“s]sf] j}hfk'/ uf=h=;= sf] vo/e§Ldf em'knfn vqL / s"naxfb'/ vqL
Ps 3/sf afa'5f]/fsf] xTof u/L 3/df ;d]t cfuf] nufPsf] zfxL ;]gfsf] cft+s s]
tkfO{n] ;'Gg' / b]Vg' ePsf] 5}g / <
xfd|f]
;jfndf hgtfn] :jt:km"t{ ?kdf o'4sfnLg ;dodf b'Zdgsf] k|ltsf/sf nflu u/]sf
5g\ . k'/fgf] ;QfkIfn] ;b/d'sfdb]lv aflx/sf] If]qnfO{ ;~rf/ljxLg agfpg] sfd
u/]sf] 5 . ev{/ dfq bfª lhNnfsf kqsf/x?n] 6]lnkmf]gx? sfl6Psf]df lj/f]w
hgfp“b} 1fkg–kq a'emfPsf] / ufp“–ufp“df ;nfO{, rfprfp, lrp/f vfBfGgdf
;d]t /f]s nufPsf] tkfO{n] cfkm\g} cf“vfn] b]Vg'ePsf] 5}g / <
a[4fx?
klg gfr] ljbfOdf
a'6jn÷
;+u7gnfO{ kmf}hLs/0f / kmf}hnfO{ /fhgLtLs/0f ug]{ of]hgfcg';f/ slknj:t'sf] Ps
u|fdL0f a:tLdf b'O{xKt] ;kgfl;nf jL/tf ;}Go lzlj/ ;DkGg ePsf] 5 .
d+un;]g kmi6 la|u]8n] cfof]hgf u/]sf] pQm lzlj/df bfª, slknj:t',
c3f{vf“rL / Ko"7fg lhNnfsf em08} ;o hgf hg;]gfx?sf] pkl:ylt /x]sf] lyof] .
cf;kf;sf ufp“af6 hgtfsf] ;dfkg ;df/f]xdf cf]O/f] nfu]sf] lyof] . ;dfkg
;df/f]xnfO{ ;Daf]wg ub}{ g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ sf s]Gb|Lo ;b:o lzn'n] lzlj/af6
l;s]sf s'/f ;xefuLx?n] cfkm\gf lkmN8df nfu" ug]{ atfpg' eof] . ;f]xL
sfo{qmddf If]qLo Ao"/f] ;b:o uDeL/ / slknj:t' ;]qm]6/L ljGb'n]
k|lzIffyL{x?nfO{ z'esfdgf lbg'ePsf] lyof] .
lzlj/df
;xefuLx?sf tkm{af6 s= uDeL/ / lagfn] hgtfsf aLrdf l;s]sf s'/f nfu" ug]{
k|lta4tf AoQm u/]sf lyP .
hg;]gfnfO{
ljbfO{ ug]{ a]nfdf aRrfb]lv a[4f;Dd gfr] . ToxL sfo{qmddf cfPsf ^% jif{sf
6Lsf/fd ;fksf]6f hg;]gf;“u w]/} a]/;Dd gfr] . pgn] d]/f 5f]/fgfltsf] ;kgf
k"/f xf];\ eg]/ ;]gfnfO{ ljbfO{ ug]{ a]nfdf km"ndfnf / cjL/ nufOlbP .
dw]zL ;d'bfosf /3'gfyk|;fb ofbjn] ljbfO ;df/f]xdf z'esfdgf lb+b} hg;]gfnfO{ cjL/
nufP/ eg]– hg;]gfnfO{ s;}n] x/fpg ;Sg]5}g .
qmflGtsf/Lsf]
r]tfjgL
d'u'÷
cg]/f:jljo' -qmflGtsf/L_ lhNnf ;ldlt d'u'sf cWoIf /d]zaxfb'/ zfxLn] xfn} Ps k|];
lj1lKt hf/L u/L ;/sf/L ;~rf/ dfWodn] u/]sf] em'§f k|rf/sf] 3f]/ eT;{gf ug'{
ePsf] 5 . u0f]z df=lj=af6 ljBfyL{ g]t[Tj rogsf nflu ;Dd]ngdf uPsf @(
ljBfyL{x?nfO{ dfcf]jfbLn] ckx/0f u/]sf] eg]/ km}nfOPsf] ;dfrf/ e|fds ePsf]
lj1lKtdf hgfOPsf] 5 . /, pk|fGt To:tf] em'§f ;dfrf/ k|;f/0f gug{ ;/sf/L
;~rf/ dfWodnfO{ s8f r]tfjgL lbOPsf] 5 .
o;}aLr
ljBfyL{{sf s]Gb|Lo ;b:o O{Zj/L 9'+ugfnfO{ df]/ªdf xTof ul/Psf] egL zfxL ;]gfn]
k|rf/ ul/Psf]df 9'+ugfn] cfklQ k|s6 ug{' ePsf] 5
k'/fgf]
;Qfsf ;]gf / k|x/Lsf] >[+vnfa4 ljb|f]x
eL8Gtdf
b'Zdg;]gftkm{ 7"nf] xtfxtL
;'v]{t÷
dfcf]jfbL hgo'4 bafpg tflnddf k7fOPsf k'/fgf] ;Qfsf ;]gf / k|x/Ln] >[+vnfa4
ljb|f]x ;'? u/]sf 5g\ . ;]gf–k|x/Lsf] ljb|f]xn] o'lgkmfO8 sdf08leq
e"sDk ;[hgf ug{ yfn]sf] ljb|f]x u/]/ cfpg]x?n] atfPsf 5g\ .
slknj:t'af6 k|fKt va/ cg';f/ …o'lgkmfO8 sdf08Ú sf] tflnddf ;+nUg uf]?l;+Ë]sf
hgkb k|x/Lsf @& hgfn] xfn} ljb|f]x u/]sf 5g\ . dfcf]jfbL bafpg
o'lgkmfO8 sdf08cGtu{t tflnd lnO/x]sf k|x/Ln] ljb|f]x u/]kl5 Toxf“ tflnd
ug]{sf] ;+Vof % hgfsf] dfq /x]sf] ;dfrf/ ;"qn] atfPsf] 5 .
tflndaf6
ljb|f]x ug]{x?df ;=O= k|sfz rf}w/L, nfnaxfb'/ yfkf, /fdl;+x rf}w/L / ;Gt/fd
ofbj;lxt @& /x]sf 5g\ . ljb|f]xLdWo] s]xLn] hgo'4df nfUg hg;]gf;“u
;Dks{ ul//x]sf] atfOPsf] 5 . ptf ;]gfsf] uf]?l;+Ë] l:yt Aof/]saf6 % hgf
;]gfn] ljb|f]x u/]sf] yfxf ePsf] 5 .
slknj:t'sf]
ky/}of uf=h=;=sf] Hof]ltgu/af6 kf}if !# ut] hg;]gfn] sAhfdf lnPsf k|x/L xjNbf/
odaxfb'/ v8\sfnfO{ tLg 306fkl5 l/xf ul/lbPsf 5g\ . hg;]gfsf] sAhfdf k/]sf
v8\sfnfO{ xTof/f] ;Qfsf] hfuL/ gvfg ;Nnfx lbOPsf] lyof] . hg;]gfn] ljbfOdf
u/]sf] :jfutdf v8\sfn] eg]sf lyP– dfcf]jfbL hg;]gfn] u/]sf] Jojxf/ d ;a}
k|x/LnfO{ ;'gfOlbG5' . hg;]gfn] kf}ifsf] klxnf] ;ftf wfgvf]nfdf ljB'tLo
w/fk dfkm{t u/]sf] xdnf kl5 k'/fgf] ;Qfsf ;]gf / k|x/Ldf efubf}8 dlRrPsf] 5 .
otf
;'v]{taf6 k|fKt va/ cg';f/ ;'v]{t Po/kf]6{df sfo{/t k|x/L xjNbf/ hLtaxfb'/
a'9fn] ljb|f]x u/]sf 5g\ . cfkm";“u ePsf] P;=Pd=hL Psyfg, rf/
DoflUhg / !^% yfg uf]nL;lxt hg;]gfsf] ;]s]08 la|u]8sf] sfof{nodf k'u]/ hgd'lQm
;]gfdf sfd ug]{ OR5f a'9fn] /fv]kl5 pgnfO{ hgd'lQm ;]gfdf egf{ ul/Psf] 5 .
a'9fnfO{ la|u]8 sld;f/ p4j / sdf08/ hLtn] :jfut ug'{ePsf] lyof] . a'9fsf]
ljb|f]xn] ;'v]{tdf ;g;gL km}nfPsf] 5 .
b}n]vaf6
k|fKt csf]{ va/cg';f/ hgd'lQm ;]gf / b'Zdg ;]gfaLr ejfgL uf=h=;=sf] 5fngfdf
ePsf] eL8Gtdf & hgf b'Zdg ;]gfsf] Hofg uPsf] 5 . ;f] eL8Gtdf rf/ hgf
hg;]gfn] zxfbt k|fKt u/]sf 5g\ . /, ;'v]{ts} /fsddf ePsf] eL8Gtdf b'Zdg
;Qfsf Ps bh{g ;'/IffsdL{sf] Hofg uPsf] g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ klZrd s]Gb|Lo sdf08
sfof{non] hgfPsf] 5 . kf}if * ut]sf] of] eL8Gtdf hg;]gfsf sDkgL sdf08/åo
lgisif{, k':s/ / ;b:o dfOgn] zxfbt k|fKt ug'{ePsf] 5 . hg;]gfn] ;'v]{t
/hgLdf kf}if ( ut] u/]sf] k|Tofqmd0faf6 b'Zdg ;]gf k5fl8 kms{g afWo ePsf] lyof] .
hg;]gfn]
yfk]sf] PDa';df k/L sf:sLsf] n]vgfy rf]sdf bh{gf}+ b'Zdg ;]gf 3fOt] ePsf 5g\ .
PDa';af6 b'Zdg ;]gfsf] uf8L Ifltu|:t ePsf] 5 . kf}if * ut] PDa'; sf/jfxLaf6
ePsf] Ifltsf] ljj/0f pgLx?n] aflx/ NofPsf 5}|gg\ .
klZrd
g]kfndf hg;]gfn] 7f“p–7fp“df u/]sf] k|lt/f]w / b'Zdg;Qf leq} ;'? ePsf]
ljb|f]xn] hgo'4nfO{ csf]{ p“rfOdf k'¥ofPsf] hgtfn] atfPsf 5g\ .
u'Ktfn]
phfu/ u/]sf tYox?
hglgjf{lrt
elgg] ;/sf/sf] x}l;ot klg ut jif{ c;f]h !* ut]kl5 1fg]Gb|n] agfPsf] ;/sf/eGbf
w]/} km/s gePsf] tYonfO{ oltv]/ cfP/ hok|sfz u'Ktfn] :jLsf/]sf 5g\ . u'Ktf
g]kfnL sf+u|]; ;/sf/sf] k6s–k6s dGqL eO;s]sf JolQm x'g\ .
hgfb]zsf
k"j{ ;Dkfbs s[i0f ;]gsf] xTof x'“bf ;~rf/ dGqL tyf ;/sf/sf k|jQmf /x]sf
hok|sfz u'Ktfn] ut a'waf/ hgcf:yfnfO{ cGtjf{tf{ lb+b} eg]sf 5g\–…s[i0f
;]gsf] xTof eof], d o;nfO{ b'ef{Uok"0f{ dfq eGg;S5' . lsgeg] of] s'/f
xfd|f] hfgsf/Ldf lyPg .Ú
pgsf] of] cleJolQmn] klxn]af6 g} /fHosf] ;'/Iff lgsfo /fhfaf6 ;~rflnt /x]sf] / Toltv]/sf dGqLx? klg v]tfnfdfq} ePsf] s'/fnfO{ g} phfu/ u/]sf] 5 . pgn] cGo sltko ;jfndf klg ;/sf/n] rfx]/ klg s]xL ug{ g;s]sf] ljj